Anh hùng Cù Chính Lan – Người chiến sĩ trẻ và trận đánh xe tăng lịch sử

Cù Chính Lan (1930–1951)* là một trong những người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, ông lớn lên trong những năm đất nước còn chìm trong cảnh áp bức, chiến tranh. Cuộc đời chiến đấu của ông tuy ngắn ngủi nhưng để lại một dấu ấn đặc biệt, nhất là chiến công một mình áp sát, tiêu diệt xe tăng Pháp trong trận đánh tại Giang Mỗ, Hòa Bình ngày 13 tháng 12 năm 1951.

### Tuổi thơ của người chiến sĩ trẻ

Cù Chính Lan sinh năm 1930 trong một gia đình nông dân nghèo. Cha ông là Cù Khắc Nhượng, mẹ là Hồ Thị Hạ. Ông là người con thứ ba và cũng là con út trong gia đình. Khi Cù Chính Lan mới lên bốn tuổi, mẹ ông qua đời. Sau đó, cha ông đi bước nữa và gia đình có thêm những người con. Hoàn cảnh gia đình vốn đã khó khăn lại càng thêm vất vả, vì vậy từ nhỏ Cù Chính Lan đã phải lao động để phụ giúp gia đình. Thuở nhỏ, ông còn có tên gọi là Cu Nâu.

Lớn lên giữa cuộc sống nghèo khó của người dân dưới chế độ thuộc địa, Cù Chính Lan sớm có tinh thần yêu nước và đồng cảm với những người lao động nghèo. Năm 1945, khi Cách mạng tháng Tám diễn ra, ông tham gia phong trào giành chính quyền và gia nhập đội du kích xã của Việt Minh. Đây cũng là bước khởi đầu đưa chàng trai trẻ Quỳnh Đôi đến với con đường cách mạng và quân ngũ.

### Từ người chiến sĩ liên lạc đến tiểu đội trưởng

Năm 1946, khi quân Pháp quay trở lại Đông Dương, Cù Chính Lan tình nguyện nhập ngũ. Từ một chiến sĩ liên lạc, ông dần trưởng thành qua thực tế chiến đấu và trở thành tiểu đội trưởng bộ binh.

Những người đồng đội nhớ về ông như một người chiến sĩ dũng cảm, táo bạo và mưu trí. Trong chiến đấu, Cù Chính Lan luôn tìm cách sử dụng trí thông minh và sự nhanh nhạy của mình để đối phó với quân địch. Có lần, chỉ với một lưỡi dao cùn, ông đã khống chế và bắt sống một binh sĩ Pháp, thu được một khẩu tiểu liên. Với thành tích đặc biệt này, ông được tặng Huân chương Chiến công với thành tích “tay không bắt giặc”.

Những chiến công ấy cho thấy ở người chiến sĩ trẻ không chỉ có lòng dũng cảm mà còn có sự bình tĩnh và khả năng quyết đoán trong những tình huống nguy hiểm. Nhưng chiến công khiến tên tuổi Cù Chính Lan được nhắc đến rộng rãi lại diễn ra trong những ngày cuối năm 1951, giữa một trận chiến ác liệt ở Hòa Bình.

### Những ngày chiến đấu ở Giang Mỗ

Trong Chiến dịch Hòa Bình, đơn vị của Cù Chính Lan tham gia chiến đấu tại khu vực Giang Mỗ, Hòa Bình. Ngày 7 tháng 12 năm 1951, trong một trận phục kích trên đường số 6, trận địa của quân ta bị lộ và quân Pháp phản kích dữ dội.

Trong lúc đơn vị rút lui, Cù Chính Lan là người đi sau cùng, dùng súng máy bắn kiềm chế đối phương để đồng đội có thời gian rút khỏi trận địa. Khi đã bảo đảm cho đơn vị rút lui, ông còn quay lại tìm những người bị thương và đưa được ba đồng đội trở về an toàn.

Chỉ vài ngày sau, ngày 13 tháng 12 năm 1951, quân ta tiếp tục bố trí phục kích quân Pháp tại Giang Mỗ. Trận đánh diễn ra quyết liệt. Đúng lúc quân ta đang chiến đấu, một xe tăng Pháp xuất hiện, liên tục bắn dữ dội vào đội hình, chặn đường rút và gây nhiều thương vong.

Trước tình thế nguy hiểm ấy, Cù Chính Lan đã không lùi bước.

### Trận đánh xe tăng

Cù Chính Lan xông lên phía chiếc xe tăng, nhảy lên thành xe và áp khẩu tiểu liên vào khe hở trên tháp xe để bắn vào bên trong. Nhưng khẩu tiểu liên bất ngờ bị hóc. Chiếc xe tăng vẫn tiếp tục di chuyển và bắn trả.

Trong khoảnh khắc ấy, Cù Chính Lan không bỏ cuộc. Ông hô đồng đội tập trung lựu đạn cho mình rồi tiếp tục tìm cách áp sát chiếc xe. Lần đầu tiên, ông giật nắp và ném lựu đạn vào trong xe. Tuy nhiên, những người lính Pháp đã nhặt được quả lựu đạn và ném ngược ra ngoài, đồng thời tìm cách điều khiển xe tăng chuyển hướng.

Cơ hội chỉ xuất hiện trong chớp mắt.

Cù Chính Lan tiếp tục lao lên xe. Ông mở chốt một quả lựu đạn, chờ vài giây rồi mới ném thẳng vào buồng lái. Quả lựu đạn phát nổ. Những người lính trong xe bị tiêu diệt và chiếc xe tăng dừng lại tại chỗ. Hành động táo bạo ấy đã góp phần tạo điều kiện để đồng đội hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu.

Chiến công ấy nhanh chóng trở thành một trong những câu chuyện tiêu biểu về tinh thần chiến đấu của người lính Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp. Cù Chính Lan sau đó được tuyên dương tại Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc.

### Trận chiến cuối cùng

Nhưng chiến công ở Giang Mỗ cũng là một trong những dấu son cuối cùng của cuộc đời Cù Chính Lan.

Ngày 29 tháng 12 năm 1951, đơn vị của ông nhận lệnh đánh đồn Cô Tô ở Hòa Bình. Tiểu đội của Cù Chính Lan được giao nhiệm vụ mở cửa hàng rào để tạo đường cho lực lượng chủ lực tiến vào tấn công.

Trong trận đánh, ông bị thương nặng ba lần. Thế nhưng những vết thương không khiến người chiến sĩ trẻ rời khỏi trận địa. Cù Chính Lan vẫn cố gắng tiếp tục chiến đấu và thực hiện nhiệm vụ được giao. Cuối cùng, do mất quá nhiều máu, ông đã tử trận.

Ngày ấy, Cù Chính Lan mới 21 tuổi.

Một cuộc đời còn rất trẻ đã dừng lại giữa chiến trường, nhưng những gì ông để lại thì không dừng lại ở đó. Từ người con của một gia đình nông dân nghèo ở Quỳnh Đôi, Cù Chính Lan đã trở thành hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ thanh niên Việt Nam sẵn sàng bước vào chiến đấu và hy sinh vì đất nước.

### Người anh hùng sống mãi với thời gian

Tại Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ Nhất vào tháng 5 năm 1952, Cù Chính Lan được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Ngày 31 tháng 5 năm 1952, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cù Chính Lan trở thành một trong bảy cá nhân đầu tiên được phong tặng danh hiệu cao quý này.

Tên tuổi của ông cũng được lưu giữ qua nhiều địa danh. Nhiều đường phố tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hòa Bình, Ninh Bình, Nam Định, Pleiku và Đồng Hới mang tên Cù Chính Lan. Tại Pleiku còn có một ngôi trường mang tên ông.

Nơi ghi dấu chiến công diệt xe tăng của Cù Chính Lan tại dốc Giang Mỗ, Hòa Bình cũng trở thành một di tích lịch sử. Xác chiếc xe tăng gắn với chiến công của ông được lưu giữ tại đây như một chứng tích về trận đánh năm xưa. Phần mộ của Cù Chính Lan hiện được đặt tại Nghĩa trang liệt sĩ Chiến dịch Hòa Bình.

### Một cuộc đời hơn hai mươi năm

Cù Chính Lan chỉ sống 21 năm, nhưng những năm tháng ngắn ngủi ấy gắn liền với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc. Từ một cậu bé Cu Nâu trong gia đình nông dân nghèo, ông trở thành người chiến sĩ đứng trước những thời khắc sinh tử của chiến trường và lựa chọn tiến về phía trước.

Điều còn lại sau hơn bảy thập kỷ không chỉ là câu chuyện về một người lính tiêu diệt xe tăng. Đó còn là câu chuyện về lòng dũng cảm, tinh thần đồng đội và ý chí không lùi bước trước hiểm nguy. Những hành động của Cù Chính Lan trên chiến trường, đặc biệt là trận đánh ngày 13 tháng 12 năm 1951, đã trở thành một phần ký ức về thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến.

Năm 1964, cuộc đời và chiến công của ông được tái hiện qua bộ phim “Người chiến sĩ trẻ”, do Xưởng phim Hà Nội phối hợp với Đoàn Điện ảnh Quân đội Nhân dân Việt Nam sản xuất. Bộ phim tiếp tục đưa hình ảnh người chiến sĩ Cù Chính Lan đến với đông đảo khán giả.

Tên ông được đặt cho những con đường, ngôi trường; câu chuyện về ông được kể lại qua nhiều thế hệ. Và ở Giang Mỗ, nơi chiếc xe tăng năm nào từng dừng lại giữa trận đánh, ký ức về người chiến sĩ trẻ vẫn còn được lưu giữ như một lời nhắc về những con người đã dành tuổi thanh xuân của mình cho độc lập, tự do của Tổ quốc.