ANH HÙNG BÙI CHÁT VÀ NHỮNG CHIẾN CÔNG THẦM LẶNG CỦA LỰC LƯỢNG CÔNG BINH LIÊN KHU V
Tác giả : Đồng Thị Như Quỳnh Lớp : K15A.GDMN Trường Đại học Hải Dương
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ của dân tộc (1945 – 1954), Liên khu V (bao gồm các tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên) là một chiến trường có tính chất chiến lược đại cương, nơi chứng kiến nhiều trận so tài quyết liệt giữa ta và địch. Bên cạnh các đại đoàn chủ lực, sự đóng góp của lực lượng công binh và bộ đội địa phương giữ vai trò sống còn trong việc bẻ gãy các mũi tiến công quân sự, cắt đứt mạch máu giao thông của kẻ thù. Trong thế hệ những người lính đi đầu phong trào thi đua giết giặc lập công thời kỳ đó, đồng chí Bùi Chát (1925 – 1966) nổi lên như một biểu tượng của lòng quả cảm, mưu trí và tinh thần cách mạng tiến công. Ông là người con ưu tú của quê hương Quảng Nam, và là một trong những chiến sĩ đầu tiên của lực lượng vũ trang Quân khu V được vinh danh Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Đồng chí Bùi Chát sinh năm 1925, tại xã Cẩm Hà, thị xã Hội An (nay thuộc thành phố Hội An), tỉnh Quảng Nam. Lớn lên trong bối cảnh quê hương bị thực dân Pháp đô hộ, tinh thần yêu nước đã sớm định hình trong nhận thức của người thanh niên đất Quảng.
Năm 1947, khi tiếng súng kháng chiến toàn quốc bùng nổ và quân Pháp mở rộng vùng chiếm đóng tại Hội An, đồng chí Bùi Chát đã chủ động xung phong tham gia vào lực lượng tự vệ địa phương. Nhờ sự gan dạ và tư duy nhạy bén, ông nhanh chóng trở thành một trong những thành viên nòng cốt đầu tiên của Đội biệt động thị xã Hội An, trực tiếp tham gia vào các nhiệm vụ diệt ác, trừ gian đầy nguy hiểm.
Trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến, khi lực lượng ta còn non trẻ, lối đánh biệt động, áp sát và đánh ngay trong lòng địch là phương thức hiệu quả để tiêu hao sinh lực địch và giữ vững cơ sở cách mạng. Đồng chí Bùi Chát đã trực tiếp tham gia chiến đấu tổng cộng 55 trận.
Tấn công địch giữa ban ngày: Biệt đội của ông liên tục tổ chức các cuộc đột nhập táo bạo vào trung tâm thị xã Hội An giữa thanh thiên bạch nhật để tiêu diệt bọn tề điệp, ác ôn khét tiếng. Đỉnh cao của lối đánh xuất quỷ nhập thần này là trận phục kích bắt sống thành công tên Tỉnh trưởng ngụy quyền, gây hoang mang tột độ cho bộ máy cai trị của Pháp tại địa phương.
Trận thủy lôi trên sông Hội An – Câu Lâu (1949): Nhằm ngăn chặn việc địch sử dụng ca nô tuần tra, bắn phá gây thiệt hại cho nhân dân dọc các tuyến đường sông, năm 1949, Bùi Chát đã tình nguyện dẫn đầu một tổ chiến đấu áp sát căn cứ địch. Bằng kỹ thuật tác chiến thủ công nhưng chính xác, tổ của ông đã dùng thủy lôi đánh chìm 2 chiếc ca nô quân sự Pháp, tiêu diệt tại chỗ 14 lính địch, bẻ gãy hoàn toàn tuyến tuần tra đường thủy của chúng.
Tháng 11 năm 1951, nhận thấy năng lực tổ chức và kỹ thuật quân sự xuất sắc của Bùi Chát, cấp trên điều động ông về Đại đội 68 thuộc Bộ đội địa phương tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, giao giữ chức vụ Đội trưởng Công binh. Từ đây, tên tuổi của ông gắn liền với nỗi khiếp sợ của quân viễn chinh Pháp trên tuyến giao thông huyết mạch: Đèo Hải Vân.
Dưới sự chỉ huy của Bùi Chát, đơn vị công binh đã khắc phục tình trạng thiếu thốn vũ khí bằng cách cải tiến, chế tạo mìn tự động và mìn định hướng để đánh phá các đoàn tàu quân sự dọc tuyến đường sắt xuyên đèo. Những chiến công tiêu biểu gồm có:
Đánh sập hệ thống giao thông: Đơn vị đã giật mìn lật đổ tổng cộng 7 đoàn tàu quân sự, phá hủy hoàn toàn 3 đầu máy, 18 toa xe và 5 xe quân sự của địch.
Trận phục kích tháng 12/1953: Khi nhận nhiệm vụ đánh đoàn tàu chở lính và vũ khí tiếp viện của Pháp, Bùi Chát đã kiên nhẫn chỉ huy đồng đội chờ đợi thời cơ. Khi đoàn tàu lọt hoàn toàn vào trận địa mai phục, ông trực tiếp bấm nút kích nổ hệ thống mìn điện, hất tung toàn bộ đoàn tàu xuống vực sâu đèo Hải Vân, tiêu diệt gần 100 lính Pháp và thu giữ hơn 300 khẩu súng các loại.
Trận đánh tháng 5/1954: Ngay trước thềm Hiệp định Genève, tại vị trí hiểm trở trên đèo, tổ công binh của Bùi Chát tiếp tục thực hiện một trận đánh xuất sắc bằng mìn, tiêu diệt thêm 100 sĩ quan và binh lính Pháp, góp phần làm tê liệt tuyến vận tải chiến lược của địch.
Với những thành tích đặc biệt này, ông được bầu làm Chiến sĩ thi đua của Liên khu V và nhận nhiều phần thưởng cao quý của Đảng và Quân đội.
Sau khi Hiệp định Genève được ký kết vào năm 1954, đồng chí Bùi Chát cùng đơn vị thực hiện lệnh chuyển quân tập kết ra miền Bắc. Tại đây, ông tiếp tục cống hiến cho việc xây dựng lực lượng chính quy, giữ chức vụ Trung đội trưởng Công binh thuộc Trung đoàn 93, Đại đoàn 324 (sau này là Sư đoàn 324).
Vào ngày 31 tháng 8 năm 1955, nhằm ghi nhận những đóng góp to lớn và tinh thần hy sinh quên mình của ông trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho đồng chí Bùi Chát. Ông trở thành người con đầu tiên của đất Quảng Nam nhận được danh hiệu cao quý này. Đồng chí Bùi Chát qua đời năm 1966 tại miền Bắc do bệnh tật và hệ quả của những năm tháng chiến đấu gian khổ.
Cuộc đời và sự nghiệp chiến đấu của Anh hùng, Liệt sĩ Bùi Chát là một minh chứng sinh động cho nghệ thuật chiến tranh nhân dân, lấy ít địch nhiều, lấy vũ khí thô sơ chống lại phương tiện chiến tranh hiện đại của quân đội viễn chinh Pháp. Những chiến công đánh tàu trên đèo Hải Vân hay diệt ác giữa lòng đô thị Hội An không chỉ có ý nghĩa về mặt chiến thuật quân sự, mà còn cổ vũ mạnh mẽ phong trào kháng chiến của nhân dân Liên khu V.
Ngày nay, những kỷ vật thiêng liêng của ông, tiêu biểu là chiếc áo khoác chiến sĩ, vẫn đang được lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng Hội An, trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.
