Anh hùng chiến tranh Việt Nam Nguyễn Văn Tư

“Tấm ảnh trong túi áo”

Buổi sinh hoạt ngoại khóa hôm ấy diễn ra vào một chiều mưa nhè nhẹ tháng Bảy. Cả hội trường nóng hầm hập, tiếng quạt trần quay lạch cạch khiến đám học sinh chúng tôi ai cũng uể oải. Khi cô giáo giới thiệu nhân chứng lịch sử là một cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu, vài bạn còn cúi xuống nghịch điện thoại.

Người đàn ông già bước lên sân khấu với dáng đi chậm chạp. Mái tóc bạc gần hết, một bên chân hơi khập khiễng. Bộ quân phục cũ đã sờn nơi cổ áo nhưng được ông giữ phẳng phiu đến lạ.

Ông không nói ngay.

Ông chỉ lặng lẽ lấy từ túi áo ngực ra một tấm ảnh đen trắng đã úa màu theo năm tháng.

Trong ảnh là bốn chàng trai trẻ đứng cạnh nhau giữa cánh rừng, ai cũng cười rất tươi. Nụ cười của tuổi đôi mươi hồn nhiên đến mức không ai nghĩ họ đang ở giữa chiến tranh.

Ngón tay gầy gầy của ông khẽ chạm vào người đứng ngoài cùng.

“Đây là bạn thân nhất của bác.”

Giọng ông trầm xuống.

“Nó mất khi mới hai mươi tuổi.”

Cả hội trường bỗng im phăng phắc.

Ông kể rằng năm ấy, bác cùng đồng đội hành quân xuyên rừng nhiều ngày liền. Mưa rừng dầm dề, quần áo lúc nào cũng ướt lạnh. Có những hôm đói đến mức cả tiểu đội phải chia nhau từng nắm cơm nhỏ với chút muối rang.

Nhưng điều khiến ông nhớ nhất lại là một đêm trước trận đánh.

Người bạn trong tấm ảnh ngồi tựa vào gốc cây, vừa vá lại chiếc áo rách vừa cười:

“Hòa bình rồi tao sẽ về cưới vợ. Tao còn chưa kịp nắm tay người ta lần nào.”Nói xong, cả hai cùng bật cười giữa tiếng côn trùng rả rích trong rừng sâu.

Vậy mà sáng hôm sau, bom nổ.

Đất đá tung mù trời.

Khi tỉnh lại, điều đầu tiên ông nhìn thấy là người bạn ấy nằm bất động bên cạnh mình. Trong túi áo vẫn còn lá thư chưa kịp gửi về quê.

Ông dừng lại rất lâu.

Đôi mắt đục màu thời gian bỗng đỏ hoe.

“Suốt mấy chục năm rồi, bác vẫn giữ tấm ảnh này. Vì bác sợ… nếu mình quên, thì không còn ai nhớ họ từng tồn tại.”

Tôi nhìn xuống hàng ghế dưới. Không còn tiếng cười đùa nào nữa. Có bạn lặng lẽ cúi đầu, có bạn đưa tay lau mắt lúc nào không hay.

Cuối buổi, một học sinh đứng lên hỏi:

“Bác có sợ chiến tranh không ạ?”

Ông khẽ cười. Nụ cười buồn và mệt mỏi.

“Ai mà chẳng sợ cháu. Nhưng ngày ấy, nếu ai cũng sợ mà lùi lại… thì làm gì có hòa bình cho các cháu hôm nay.”

Nói rồi ông cẩn thận gấp tấm ảnh cũ, đặt lại vào túi áo ngực — nơi gần trái tim nhất.

Khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu rằng lịch sử không chỉ nằm trong sách giáo khoa với những con số khô khan. Lịch sử hiện hữu trong ánh mắt của những con người đã đi qua chiến tranh, trong những ký ức đau đáu theo họ suốt cả một đời người.