Anh hùng của nhà nông - Bài 1: Thương binh tàn nhưng không phế

Trong ngành nông nghiệp Việt Nam, nhắc đến tên Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, không ai không biết đến. Bởi ông là một chuyên gia hàng đầu về giống lúa ở nước ta, người đã dành cả cuộc đời và tâm huyết của mình để nghiên cứu, đưa ra những giống lúa mới cho ngành nông nghiệp Việt Nam.

Tỏa sáng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo sinh năm 1950, tại xã Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên. Tháng 10-1968, tạm gác bút nghiên, lên đường nhập ngũ vào Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320, tham gia chiến đấu tại chiến trường B5. Tháng 10-1970, ông cùng đơn vị vượt Trường Sơn vào giải phóng miền Nam. Trong trận chiến đấu ác liệt ngày 17-12-1972 tại cao điểm 201 (Hà Tiên, Kiên Giang), Trần Mạnh Báo bị thương nặng, tháng 6-1975, ông xuất ngũ trở về quê hương với thương tật 2/4, mắt bên phải bị hỏng, thân thể còn nhiều vết thương chưa lành do bom đạn.

Trở về đời thường, ông luôn nhớ và thực hiện lời dạy của Bác Hồ: “Thương binh tàn nhưng không phế”. Lúc đầu ông vào làm công nhân Công ty lợn giống Hưng Hà, rồi chuyển sang Công ty giống cây trồng Thái Bình. Với khát vọng được cống hiến cho ngành nông nghiệp từ khi còn nhỏ, ông quyết tâm vừa làm, vừa đi học tiếp phổ thông, sau đó thi đỗ và học tại Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội.

Đầu năm 1987, ông được đề bạt làm Trại phó Trại Giống lúa cấp 1 Đông Cơ (thuộc Công ty Giống cây trồng Thái Bình). Trong sự khó khăn của cơ chế sản xuất thời bao cấp, Trại làm ăn kém hiệu quả, đời sống công nhân bấp bênh, với diện tích 56ha mỗi năm chỉ đạt 60 tấn lúa. Trung bình mỗi héc-ta chưa đạt 1,1 tấn/năm. Trong khi đó, từ những năm 1966, Thái Bình đã vang danh “quê hương 5 tấn” với năng suất lúa 5 tấn/ha.

Trải qua thời gian công tác, ông cho rằng đã đến lúc phải thay đổi, để tạo bước “đột phá” trong sản xuất nông nghiệp. Sau nhiều đêm trăn trở suy nghĩ đến nát óc, ông quyết định xây dựng đề án "Khoán sản phẩm cuối cùng đến người lao động trong sản xuất nông nghiệp quốc doanh". Thời điểm đó đề tài vấp phải nhiều sự phản đối kịch liệt của dư luận, cho là “đi ngược lại đường lối chính sách quản lý nông nghiệp của Đảng và nhà nước”, có người cho rằng ông chỉ “lý luận suông”.

Tại hội nghị cán bộ chủ chốt của công ty lúc đó, ông đã nêu ra quan điểm của Mác: “Nếu lý luận tổng kết từ thực tiễn, thì khi quay lại áp dụng vào thực tiễn, nó sẽ trở thành lực lượng vật chất”, đồng thời đưa ra dẫn chứng về hiệu quả của đề án. Trong đó xác định giống và quyền tự chủ trong sản xuất là “cốt lõi” của phát triển nông nghiệp và kiên trì bảo vệ: “Phải cho người lao động được quyền chủ động, mới phát huy được năng suất và sáng tạo". Ông còn thẳng thắn khẳng định: “Đây là con đường mà chúng ta phải đi. Nếu chúng ta không làm sẽ có tội với lịch sử, với người lao động”. Trước quyết tâm đó, hội nghị nhất trí cho Trại giống Đông Cơ “khoán thử”. Sau 3 năm, trên 56ha đất canh tác đó, trại đã thu được trên 600 tấn thóc/năm, nghĩa là tăng gấp 10 lần. Nhờ đó Công ty đã xóa bỏ chế độ tem phiếu bao cấp, chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh.

Khi đồng chí Nguyễn Đức Bình, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh về Thái Bình nghiên cứu, để chuẩn bị ra Nghị quyết số 10 về khoán sản phẩm trong nông nghiệp. Tỉnh ủy Thái Bình đã đưa đoàn xuống trại giống Đông Cơ. Sau khi nghe cựu chiến binh Trần Mạnh Báo báo cáo nội dung đề án và xem xét thực tế, trưởng đoàn Nguyễn Đức Bình nhận xét: “Tôi thấy việc khoán sản phẩm cuối cùng đến người lao động ở Đông Cơ, lý luận hoàn toàn phù hợp thực tiễn”. Nhớ lại thời điểm ấy, ông Báo chia sẻ: “Nghe những lời nhận xét đó, tôi càng thấy vững tâm và tin tưởng đây là một mốc đột phá mang tính lịch sử của công ty. Nhờ đó mà năm 1992, Trại giống Đông Cơ đã trở thành đơn vị dẫn đầu ngành nông nghiệp và vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba”.