ANH HÙNG ĐỖ VĂN TRÌ – NGƯỜI CHỈ HUY KIÊN CƯỜNG VÀ KHÚC TRÁNG CA TRÊN ĐỒI H3Q6
Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam, Sư đoàn 316 luôn là cái tên gắn liền với những chiến công oanh liệt trải dài khắp hai bờ biên giới Việt - Lào cho đến ngày toàn thắng năm 1975. Viết nên trang sử vàng của đơn vị anh hùng ấy, có một người lính đã từng vượt qua lằn ranh sinh tử bằng một sức chịu đựng phi thường, người trung đoàn trưởng kiên trung quyết tâm bám trụ mặt trận dẫu thân hình mang đầy thương tích. Đó chính là Đại tá, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Đỗ Văn Trì — người anh hùng đã cống hiến trọn cuộc đời vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Anh hùng Đỗ Văn Trì sinh năm 1944 tại xã Thụy Văn, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Tháng 2 năm 1964, bước sang tuổi 18 đầy hoài bão, ông hăng hái xung phong nhập ngũ. Chỉ sau một tháng huấn luyện ngắn ngủi, do yêu cầu cấp bách của chiến trường, ông được cử vào lực lượng Quân tình nguyện sang nước bạn Lào làm nhiệm vụ vận tải, tiếp tế và tiễu phỉ. Gần nửa năm sau, ông chính thức trở thành chiến sĩ bộ binh, giữ vai trò xạ thủ trung liên thuộc Đại đội 7, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 174, Sư đoàn 316.
Trận đánh thử thách bản lĩnh và đưa tên tuổi Đỗ Văn Trì trở thành một huyền thoại diễn ra vào tháng 7 năm 1965 tại vùng đồi H3Q6 (thuộc khu vực Tháp Xưa và Hứa Mường, Lào). Nhận nhiệm vụ khống chế con đường huyết mạch dẫn vào sân bay Hứa Mường, đơn vị của ông đã kiên cường phòng ngự, đẩy lùi nhiều đợt tiến công điên cuồng của địch.
Sáng ngày 21 tháng 7, tổ trung liên của Đỗ Văn Trì được điều ra chốt chặn hướng chính diện để ngăn cản 3 tiểu đoàn địch đang ồ ạt tràn lên. Giữa trận bão lửa, một khẩu trung liên của đơn vị bạn bất ngờ bị kẹt đạn. Không một chút do dự, ông nhảy sang hỗ trợ, bình tĩnh điều chỉnh thước ngắm và siết cò, bắn từng loạt đạn chính xác găm thẳng vào đội hình đối phương. Địch điên cuồng dội pháo, một quả đạn cối nổ tung ngay sát cạnh hất văng ông xuống đất. Dù bị thương nặng ở đầu và tay, xương lộ cả ra ngoài, ông vẫn thản nhiên nhờ đồng đội băng bó qua loa, giao lại khẩu trung liên rồi dùng lựu đạn bám trụ chiến đấu.
Đến đỉnh điểm buổi trưa, địch đổ thêm quân hòng chiếm bằng được đồi H3. Một mảnh đạn cối găm thẳng vào bụng dưới khiến ruột lòi ra ngoài. Trong tình thế ngặt nghèo ấy, sức chịu đựng phi thường của người lính Bộ đội Cụ Hồ đã tỏa sáng: ông bình tĩnh nhờ đồng đội lấy chiếc bát úp lên vết thương, dùng vải màn quấn chặt lại xung quanh để giữ ruột rồi tiếp tục ghìm súng. Khi mất máu quá nhiều không thể trực tiếp bắn, ông rút về hầm, dùng một cánh tay còn lại và hai chân miệt mài lắp từng viên đạn vào ba băng truyền lên cho anh em giữ chốt.
Sau trận đánh oanh liệt bảo vệ vững chắc trận địa, Đỗ Văn Trì được chuyển về trạm phẫu. Do điều kiện thiếu thốn thuốc men, các bác sĩ đã phải "mổ sống" suốt 12 tiếng đồng hồ liên tục để cắt bỏ hai thùy gan và gắp các mảnh đạn ra khỏi cơ thể ông. Suốt ca mổ nghẹt thở chỉ gây tê ấy, ông mím chặt môi, không hề kêu la một tiếng khiến các y bác sĩ vô cùng khâm phục. Kỳ diệu hơn, sau ca phẫu thuật thập tử nhất sinh, ông còn kiên cường tự đi bộ suốt hai ngày đường để về đến bệnh viện tuyến sau tại Sầm Nưa.
Với tỷ lệ thương tật quá cao, Anh hùng Đỗ Văn Trì được đưa về nước điều trị và nhận quyết định phục viên. Thế nhưng, lòng khát khao cống hiến cho Tổ quốc chưa bao giờ tắt trong người chiến sĩ trẻ. Trở về quê nhà Thái Bình, nhờ sự động viên và tình yêu sắt son của cô thôn nữ cùng làng Ngô Thị Liên, ông vơi bớt mặc cảm thương tật.
Chỉ hai tháng sau ngày phục viên, kỳ tích lại đến khi ông có quyết định gọi trở lại quân ngũ từ Phó tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái. Hạnh phúc vỡ òa, ngày 1 tháng 1 năm 1967, ông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Trước khi ông quay lại chiến trường Lào, hai người đã làm đám hỏi, và phải đến 4 năm sau mới tranh thủ cưới nhau trong 10 ngày phép ngắn ngủi.
Cuối năm 1974, khi cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn quyết định, ông được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 148, Sư đoàn 316 và lập tức chỉ huy đơn vị hành quân thần tốc vào Nam. Trong Chiến dịch Tây Nguyên lịch sử, Trung đoàn 148 dưới sự chỉ huy của ông đã nổ súng đánh trận mở màn then chốt vào trung tâm thị xã Buôn Ma Thuột ngày 10 tháng 3 năm 1975, xuất sắc phá hủy 9 xe tăng, bắt sống 7 chiếc và bắt sống 1.700 tên địch, được tuyên dương anh hùng ngay tại mặt trận.
Không dừng lại ở đó, ngày 24 tháng 4 tại Tây Ninh, Trung đoàn trưởng Đỗ Văn Trì đã dũng cảm, mưu trí trực tiếp ra mặt trận gặp chỉ huy Trung đoàn 42 ngụy, buộc toàn bộ đơn vị địch phải hạ vũ khí đầu hàng vô điều kiện, góp phần mở toang cánh cửa hướng Tây tiến về giải phóng Sài Gòn.
Sau ngày non sông thống nhất, người anh hùng ấy tiếp tục cống hiến xương máu cho nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia và cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, đảm nhiệm các cương vị Sư đoàn trưởng Sư đoàn 313, rồi Phó tham mưu trưởng Quân khu 2 cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2003.
Trải qua hơn 10 lần phẫu thuật dằn vặt bởi những vết thương cũ dẫu lúc trở trời, Đại tá Đỗ Văn Trì vẫn giữ vẹn nguyên tác phong nhà binh nghiêm túc và tinh thần lạc quan, yêu đời bên người vợ hiền tần tảo tại căn nhà ở thủ đô Hà Nội. Vào ngày 12 tháng 5 năm 2026, người chỉ huy kiên cường của Trung đoàn 148 năm xưa đã thanh thản trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ 82 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn nhưng cuộc đời và tinh thần "úp bát lên bụng để chiến đấu" của ông sẽ mãi là tượng đài bất tử trong lòng các thế hệ mai sau.
