Anh giao liên tuổi mười ba

Ở Nhơn Hòa Lập, giữa những năm tháng chiến tranh, có những con người mà tuổi đời còn rất nhỏ nhưng lại mang trên vai những nhiệm vụ lớn hơn chính tuổi của mình. Người ta gọi họ là giao liên, còn cậu bé ấy khi bắt đầu những chuyến đi đầu tiên chỉ mới mười ba tuổi – cái tuổi đáng ra còn đang gắn với cánh diều, bờ ruộng và những buổi trưa nắng ngủ quên bên hiên nhà. Nhưng chiến tranh không bao giờ hỏi tuổi, và vùng đất Đồng Tháp Mười khi ấy cũng không có chỗ cho sự ngây thơ kéo dài. Cậu không có súng, không có quân hàm, không có danh hiệu nào ngoài sự tin cậy được trao bằng niềm tin giữa người với người. Thứ cậu mang theo chỉ là một chiếc túi vải cũ, vài mảnh giấy được gấp kỹ đến mức gần như không còn dấu vết, và quan trọng hơn cả là một trí nhớ phải chính xác tuyệt đối về từng khúc kinh, từng bụi tràm, từng bến nước nhỏ giữa vùng sông nước mênh mông gắn liền với mạng lưới giao liên của Khu Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính Kháng chiến Nam Bộ. Mỗi khi trời vừa sập tối, cậu lại lặng lẽ rời bến Kinh Năm Ngàn, đưa chiếc xuồng ba lá nhỏ nhẹ trôi vào bóng đêm đặc quánh của Đồng Tháp Mười. Không đèn, không tiếng gọi, không bất kỳ dấu hiệu nào có thể khiến hành trình bị chú ý. Cậu học cách điều khiển xuồng bằng sự cảm nhận thay vì ánh nhìn, lắng nghe dòng nước thay vì nhìn đường, và ghi nhớ từng chuyển động của rừng tràm như thể chúng là một phần trong chính cơ thể mình. Có những đêm gió thổi mạnh làm xuồng chao đảo, có những đoạn nước xoáy khiến chiếc xuồng nhỏ gần như bị kéo lệch hướng, cậu phải đứng lên, dùng cả thân người giữ thăng bằng để tránh mắc vào rễ tràm hay trôi lạc vào vùng nước lạ. Nhưng điều khiến cậu sợ nhất không phải là bóng tối hay dòng nước sâu, mà là việc không kịp đưa thông tin đến nơi cần đến, bởi cậu hiểu rằng trong chiến tranh, chậm một nhịp có thể đồng nghĩa với mất đi một cơ hội bảo vệ cả một đơn vị, một cuộc họp hay một vùng căn cứ. Trên đường đi, cậu phải ghi nhớ từng tín hiệu được để lại rất tinh vi: một khúc kinh cong bất thường như dấu chỉ đường, một bụi cỏ buộc dây bên bờ, hay một chiếc áo treo lặng lẽ trên cành tràm – tất cả đều là ngôn ngữ không lời của những người đi trước, được truyền lại qua sự tin cậy tuyệt đối giữa những con người sống trong vùng giao liên. Có những lần, khi đang băng qua một đoạn rạch hẹp, cậu bất ngờ nghe tiếng động phía xa, rồi ánh đuốc quét ngang mặt nước như một lưỡi dao ánh sáng xé toạc bóng tối. Cậu lập tức phản xạ theo bản năng đã được rèn qua nhiều chuyến đi: ép xuồng sát vào bờ, nằm rạp xuống, nín thở đến mức tưởng như cả thế giới chỉ còn lại tiếng tim mình đập và tiếng nước rơi từ mái chèo xuống mặt bùn. Ánh sáng lướt qua, chậm rãi và lạnh lẽo, rồi biến mất, trả lại cho rừng tràm sự im lặng vốn có. Không ai phát hiện. Không có tiếng báo động. Chỉ có cậu và dòng nước tiếp tục hành trình như chưa từng có gì xảy ra. Không ai biết cậu đã đi bao nhiêu chuyến xuồng như thế trong đời thiếu niên của mình. Không ai ghi tên cậu vào những bản báo cáo chiến công, cũng không có tấm huy chương nào dành cho những chuyến đi trong bóng tối. Nhưng trong mạng lưới giao liên của vùng căn cứ, cậu là một mắt xích nhỏ bé nhưng không thể thay thế, nối liền những thông tin sống còn giữa các tuyến kinh như Kinh Dương Văn Dương và những điểm chỉ huy sâu trong lòng đồng nước. Có những tài liệu quan trọng đã đi qua đôi tay còn non ấy, có những mệnh lệnh chiến lược đã được chuyển đi trong im lặng, và cũng có những thời khắc mà nhờ sự xuất hiện đúng lúc của cậu, một cuộc họp quan trọng đã được bảo toàn. Thời gian trôi qua, chiến tranh dần lùi xa, cậu bé mười ba tuổi năm nào có thể đã trưởng thành, có thể đã trở về với cuộc sống bình thường của một người dân giữa thời bình, nhưng những ký ức về những chuyến đi trong đêm, về dòng nước Đồng Tháp Mười đen đặc và những rặng tràm im lặng vẫn không bao giờ biến mất. Chúng nằm lại như một phần ký ức của vùng đất, của con người, của lịch sử không ghi đầy đủ trên trang sách nhưng luôn tồn tại trong lời kể truyền miệng. Và Nhơn Hòa Lập vẫn còn nhớ, như một điều không thể quên, rằng đã từng có một anh giao liên tuổi mười ba, người đã đi qua bóng tối của chiến tranh bằng tất cả sự gan dạ, bình thản và trách nhiệm của tuổi thơ mình./.