Anh hùng Bùi Chát – Người chiến sĩ biệt động và công binh quả cảm

Thân thế và quá trình tham gia cách mạng

Bùi Chát sinh năm 1925 tại xã Cẩm Hà, thị xã Hội An, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng. Năm 1947, khi quân Pháp chiếm Hội An, ông xung phong tham gia lực lượng tự vệ, thực hiện nhiệm vụ diệt ác, trừ gian. Sau đó, ông trở thành một trong những thanh niên đầu tiên của thị xã tham gia đội biệt động.

Trong thời gian hoạt động tại Hội An, Bùi Chát đã tham gia 55 trận đánh. Ông nổi bật bởi sự dũng cảm, táo bạo và khả năng hoạt động bí mật. Có những trận ông cùng đồng đội đột nhập vào thị xã giữa ban ngày để tiêu diệt các đối tượng làm việc cho quân Pháp; trong một lần hoạt động, ông còn bắt sống được một tỉnh trưởng.

Bên cạnh hoạt động biệt động, ông còn tham gia đánh giao thông, phá hủy phương tiện vận chuyển của đối phương. Theo tư liệu, ông đã cùng đơn vị đánh đổ 7 đoàn tàu, trong đó có 3 đầu máy và 18 toa, đồng thời phá hủy 5 xe và phối hợp tiêu diệt gần 2 đại đội quân Pháp.

Đánh chìm tàu địch trên sông Hội An – Câu Lâu

Năm 1949, hai ca nô của quân Pháp thường xuyên hoạt động trên đoạn sông Hội An – Câu Lâu, gây nhiều thiệt hại cho nhân dân địa phương. Đơn vị đã nhiều lần tổ chức phục kích nhưng chưa đạt kết quả.

Trước tình hình đó, Bùi Chát xung phong dẫn một tổ chiến đấu bí mật tiếp cận mục tiêu. Sau một đêm lặn lội, tổ của ông đưa thủy lôi đến vị trí thích hợp và đánh chìm cả hai ca nô, tiêu diệt 14 quân Pháp.

Chiến công này thể hiện khả năng tổ chức phục kích, sự kiên trì và tinh thần chủ động của Bùi Chát trong những nhiệm vụ đòi hỏi phải tiếp cận mục tiêu bằng phương thức bí mật.

Những trận đánh trên đèo Hải Vân

Từ năm 1952, đơn vị của Bùi Chát được giao nhiệm vụ đánh giao thông trên đèo Hải Vân. Đây là tuyến giao thông quan trọng của quân Pháp, có địa hình hiểm trở và được đối phương bố trí hệ thống đồn bốt, lực lượng tuần tra và lực lượng ứng chiến dày đặc.

Tháng 1 năm 1952, ông dẫn một tổ chiến đấu xuống đường đặt mìn tự động. Sáng hôm sau, khi đoàn tàu của quân Pháp chạy qua, mìn phát nổ làm một đầu máy và một toa tàu rơi xuống vực.

Sau vụ đánh phá, quân Pháp sử dụng đại bác bắn dữ dội và tổ chức lực lượng truy tìm. Bùi Chát cùng đồng đội đã tìm cách ẩn nấp gần đồn địch, đánh lạc hướng đối phương rồi chờ đến tối mới rút khỏi khu vực an toàn.

Đánh đoàn tàu chở quân và vũ khí

Tháng 12 năm 1953, để phối hợp với chiến dịch Xuân – Hè, Bùi Chát được giao nhiệm vụ đánh đoàn tàu chở binh lính từ Đà Nẵng đi Huế.

Để tiếp cận khu vực tác chiến, ông cùng đồng đội phải mất nhiều ngày trèo đèo, lội suối và tìm đường. Sau khi đến nơi, ông trực tiếp lựa chọn vị trí đặt mìn.

Quân Pháp cho nhiều đoàn tàu chở đá và các toa không chạy trước để thăm dò. Một số chiến sĩ trong tổ nóng lòng muốn tiến hành đánh phá, nhưng Bùi Chát bình tĩnh yêu cầu mọi người tiếp tục chờ đợi. Theo phán đoán của ông, đoàn tàu chở quân và vũ khí sẽ chạy sau cùng.

Khi đoàn tàu lọt vào trận địa, Bùi Chát trực tiếp kích nổ mìn. Đoàn tàu bị hất xuống chân đèo, gần 100 quân Pháp, trong đó có cả binh lính và sĩ quan, bị tiêu diệt. Sau đó, ông cùng tổ chiến đấu tiến ra thu 300 khẩu súng các loại.

Trận đánh đoàn tàu chở sĩ quan Pháp

Cuối tháng 5 năm 1954, Bùi Chát tiếp tục nhận nhiệm vụ đánh một đoàn tàu chở sĩ quan Pháp.

Thời gian chuẩn bị rất gấp. Sau khi tổ chiến đấu vừa hoàn tất việc chôn mìn, một toán lính tuần tiễu của quân Pháp tiến đến gần trận địa. Trước nguy cơ bị phát hiện, Bùi Chát vẫn giữ bình tĩnh, ra hiệu cho toàn tổ nằm im và chờ đợi.

Khi toán lính tuần tiễu đi qua, đoàn tàu xuất hiện. Bùi Chát lập tức kích nổ mìn, khiến đoàn tàu bị hất xuống chân đèo. Sau trận đánh, tổ chiến đấu rút về căn cứ an toàn. Theo tư liệu, khoảng 100 sĩ quan Pháp bị tiêu diệt trong trận này.

Khen thưởng và danh hiệu Anh hùng

Với những thành tích trong chiến đấu, Bùi Chát được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng III, Huân chương Quân công hạng III và được tỉnh, Liên khu nhiều lần khen thưởng. Tư liệu ghi nhận ông 10 lần được khen thưởng là Chiến sĩ thi đua Liên khu V.

Ngày 31 tháng 8 năm 1955, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng Bùi Chát danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông thuộc lớp những chiến sĩ được phong tặng danh hiệu Anh hùng đầu tiên của lực lượng vũ trang Quân khu V.

Năm 1954, Bùi Chát cùng đơn vị tập kết ra Bắc.

Trở lại chiến trường và hy sinh

Năm 1966, Bùi Chát trở lại chiến đấu tại chiến trường miền Nam, giữ cương vị Chính trị viên phó tiểu đoàn. Ông hy sinh trong năm 1966.