ANH HÙNG ĐINH VĂN LỜI – MẬT DANH “BÁO ĐEN” LÀM KHIẾP ĐẢM QUÂN THÙ GIỮA LÒNG PHỐ CỔ

Trong dòng chảy lịch sử đầy máu và hoa của mảnh đất Quảng Nam "trung dũng kiên cường", bên cạnh những trận đánh quy mô lớn nơi núi rừng Trường Sơn, còn có một mặt trận thầm lặng nhưng không kém phần rực lửa: mặt trận ngay trong lòng đô thị. Tại phố cổ Hội An, cái tên Đinh Văn Lời với mật danh “Báo đen” đã trở thành một nỗi kinh hoàng, một nỗi ám ảnh khôn nguôi đối với quân xâm lược và bè lũ tay sai. Từ một người thợ mộc bình dị, ông đã vươn lên thành cánh chim đầu đàn của lực lượng biệt động thành, chiến đấu mưu trí giữa tai mắt dày đặc của kẻ thù, giữ vững khí tiết kiên trung nơi ngục tù tăm tối và viết nên một huyền thoại sống động từ thời chiến đến thời bình.Ông Đinh Văn Lời sinh năm 1951, trú tại phường Cẩm Nam, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng, dòng máu yêu nước đã sớm thấm đẫm vào tâm thức của người thiếu niên họ Đinh.Năm 1964, khi mới 13 tuổi, ông được tổ chức bố trí vào làm công nhân tại trại mộc của ông Nguyễn Một. Với vỏ bọc là một người thợ mộc nhỏ tuổi, nhiệm vụ thực sự của ông là âm thầm tuyên truyền, giác ngộ tinh thần cách mạng cho các anh chị em công nhân, thợ thuyền tại địa phương, xây dựng cơ sở bán vũ trang vững chắc cho phong trào.Đầu năm 1966, Đội Biệt động thành Hội An chính thức ra đời để đáp ứng yêu cầu cấp bách của chiến trường đô thị. Nhờ sự gan dạ, mưu trí và khả năng xuất quỷ nhập thần, đến tháng 5 năm 1967, Đinh Văn Lời khi ấy mới 16 tuổi đã được cấp trên tin tưởng chỉ định làm Đội trưởng Biệt động thành. Ngay trong trận đầu ra quân trên cương vị chỉ huy vào tháng 2 năm 1967, ông đã táo bạo đột nhập, trực tiếp đặt 2 quả mìn vào đội chiếu phim lưu động của địch, phá hủy hoàn toàn 2 xe quân sự và làm bị thương 3 tên giặc, giáng một đòn cảnh cáo đanh thép vào tâm lý chủ quan của kẻ thù.Chiến công nối tiếp chiến công, dưới sự lãnh đạo của người đội trưởng trẻ tuổi, Đội Biệt động thành Hội An đã liên tiếp tổ chức những trận đánh xuất thần. Tháng 5 và tháng 9 năm 1967, lực lượng biệt động thành phối hợp với Bộ đội Quảng Đà bất ngờ tấn công thẳng vào doanh trại công binh ngụy, tiêu diệt gần 100 tên địch, đốt cháy 2 kho xăng dầu tái thiết. Cũng trong tháng 9 năm 1967, ông chỉ huy đồng đội tổ chức mai phục ngay giữa lòng khu phố cổ Hội An, đồng loạt ném lựu đạn diệt gọn 12 tên địch, phá hủy 1 xe quân sự và 2 xe bọc thép hạng nặng. Biệt danh "Báo đen" xuất hiện từ đó, trở thành nỗi khiếp đảm cho các cuộc tuần tra của lính Mỹ - ngụy.Dù liên tục lập công, nhưng người đội trưởng trẻ tuổi vẫn luôn đau đáu khi có những trận đánh chưa đạt hiệu quả tối đa như kỳ vọng. Điển hình là đêm ngày 7 tháng 5 năm 1967, Đinh Văn Lời quyết tâm tổ chức trận đánh lớn nhằm ám sát trên 300 tên Quốc dân Đảng đang tập hợp về Hội An tham dự đại hội phản cách mạng. Ông trực tiếp nhận nhiệm vụ hóa trang mang mìn vào đặt trong rạp chiếu bóng Phi Anh — nơi tổ chức đại hội. Tuy nhiên, do sự cố kỹ thuật vào phút chót, quả mìn đã không nổ, trận đánh không thành công. Nuối tiếc cơ hội lớn không thể lập công để ra Hà Nội báo công dâng Bác, nhiều đêm liền người chiến sĩ trẻ đã ôm gối thầm khóc một mình, để rồi sau đó lại càng quyết tâm phục thù rửa hận.Sự hoạt động xuất quỷ nhập thần của "Báo đen" khiến kẻ thù điên cuồng dồn sức truy bắt. Chúng dán lệnh truy nã khắp các ngõ ngách phố cổ, giăng lưới tình báo dày đặc. Thế nhưng, hàng ngày ông Lời vẫn ung dung đối mặt với chúng dưới những vỏ bọc khác nhau, cùng các đồng chí thầm lặng hoạt động và liên tục gieo rắc tổn thất cho giặc. Bước ngoặt đến vào ngày 5 tháng 5 năm 1968, trong một trận chiến đấu ác liệt tại chùa Lễ Nghĩa (nay là chùa Ngũ Ban), do chênh lệch lực lượng và bị bao vây, Đinh Văn Lời không may sa vào tay giặc.Biết đã bắt được nhân vật cộm cán, kẻ thù lột trần áo ông, dùng báng súng, dùi cui và roi điện tra tấn dã man khiến máu trào ra từ mũi và miệng. Chúng trói nghiến ông vào cột điện tại ngã tư Lê Lợi - Phan Châu Trinh giữa thanh thiên bạch nhật, thay nhau đánh đập và tra hỏi:“Mày cầm đầu Đặc công Việt Cộng phải không?”, “Báo đen là ai?”.Chết đi sống lại nhiều lần dưới làn roi vọt độc địa, người chiến sĩ 17 tuổi vẫn giữ vững dạ sắt lòng son, một mực khí tiết:“Tôi làm tôi nhận, tôi không biết ai hết”.Bó tay trước ý chí đá tảng của ông, ngày 3 tháng 7 năm 1968, Trung tá Lê Trí Tín - Tỉnh trưởng Quảng Nam của chế độ cũ đã phải ký công văn “tối khẩn - mật” gửi Văn phòng Phủ Thủ tướng và Tòa án Quân sự vùng 1 chiến thuật đề nghị truy tố nhóm cơ sở đặc công tại Hội An gồm 34 người, trong đó xếp Đinh Văn Lời vào hàng “phần tử cộm cán” nguy hiểm nhất.Tòa án quân sự đối phương sau đó đã tuyên án phạt ông 20 năm tù khổ sai và đày vào Khám Chí Hòa. Tại đây, ông cùng đồng đội may mắn được giam đúng vào căn phòng mà Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi từng bị giam giữ; như thể được tiếp thêm linh khí và dũng khí từ người đi trước, ông lại tiếp tục kiên cường đấu tranh.Đến tháng 10 năm 1968, thấy Khám Chí Hòa không khuất phục được ông, địch đày Đinh Văn Lời ra Côn Đảo. Tại "địa ngục trần gian" này, ông được tổ chức tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ, Đội trưởng Thanh niên chống đàn áp. Ông đã trực tiếp lãnh đạo các tù nhân vạch trần tội ác của chúa đảo, cai ngục, kiên quyết không chiêu hồi. Khi Hiệp định Paris được ký kết vào ngày 27 tháng 1 năm 1973, dù có tên trong danh sách trao trả, kẻ thù vì căm ghét "Báo đen" nên đã bí mật giữ ông lại, nhốt vào khu cấm cố hòng tìm cách thủ tiêu.Nhờ cuộc đấu tranh tuyệt thực và phản kháng quyết liệt của toàn thể anh em tù chính trị, đến ngày 22 tháng 2 năm 1974, kẻ thù mới buộc phải trao trả ông về với cách mạng trong đợt cuối cùng.Trở về căn cứ sau chuỗi ngày tù đày, ông giữ chức vụ Thiếu úy, Trung đội trưởng thuộc Đại đội 34, Tiểu đoàn 10 An ninh Khu 5, vinh dự nhận trọng trách trực tiếp bảo vệ đồng chí Võ Chí Công — Bí thư Khu ủy Khu 5. Sau ngày đất nước thống nhất, năm 1976, ông chuyển về địa phương công tác và sau đó rẽ hướng sang làm kinh tế.Bước vào mặt trận mới thời bình, người thương binh Đinh Văn Lời tiếp tục phát huy phẩm chất anh bộ đội cụ Hồ, nỗ lực lao động và trở thành một doanh nhân thành đạt với nhiều cơ sở kinh doanh lưu trú, du lịch lớn tại Hội An, tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Không chỉ vậy, ông còn tích cực dốc lòng làm từ thiện, bao bọc và nâng đỡ những mảnh đời bất hạnh, viết tiếp câu chuyện đẹp về nghĩa tình đồng đội.Từ một người thợ mộc thiếu niên đến vị chỉ huy Biệt động thành mang mật danh "Báo đen" lừng lẫy, từ một người tù kiên trung nơi Côn Đảo sóng gió đến một doanh nhân thành đạt, giàu lòng nhân ái giữa thời bình, cuộc đời của ông Đinh Văn Lời là một biểu tượng rực rỡ của lòng yêu nước và ý chí tự lực tự cường. Ông đã sống một cuộc đời trọn vẹn — dũng cảm trong chiến tranh để giữ đất giữ làng, và năng động, nghĩa tình trong hòa bình để dựng xây quê hương. Huyền thoại về "Báo đen" Hội An sẽ còn mãi như một nốt son chói lọi trong pho sử vàng của vùng đất Quảng Nam trung dũng.