ANH HÙNG ĐỖ VĂN THI (ÚT MỘT) – NGƯỜI CHIẾN SĨ CÔNG AN KIÊN CƯỜNG CHIẾN ĐẤU VÀ HY SINH VÌ ĐỘC LẬP, TỰ DO CỦA TỔ QUỐC

Cha đồng chí là ông Đỗ Văn Nhượng, người giữ chức Hương cả trong làng, nổi tiếng thương yêu người nghèo và tích cực ủng hộ Việt Minh bằng nhiều hình thức như đóng góp gạo, tiền, trâu, bò cho cách mạng. Mẹ là bà Nguyễn Thị Giàu, làm nghề nông, tần tảo nuôi dạy 12 người con; đồng chí Đỗ Văn Thi là người con thứ 11 trong gia đình.

Từ nhỏ, đồng chí đã bộc lộ tư chất thông minh, học giỏi chữ Quốc ngữ nên được gia đình tạo điều kiện theo học tại trường Ecole Primaire ở Bình Trước, nay là Trường Tiểu học Nguyễn Du, một trong những cơ sở giáo dục tiêu biểu ở Biên Hòa thời bấy giờ. Khi trưởng thành, đồng chí tập hợp thanh niên nam, nữ trong làng để dạy chữ Quốc ngữ, đồng thời truyền bá lối sống mới lành mạnh. Không chỉ có năng lực học tập, đồng chí còn giỏi bơi lội, từng đạt nhiều giải thưởng cấp tỉnh. Với sự năng động, bản lĩnh và uy tín trong thanh niên, Đỗ Văn Thi sớm trở thành người thủ lĩnh được đông đảo trai trẻ trong làng tin tưởng, quý mến.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhân dân Biên Hòa vùng lên giành chính quyền. Được sự dìu dắt của các đồng chí Ba Ký (Nguyễn Văn Ký), Ba Thu (Phạm Văn Thuận), Đỗ Văn Thi tham gia lực lượng Quốc gia tự vệ cuộc. Với uy tín và khả năng tập hợp thanh niên, đồng chí nhanh chóng trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng ở xã Hiệp Hòa, sau đó mở rộng ảnh hưởng ra địa bàn quận Châu Thành, gồm một phần các khu vực Biên Hòa, Tân Uyên và Dĩ An ngày nay.

Đội bảo vệ do đồng chí chỉ huy đã tổ chức nhiều hoạt động mưu trí, dũng cảm, góp phần tiêu diệt lực lượng địch, trấn áp những tên tay sai hung ác, bảo vệ cuộc sống của nhân dân.

Khi thực dân Pháp tái chiếm Biên Hòa, các lực lượng cách mạng của tỉnh từng bước rút về chiến khu Bình Đa và Tân Uyên để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Riêng lực lượng cách mạng quận Châu Thành tiếp tục bám trụ tại Hiệp Hòa. Theo sự phân công của Quận ủy và Ủy ban cách mạng lâm thời quận Châu Thành, đồng chí Đỗ Văn Thi tổ chức đội tự vệ, đảm nhiệm nhiệm vụ bảo vệ các đoàn thể kháng chiến, diệt ác trừ gian và ngăn chặn âm mưu lập tề của địch.

Trên vùng đất Cù lao Phố, một tiểu đội tự vệ gồm những thanh niên giàu lòng yêu nước, dũng cảm và kiên cường đã ra đời. Đơn vị thực hiện nhiệm vụ quấy rối, kìm chân quân địch, góp phần tạo điều kiện để nhân dân và lực lượng cách mạng chuẩn bị cho cuộc kháng chiến.

Đêm ngày 1, rạng sáng ngày 2/1/1946, tiểu đội tự vệ của Út Thi phối hợp với lực lượng Quốc vệ đoàn bí mật vượt sông Đồng Nai, tiến vào thị xã Biên Hòa, đồng loạt nổ súng vào các chốt lính, tháp canh và đốt cháy trạm thông tin tại chợ Biên Hòa. Trận đánh tuy không gây thương vong lớn cho đối phương nhưng có ý nghĩa cổ vũ tinh thần đấu tranh, khơi dậy niềm tin và khí thế kháng chiến trong nhân dân.

Từ đó, tên gọi “Đội tự vệ ông Một” trở thành biểu tượng cho tinh thần gan dạ, mưu trí của lực lượng tự vệ địa phương. Đơn vị còn được giao nhiệm vụ bảo vệ cuộc bầu cử Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại vùng giải phóng tỉnh Biên Hòa ngày 6/1/1946.

Tháng 4/1946, đồng chí Đỗ Văn Thi được giao nhiệm vụ thành lập đại đội Quốc vệ đội – lực lượng công an vũ trang nhân dân. Đơn vị ban đầu có khoảng 30 chiến sĩ, vũ khí còn thiếu thốn, chỉ có 4 khẩu súng trường và một ít lựu đạn, số còn lại phải sử dụng gậy gộc, dây thừng cùng những phương tiện thô sơ. Đơn vị đóng quân tại khu vực ngọn sông Buông, trong chiến khu Bình Đa, vừa bảo vệ các đoàn thể kháng chiến, vừa tham gia chiến đấu, diệt ác trừ gian.

Bằng sự mưu trí và khả năng vận động quần chúng, đồng chí Một Thi đã vận động được một thân binh Pháp tại bót Tân Vạn đem khẩu trung liên FM ra hàng, bổ sung vũ khí cho lực lượng cách mạng.

Cuối năm 1946, trong một lần trở về Cù lao Phố, đồng chí bị quân địch bắt giữ. Chúng định đưa đồng chí ra bờ sông Đồng Nai hành quyết rồi phi tang, nhưng Đỗ Văn Thi đã nhanh trí nhảy xuống sông và trốn thoát.

Không lâu sau đó, đồng chí phối hợp với Chi đội 16 thực hiện một kế hoạch táo bạo: sử dụng hai hàng binh người Đức cải trang thành sĩ quan Pháp, đưa đến bót Đờ La ở Tam An, huyện Long Thành. Nhờ yếu tố bất ngờ và cách tổ chức chặt chẽ, lực lượng cách mạng khống chế, bắt sống 12 tên địch, thu giữ 13 khẩu súng, góp phần tăng cường trang bị cho Quốc vệ đội.

Giữa năm 1947, trước tình trạng một số thân binh Cao Đài ở đồn Bến Gỗ thường giả dạng dân chài để cướp bóc, đồng chí Đỗ Văn Thi chỉ huy Quốc vệ đội phục kích tại ngã ba Tắc Mậu. Trận đánh khiến đối phương phải tháo chạy xuống sông, lực lượng ta thu được 12 khẩu súng, trong đó có 3 khẩu tiểu liên Militel.

Nhờ liên tiếp lập chiến công và bổ sung được vũ khí, quân số Quốc vệ đội tăng lên khoảng 50 người, tổ chức thành hai trung đội. Trung đội 1 do đồng chí Đỗ Văn Thi trực tiếp chỉ huy, phối hợp với bộ đội Lam Sơn và bộ đội Chi Lăng chiến đấu trên địa bàn rộng, gồm Biên Hòa, Vĩnh Cửu và Xuân Lộc.

Những trận đánh liên tiếp của lực lượng do đồng chí chỉ huy khiến quân Pháp tổn thất, buộc chúng tăng cường mật thám, truy lùng đồng chí ráo riết và khủng bố gia đình. Người anh thứ tám của đồng chí là Tám Ní, tên thật Đỗ Văn Phú, vốn hoạt động công an bí mật, bị địch bắt và tra khảo để khai thác tung tích Một Thi. Dù bị tra tấn, ông vẫn kiên quyết không khai báo. Đêm 8/12/1947, ông bị sát hại tại bót miếu Thành Hưng, thi thể bị ném xuống sông Đồng Nai.

Nỗi đau mất người thân không làm đồng chí Đỗ Văn Thi chùn bước. Trái lại, đồng chí càng quyết tâm chiến đấu, tiếp tục chỉ huy Quốc vệ đội tiến công đồn Bến Gỗ, bót Tân Ba và các mục tiêu của địch, góp phần tiêu diệt những tên chỉ huy cùng tay sai khét tiếng hung ác.

Đêm giao thừa năm 1948, tên Nhái, một người Pháp lai giữ chức sếp bót Hiệp Hòa, dẫn lính đến nhà mẹ đồng chí gây sự và bắt người anh thứ mười của đồng chí là Đỗ Văn Danh, người ở nhà làm nông để nuôi cha mẹ già. Sau khi tra tấn, chúng sát hại ông Danh rồi ném thi thể xuống sông Đồng Nai. Trước tình hình nguy hiểm, gia đình phải tìm cách đưa người cháu nội trai duy nhất là Đỗ Văn Tiền, con ông Đỗ Văn Phú, vào chiến khu để tránh sự truy bắt của địch.

Tháng 3/1952, với sự hỗ trợ của cơ sở cách mạng, đồng chí Đỗ Văn Thi cùng đồng chí Lê Văn Cơ chỉ huy đơn vị sử dụng bộc phá đánh sập kho xăng có sức chứa hơn một triệu lít, gây thiệt hại nặng nề cho quân Pháp.

Đầu những năm 1950, trước những đợt phản kích quyết liệt của địch, một số cán bộ lãnh đạo tại thị xã Biên Hòa dao động, đầu hàng và chỉ điểm, khiến nhiều chiến sĩ cách mạng bị bắt, bị sát hại. Quân Pháp treo thưởng lớn cho bất cứ ai bắt hoặc giết được đồng chí Một Thi. Tuy nhiên, trước sự truy lùng gắt gao, đồng chí vẫn kiên trì bám địa bàn, tiếp tục hoạt động và chiến đấu.

Tháng 10/1952, trong khi đang làm nhiệm vụ tại một cơ sở cách mạng ở khu vực nay thuộc phường Long Bình, thành phố Biên Hòa, đồng chí Đỗ Văn Thi bị bọn chỉ điểm và biệt kích bắn chết. Khi hy sinh, đồng chí là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, giữ chức Trưởng Công an thị xã Biên Hòa.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí khép lại khi mới 31 tuổi. Trong những năm tháng ngắn ngủi ấy, Đỗ Văn Thi đã dành trọn sức lực, trí tuệ và lòng dũng cảm cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Từ một thanh niên giàu nhiệt huyết trên đất Cù lao Phố, đồng chí trở thành người chỉ huy tự vệ, Quốc vệ đội và cán bộ công an kiên cường, góp phần xây dựng lực lượng cách mạng, bảo vệ cơ sở và chiến đấu chống thực dân Pháp trên địa bàn Biên Hòa.

Ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh của đồng chí, ngày 30/8/1995, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân theo Quyết định số 587/KT-CTN. Tên đồng chí được đặt cho một tuyến đường tại xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, như một dấu ấn tri ân của Đảng bộ và nhân dân địa phương đối với người chiến sĩ anh hùng.

Là một đoàn viên thanh niên, khi tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Anh hùng Đỗ Văn Thi, tôi càng thấm thía giá trị của lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý chí kiên cường trước khó khăn, thử thách. Đồng chí đã nêu gương sáng về sự mưu trí, dũng cảm, lòng trung thành với cách mạng và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.