Anh hùng du kích Nguyễn Việt Khái
Chân dung người anh hùng du kích Nguyễn Việt Khái được phác hoạ bằng sự mến thương, kính phục của đồng bào, đồng chí từng tiếp xúc, kề vai sát cánh trong đời sống, chiến đấu với ông, nhất là ở mảnh đất chôn nhau cắt rốn Tân Hưng Tây.
Tên khai sinh của anh hùng Nguyễn Việt Khái là Nguyễn Văn Huôi, sinh năm 1940 (có tư liệu viết là năm 1939). Cha, mẹ của ông Nguyễn Việt Khái là ông Nguyễn Văn Bằng và bà Nguyễn Thị Khả. Ông sinh ra trong gia đình bần cố nông, từng ở đợ cho địa chủ Xã Đậu tại ngã tư Tân Quảng, có 7 anh chị em (5 trai, 2 gái). Về sau này, cả 5 anh em trai của ông Nguyễn Việt Khái đều tham gia bộ đội.
Theo lời kể của ông Ngô Văn Nhị, ấp Cái Bát, năm nay 74 tuổi, thì: “Ông Ba Khái (cách gọi theo thứ của gia đình) là con trai lớn trong nhà, hơn tôi khoảng 7, 8 tuổi. Ấn tượng của tôi về anh Ba Khái là người vui vẻ, hoạt bát, cởi mở, đặc biệt là có cảm tình, yêu mến, gần gũi đối với những thanh thiếu niên trẻ tuổi ở xóm làng”. Cũng theo ông Nhị, việc ông Ba Khái có vợ, con vẫn xung phong thoát ly đi du kích xã Tân Hưng Tây là điều khiến bà con hết sức khâm phục. “Có lẽ cảm tình cách mạng của gia đình ông Ba Khái bắt đầu từ việc được Đảng, Nhà nước phân chia ruộng đất để sống đời của người dân một nước độc lập, tự do sau thời kỳ 9 năm (kháng chiến chống Pháp). Hơn nữa, chứng kiến tội ác dã man của giặc thù ở biệt khu Hải Yến - Bình Hưng, khiến cho ông Ba Khái quyết chí cầm súng đánh đuổi giặc thù”, ông Nhị tâm tình.
Năm 1959, bà Lê Thị Xuyến, tức Hai Trung, Mẹ Việt Nam anh hùng, Bí thư Chi bộ ấp Tân Quảng, nhìn thấy ở Nguyễn Việt Khái tố chất của người chiến sĩ cộng sản kiên trung nên xây dựng Ba Khái làm nòng cốt thanh niên, kết nạp vào Đoàn. Có lần Ba Khái bắn chết 1 tên giặc, bọn địch lấy thây họp dân, rêu rao luận điệu xuyên tạc, tố Việt cộng giết người, gây dư luận không tốt. Khi bị kiểm thảo, Ba Khái nói: “Nếu tổ chức cần thiết thì kỷ luật. Lúc nó chửi Đảng, tôi đã ráng nhịn được, nhưng khi nó chửi Bác Hồ tôi không thể chịu đựng nổi nữa”.
Một chiến sĩ du kích yêu đời, lạc quan, ham học hỏi cũng được tái hiện qua đôi dòng nhật ký lãng mạn cách mạng của Ba Khái lúc sinh thời:
“Vườn hoa văn nghệ đượm màu xinh
Hoa đẹp, nhuỵ thơm thắm thía tình
Gắng chí sưu tầm nghiên bút đỏ
Để làm công cụ dựng hoà bình”
Năm 1961, Ba Khái là ấp đội trưởng, đến năm 1962 được giao nhiệm vụ Bí thư Chi bộ, lãnh đạo và chỉ huy lực lượng du kích xã Tân Hưng Tây.
Đầu năm 1962, trong một trận càn, bọn địch ở chi khu Bình Hưng (tên gọi khác của biệt khu Hải Yến - Bình Hưng) tập trung khoảng 600 quân, chia làm 3 cánh nhằm đánh úp cơ quan chỉ huy xã, tiêu diệt lực lượng du kích, cướp của và dồn dân vào ấp chiến lược. Ở thế bất ngờ, phía ta 10 đồng chí du kích hy sinh. Ba Khái bình tĩnh tổ chức đội hình, đánh trả quyết liệt, ghìm chân địch từ nửa đêm hôm trước đến hết ngày hôm sau. Gặp kháng cự, bị tổn thất nặng nề, lũ ác ôn Bình Hưng phải rút quân, phá sản trận càn.
Cũng cần nói thêm, chi khu Bình Hưng với tên Nguyễn Lạc Hoá đội lốt tôn giáo cầm đầu được sự hậu thuẫn và nhận chỉ đạo trực tiếp từ phủ Tổng thống Ngô Đình Diệm, được trang bị đầy đủ vũ khí, phương tiện chiến tranh tối tân, khét tiếng ác ôn, thủ đoạn thâm độc. Chính ở biệt khu Hải Yến - Bình Hưng, nơi Mỹ gọi là “ngôi sao của tự do”, những tội ác dã man, phi nhân tính nhất của giặc đã được phơi bày rùng rợn: đập đầu, uống máu, ăn gan, nuốt mật đồng loại. Tại biệt khu Hải Yến - Bình Hưng, có cây cầu được gọi là “cầu vĩnh biệt”, những người đi qua đó đều bị giặc thủ tiêu. Sau giải phóng, trên nền biệt khu, những ụ xương trắng của đồng bào, chiến sĩ cách mạng được bốc dỡ lên với niềm đau đớn, căm hờn thấu tận trời xanh.
