ANH HÙNG A SANH – NGƯỜI GIỮ HỒN SÔNG PÔ CÔ
Giữa núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ, dòng sông Pô Cô không chỉ là một dòng sông mang vẻ đẹp hoang sơ, mà còn ghi dấu những năm tháng chiến đấu gian khổ của quân và dân ta. Nhắc đến Pô Cô, nhiều người nhớ đến bài hát “Người lái đò trên sông Pô Cô” của nhạc sĩ Cầm Phong, phổ thơ Đào Mai Trang, với hình ảnh người lái đò A Sanh dũng cảm, ngày đêm đưa bộ đội và thương binh qua sông. Ít ai biết rằng, phía sau hình tượng nghệ thuật ấy là một con người có thật – Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Puih San, thường được biết đến với tên gọi A Sanh.
A Sanh là người làng Nú, xã Ia Krái, huyện Ia Grai, Gia Lai. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông là một chiến sĩ hoạt động trên tuyến sông Pô Cô, đảm nhiệm công việc chèo đò đưa bộ đội, cán bộ và thương binh qua sông. Chiếc thuyền độc mộc nhỏ bé giữa dòng nước rộng lớn trở thành phương tiện đặc biệt quan trọng trong điều kiện chiến tranh. Mỗi chuyến đò là một lần đối mặt với hiểm nguy, bởi dòng sông có những đoạn nước chảy xiết, sâu thẳm, trong khi bom đạn của kẻ thù luôn rình rập.
Với sự gan dạ và tinh thần trách nhiệm, A Sanh đã nhiều năm bám trụ bên dòng Pô Cô, đưa người qua sông phục vụ chiến trường. Chiếc đò của ông tại bến phà 10 từng trở thành điểm giao thông quan trọng giữa vùng biên giới Việt Nam và Campuchia. Công việc tưởng như bình dị ấy lại đòi hỏi lòng dũng cảm phi thường. Ông không chỉ vượt qua sự khắc nghiệt của thiên nhiên mà còn phải đối mặt với những hiểm nguy do chiến tranh gây ra.
Một trong những ký ức đau thương nhất trong cuộc đời A Sanh là một đêm ông phải đưa thương binh qua sông. Vì số thương binh trở về quá đông, mọi người lần lượt xuống đò dù ông đã khuyên can. Khi chiếc thuyền ra đến giữa dòng, tai nạn xảy ra, con đò bị chìm và những người thương binh trên đó đều hy sinh. Sau biến cố ấy, A Sanh rời bến đò và không bao giờ chèo đò nữa. Nỗi đau ấy trở thành một phần ký ức không thể phai mờ trong cuộc đời người chiến sĩ.
Tên tuổi A Sanh trở nên nổi tiếng qua bài hát “Người lái đò trên sông Pô Cô”. Những câu hát trong trẻo, da diết đã khắc họa hình ảnh người lái đò giữa dòng sông Tây Nguyên: một con người bình dị nhưng kiên cường, ngày đêm âm thầm đóng góp cho cuộc kháng chiến. Đặc biệt, điều đáng trân trọng là hình tượng A Sanh trong bài hát không hoàn toàn là một nhân vật hư cấu. Ông thực sự tồn tại, từng sống và chiến đấu trên chính dòng sông Pô Cô.
Điều thú vị là trong một thời gian dài, nhiều người chỉ biết đến A Sanh qua lời ca, tiếng hát. Mãi sau này, các nhà báo mới tìm được ông tại làng Nú. Khi ấy, A Sanh đã trở về cuộc sống đời thường, làm công việc chăn bò và sống một cuộc đời giản dị. Ông cao, gầy, làn da sạm nắng và không nói tiếng Kinh thành thạo. Những giấy tờ cũ của ông ghi tên Puih San, Trung úy Puih San, nhưng mọi người đều biết ông chính là A Sanh – người lái đò nổi tiếng trên sông Pô Cô.
Sau những năm tháng chiến đấu, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Từ một người chiến sĩ bình dị, A Sanh trở thành biểu tượng cho lòng dũng cảm, sự hy sinh và tinh thần gắn bó với cách mạng của đồng bào Tây Nguyên. Ông mất năm 2000, nhưng tên tuổi và câu chuyện về cuộc đời ông vẫn được lưu giữ trong ký ức của nhân dân.
Ngày nay, hình ảnh A Sanh vẫn gắn liền với dòng sông Pô Cô. Giải đua thuyền độc mộc được tổ chức mang tên A Sanh như một cách để tưởng nhớ người anh hùng và tôn vinh nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Tây Nguyên. Tên ông trên bia mộ cũng được ghi cả hai tên Puih San và A Sanh, như một sự khẳng định về con người đã bước ra từ đời thực để trở thành hình tượng trong nghệ thuật.
Cuộc đời Anh hùng A Sanh cho thấy những người làm nên lịch sử đôi khi không phải những con người xa vời, mà chính là những người bình dị, âm thầm sống và cống hiến giữa cộng đồng. Chiếc thuyền độc mộc nhỏ bé của ông năm xưa đã vượt qua dòng Pô Cô, chuyên chở những người lính và niềm tin chiến thắng. Còn hôm nay, câu chuyện về A Sanh vẫn tiếp tục vượt qua dòng chảy của thời gian, nhắc nhở các thế hệ sau về lòng yêu nước, sự quả cảm và những hy sinh thầm lặng của người chiến sĩ trong những năm tháng chiến tranh.
