Anh hùng Cao Xuân Thọ

Cảm tử phá bom ở chiến trường đánh PhápÔng Cao Xuân Thọ sinh năm 1926, quê xã Hoằng Giang, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1946, chàng trai trẻ Cao Xuân Thọ xung phong vào Đội tự vệ Thủ đô. Năm 1947, ông gia nhập Đại đoàn 308, Trung đoàn 108 phục vụ Chiến dịch Thu Đông; năm 1949 - 1951, phục vụ chiến dịch Cao - Bắc - Lạng, sau đó được cử sang Trung Quốc học chuyên ngành quân báo.Năm 1953, Đoàn thanh niên xung phong (TNXP) được thành lập với mật danh Đoàn X-P. Đoàn quyết định thành lập đội phá bom nổ chậm gồm hai đội TNXP 40 và 34 được điều ra bảo vệ Đường 13 (từ Yên Bái lên Điện Biên) và Đường 41 (từ Khu 4 đi Hòa Bình và lên Điện Biên) phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Hai đội làm nhiệm vụ phá, hủy bom thông đường để bộ đội và dân công vận chuyển lương thực, vũ khí phục vụ chiến dịch.Ông Cao Xuân Thọ được cử làm Đội trưởng Đội phá bom (Đội 40), Đại đội 404 phụ trách phá bom, thông đường tại ngã ba Cò Nòi (xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La) và đường ngầm Hát Lót (Sơn La). Nếu ngã ba Cò Nòi bị tắc thì không thể vận chuyển được xe, pháo, lương thực, đạn dược, vũ khí ra mặt trận Điện Biên Phủ nên quân địch tập trung đánh phá ác liệt, nhằm cắt đứt sự chi viện của quân, dân ta với chiến dịch.Số lần quân Pháp đánh phá ngày một dày đặc, quy mô bán kính ngày một lớn, cứ 13 phút, địch lại ném bom bắn phá một lần. Thời điểm ấy, quân địch thả xuống ngã ba Cò Nòi 5 loại bom gồm: Bom phá, bom nổ chậm, bom bươm bướm, bom napal và bom cối xay, trong đó loại bom bươm bướm là nguy hiểm nhất, bởi tính chất và hoạt tính hóa học của nó.Bom bươm bướm được thiết kế bằng một quả bom mẹ chứa khoảng 200 quả bom con, mỗi quả bom con có 4 cánh bọc. Khi quả bom mẹ rơi, thùng phuy đựng 200 quả bom con mở ra. Quả bom con ra ngoài không khí, gặp gió cánh bung ra và bay đi khắp nơi trên diện tích rộng. Do đặc tính cấu tạo là bay như bươm bướm, nên có khi nó rơi xuống mặt đất nhưng có lúc nó “đậu” trên cành cây, vách đá, ở những nơi khó phát hiện mà chỉ cần cơn gió mạnh thổi rung cành cây hoặc bộ đội vô tình chạm phải là phát nổ.Chiến sĩ thi đua công, nông, binh toàn quốc lần thứ hai ngày 7/7/1958. (Ảnh: Tư liệu).Ông Thọ nhớ lại: “Có ngày địch ném xuống ngã ba Cò Nòi hơn 300 quả bom các loại, với trọng lượng khoảng 69 tấn thuốc nổ. Nhiều lúc tôi cùng các chiến sĩ trong Đội phá bom 404 chưa phá xong loạt bom nổ chậm vừa rải, quân địch đã tiếp tục thả bom mới xuống. Bom chồng bom thi nhau phát nổ, khói lửa ngập trời, núi rừng rung chuyển, đất đá văng khắp nơi, hòa lẫn trong đó không ít máu, xương của các chiến sĩ TNXP mở đường”.Khi đó dụng cụ phá bom mà Đội trưởng Cao Xuân Thọ và các chiến sĩ TNXP sử dụng rất thô sơ, chỉ là cuốc, xẻng và thuốc nổ. Người phá bom là những người cảm tử. Lần nào đi phá bom cũng xác định mình có thể sẽ chết. Nhiều đồng đội của Cao Xuân Thọ đã anh dũng hy sinh, có người bị bom nổ thân thể không còn nguyên vẹn. Bản thân ông đã nhiều lần bị bom nổ, bị vùi trong đất đá. Trong một lần bị bom nổ vùi lấp dưới lớp đất đá, được đồng đội đào lên, may mắn còn sống nhưng sau lần đó ông bị mất đi 3 đốt xương sống lưng.Vừa chỉ huy vừa trực tiếp phá bom, Đội trưởng Cao Xuân Thọ và đồng đội hiếm khi được mặc bộ trang phục khô ráo, chân tay lúc nào cũng lở loét, thế nhưng với tinh thần tất cả cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, không sợ hy sinh, gian khổ, với bản lĩnh kiên cường và sự sáng tạo, Cao Xuân Thọ đã cùng đồng đội ngày đêm bám đường, phá hủy hết quả bom này đến quả bom khác do địch thả xuống. Ông Thọ bảo: “Bom đạn địch không thắng nổi ý chí của anh em chúng tôi. Các đại đội đã hạ quyết tâm “TNXP còn thì mạch máu giao thông được giữ vững”. Có những đêm mưa rét, TNXP phải nhịn đói chống lầy, dùng sức người đẩy ô tô chết máy qua đèo”.4 lần làm lễ “truy điệu sống”Trong cuộc đời mình, ông Thọ đã có 4 lần được đồng đội làm lễ “truy điệu sống” trước khi phá bom ở những vị trí hiểm yếu. Kỷ niệm ông Thọ nhớ nhất là lần uống nước mắm chống rét để phá bom. Đó là vào một buổi chiều tháng 3/1954, Đội trưởng Thọ nhận được lệnh cấp trên về hỗ trợ gỡ bom nổ chậm ở cầu Tà Vài (xã Chiềng Hặc, huyện Yên Châu, Sơn La) với độ sâu gần 4m.Giữa thời tiết lạnh giá của núi rừng Tây Bắc, mệnh lệnh của cấp trên phải phá được bom trước 18h để vận chuyển quân lương vào chiến dịch. Ông Thọ kể: “Đồng chí Trần Văn Cam lặn xuống thăm dò nhưng ngoi lên luôn vì rét quá. Chợt nhớ đến kinh nghiệm của người dân đi biển, tôi liền xin chỉ huy vài lít nước mắm nguyên chất rồi nhắm mắt uống liền 3 - 4 bát. Sau một hồi lặn xuống, tôi phát hiện quả bom nằm trong khe đá.Trước khi lặn, tôi dùng dây rừng buộc vào người rồi thống nhất, lúc nào ốp được bộc phá vào ngòi, đấu dây cháy chậm xong thì giật ba lần để anh em kéo lên bờ. Sau 10 phút kích nổ, một tiếng nổ vang trời, bọt nước tung trắng xóa cao hàng chục mét. Cầu Tà Vài được thông, làm tôi quên mất cái lạnh, quên cả những hiểm nguy vừa trải qua”.Cựu chiến binh Cao Xuân Thọ tự hào cho biết, sau lần phá bom đó, Đội của ông được tặng thưởng Huy chương Chiến công, còn ông thì vinh dự được nhận Huân chương Chiến công hạng Ba.