Anh hùng dân tộc Triệu Việt Vương
Trong dòng chảy cuồn cuộn của lịch sử dân tộc, có những anh hùng không bước ra từ những lầu son gác tía, mà bước ra từ sương mù của những vùng đầm lầy hoang dã. Triệu Quang Phục chính là một nhân vật như thế – người kế thừa di nguyện của Lý Nam Đế để tiếp tục cuộc hành trình tìm kiếm ánh sáng tự do cho quốc hiệu Vạn Xuân. Nếu Lý Bí là người thắp lên ngọn lửa độc lập, thì Triệu Quang Phục chính là người đã giữ cho ngọn lửa ấy không bị dập tắt trước những cơn cuồng phong của quân thù bằng một lối đánh sáng tạo, bền bỉ và đầy lòng quả cảm.
Chiến tranh dưới thời Triệu Việt Vương không phải là những trận dàn trận quy ước giữa đồng trống, mà là sự kiên trì nhẫn nại đến mức tận cùng trong lòng đầm Dạ Trạch mênh mông, sình lầy. Khi quân Lương với sức mạnh áp đảo tràn sang, ông hiểu rằng nếu đánh trực diện thì chỉ có con đường diệt vong, vì vậy ông đã đưa quân vào ẩn náu nơi vùng đất "không chân" này, nơi bùn lầy và lau sậy trở thành đồng minh tin cậy nhất. Hãy tưởng tượng những đêm đen tịch mịch, khi quân thù đang say ngủ trong doanh trại, thì từ dưới mặt nước sền sệt và những bụi rậm mù sương, những người lính của Triệu Việt Vương bất ngờ hiện lên như những bóng ma, giáng những đòn sấm sét rồi lại tan biến vào hư không. Khói súng, mùi bùn đất quyện cùng tiếng kêu la của kẻ thù tạo nên một bức tranh chiến trận vừa khốc liệt, vừa huyền bí, nơi cái chết luôn rình rập quân xâm lược từ chính những gốc cây, ngọn cỏ của đất phương Nam.
Nỗi đau của Triệu Quang Phục không chỉ nằm ở những vết sẹo trên thân thể sau mỗi trận đánh, mà còn nằm ở sự đơn độc của một vị vương phải gánh vác vận mệnh dân tộc giữa vòng vây tứ bề của kẻ thù và sự nghi kị của lòng người. Sau khi đánh đuổi được quân Lương, ông lên ngôi vua nhưng lại phải đối mặt với một bi kịch đau lòng khác: cuộc tranh giành quyền lực với Lý Phật Tử - người anh em cùng dòng máu. Thay vì để đất nước chìm trong một cuộc nội chiến đẫm máu làm hao tổn nguyên khí dân tộc, ông đã chọn cách chung sống hòa bình, rồi cuối cùng khi bị phản bội, ông đã chọn gieo mình xuống cửa sông Đại An để giữ trọn khí tiết của một bậc đế vương. Đó là một sự hy sinh bi tráng, một nốt lặng đau đớn kết thúc cuộc đời của một người anh hùng đã dành trọn thanh xuân để giữ gìn từng tấc đất quê hương, để lại một nỗi tiếc thương vô hạn trong lòng người dân về một vị vua hết lòng vì nghĩa lớn mà quên đi bản thân mình.
Lòng biết ơn của hậu thế dành cho Triệu Việt Vương là sự kính trọng đối với một trí tuệ quân sự lỗi lạc và một nhân cách cao thượng. Chúng ta biết ơn ông vì đã dạy cho dân tộc bài học về sự thích nghi và bền bỉ: khi yếu ta biết dựa vào địa lợi để sinh tồn, khi mạnh ta biết dùng mưu lược để chiến thắng. Tên tuổi của ông gắn liền với đầm Dạ Trạch, gắn liền với niềm tin rằng công lý cuối cùng sẽ chiến thắng bạo tàn. Đứng trước đền thờ ông hôm nay, mỗi người Việt Nam không khỏi xúc động khi nghĩ về những ngày tháng gian khổ ở đầm lầy năm xưa, nơi những người cha ông đã ăn cơm vắt, nằm sương nếm mật để đổi lấy bầu trời hòa bình cho con cháu. Ông không mất đi, ông đã hóa thân vào sóng nước, vào ngàn lau, trở thành một phần cốt cách kiên cường của dân tộc Việt Nam mãi mãi về sau.
