Anh hùng dân tộc Trương Định

Trương Định sinh năm 1820 quê ở huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ ông là Lãnh binh Trương Cầm, sinh trưởng trong một gia đình võ quan phong kiến. Ngay từ nhỏ, Trương Định đã tỏ ra xuất sắc hơn người, “tướng mạo khôi ngô, thông hiểu binh thư, kiếm cung rất giỏi”. Năm 1844, ông theo cha vào Nam. Sau khi cha mất, ông chọn Tân An làm nơi lập nghiệp. Năm 1848, ông bắt đầu chiêu mộ những nông dân lưu tán quanh vùng, bắt tay khai hoang lập ấp. Năm 1850, hưởng ứng chính sách khẩn hoang của Nguyễn Tri Phương, ông đứng ra lập đồn điền ở Gia Thuận (Gò Công) và được triều đình Huế phong chức Phó Quản cơ, rồi Quản cơ, hàm chánh Lục phẩm. Từ đây, nhân dân trong vùng thường gọi ông với tên thân mật là Quản Định.

Tháng 9/1858, thực dân Pháp tấn công thành Đà Nẵng, Trương Định vừa tổ chức xây dựng đồn điền, vừa gấp rút chuẩn bị lực lượng đánh Pháp. Tháng 02/1859, Pháp đánh vào Gia Định, Trương Định là người tiên phong và lập nhiều chiến công, diệt nhiều tên địch (đặc biệt đã phục kích giết chết tên Đại úy Barbé (12/1860) và tổ chức bắt giết tên Việt gian tay sai Bá hộ Huy ở Đồng Sơn). Trương Định được làm Chánh Quản cơ, chỉ huy sáu liên đội phòng ngự đồn Chí Hòa. Khi đồn Chí Hòa bị vỡ, các tướng lĩnh Triều đình rút về Biên Hòa “án binh bất động”, còn Trương Định rút về Tân Hòa xây dựng căn cứ, liên kết các văn thân sỹ phu yêu nước, với một địa bàn hoạt động rộng lớn: Gò Công, Tân An, Mỹ Tho, Chợ Lớn, Gia Định, Đồng Tháp Mười,… lan rộng hai nhánh sông Vàm Cỏ từ biển Đông đến tận biên giới Campuchia, phục kích nhiều trận ở Mỹ Tho, Chợ Lớn, giải phóng Gò Công (01/1862 – 3/1862), được Triều đình phong chức Phó Lãnh binh Gia Định. Ông khiến thực dân Pháp vô cùng hoang mang với “cuộc khởi nghĩa như từ dưới đất mọc lên”.