Anh hùng Hồ Thị Bi (1916–2011)

Ngay từ nhỏ, Hồ Thị Bi đã có một tuổi thơ rất khó khăn. Cha mất khi bà mới lên 6 tuổi, mẹ lại đau bệnh nên bà phải sớm lao động kiếm sống, từng bán chè, bán nước và đi ở đợ để có tiền nuôi mẹ, nuôi em. Sau khi lập gia đình, được chồng giác ngộ và ảnh hưởng bởi phong trào cách mạng, bà bắt đầu tham gia hoạt động trong Hội Ái hữu tương tế. Năm 1936, khi mới 20 tuổi, Hồ Thị Bi được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Bà tích cực tham gia vận động phụ nữ, đấu tranh bãi thị, đòi giảm thuế chợ và bênh vực những người buôn bán nghèo bị áp bức. Đến năm 1941, bà tham gia Hội Phụ nữ Cứu quốc Hóc Môn. Trong thời kỳ chuẩn bị Tổng khởi nghĩa, bà được giao làm Trưởng ban tiếp tế, chỉ huy Đại đội nữ binh thị trấn Hóc Môn và giữ chức Phó Hội trưởng Hội Phụ nữ Cứu quốc. Ngày 23/8/1945, bà cùng đoàn người từ Hóc Môn tiến về Sài Gòn tham gia giành chính quyền.

Trong kháng chiến chống Pháp, Hồ Thị Bi trực tiếp hoạt động ở vùng Hóc Môn – Gia Định, nơi địch kiểm soát gắt gao. Bà từng giữ chức Trưởng ban công tác Đội 12, kiêm Đại đội trưởng Đại đội 2804 Hóc Môn, sau đó làm Phó tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 935, Trung đoàn 312 Gia Định. Đội 12 là một lực lượng tiền thân của các đơn vị đặc công, biệt động Sài Gòn. Bà vừa tổ chức lực lượng, vừa tìm cách gây dựng cơ sở, vận động quần chúng, bảo đảm vũ khí và hậu cần cho chiến đấu. Sau Hiệp định Genève năm 1954, bà tiếp tục hoạt động và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong hệ thống cách mạng. Trong kháng chiến chống Mỹ, bà công tác tại Cục Chính sách, Tổng cục Chính trị, sau đó tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí trong công tác quân đội và phụ nữ. Tư liệu của Quân đội nhân dân Việt Nam đánh giá bà là người luôn hoàn thành tốt những nhiệm vụ khó khăn, nguy hiểm được giao.

Sau ngày đất nước thống nhất, Hồ Thị Bi tiếp tục công tác trong quân đội và giữ nhiều trọng trách, trong đó có chức Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1974–1979. Bà từng là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Đại biểu Quốc hội khóa II, III. Với những cống hiến trong suốt nhiều thập niên hoạt động cách mạng, bà được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công và Huân chương Lao động hạng Nhất. Năm 1994, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bà qua đời ngày 12/10/2011, hưởng thọ 95 tuổi. Hồ Thị Bi được nhiều tài liệu và đồng đội nhắc đến với tên gọi “Nữ kiệt miền Đông”, là hình ảnh tiêu biểu của người phụ nữ Nam Bộ kiên cường, vừa chiến đấu, vừa vận động quần chúng và bảo đảm hậu cần cho cách mạng.