Anh hùng dân tộc Nguyễn Hữu Huân
Nguyễn Hữu Huân (1830 – 1875), thường gọi là Thủ Khoa Huân, là một sĩ phu yêu nước, nhà thơ và là vị thủ lĩnh nhà giáo tiêu biểu của phong trào kháng Pháp tại Nam Bộ vào nửa cuối thế kỷ XIX.
Sự nghiệp Kháng Pháp "Ba lần bị bắt, ba lần khởi nghĩa"
Khi thực dân Pháp chiếm Định Tường (1861), Nguyễn Hữu Huân đã từ bỏ chức quan, chiêu mộ lực lượng nòng cốt là sĩ phu và nông dân để khởi nghĩa chống giặc. Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông gắn liền với tinh thần kiên trung bất khuất qua 3 giai đoạn:
Khởi nghĩa lần thứ nhất (1861 – 1864):
Ông liên kết với lực lượng của Trương Định và Võ Duy Dương (Thiên Hộ Dương) đánh Pháp tại vùng Tân An, Mỹ Tho.
Năm 1864, ông bị giặc bắt do sự phản bội của tay sai. Pháp kết án ông 10 năm khổ sai và đày sang đảo Réunion (châu Phi).
Khởi nghĩa lần thứ hai (1869 – 1872):
Năm 1869, ông được ân xá về nước nhưng bị quản thúc tại Chợ Lớn.
Dưới sự giúp đỡ của các sĩ phu, ông trốn về vùng Đồng Tháp Mười, tái tổ chức lực lượng và tiếp tục lãnh đạo nhân dân đánh Pháp ở khu vực Mỹ Tho, Chợ Gạo.
Khởi nghĩa lần thứ ba & Hy sinh (1872 – 1875):
Sau nhiều trận đánh gây tổn thất nặng nề cho địch, căn cứ của ông ở Bình Cách bị bao vây. Tháng 5/1875, ông bị bắt lần thứ ba do bị đệ tử phản bội.
Giặc Pháp dùng mọi cách dụ dỗ, mua chuộc phong chức tước nhưng ông quyết liệt từ chối. Ngày 19/5/1875 (22/4 âm lịch), ông bị giặc đưa về hành quyết tại ngã ba Rạch Tịnh Hà (gần quê hương ông). Trước khi hy sinh, ông vẫn bình tĩnh uống trà, ngâm thơ khẳng định khí tiết.
