Anh hùng Hoàng Cầm – Cha đẻ chiếc bếp không khói huyền thoại từ chiến hào Điện Biên Phủ

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Cầm (1916 – 1996) sinh ra tại huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định trong một gia đình nông dân nghèo. Nhập ngũ năm 1947 và được phân công làm tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị Đại đoàn 308 (Quân Tiên Phong), ông luôn trăn trở làm sao để bộ đội và thương binh có cơm nóng, nước sôi ăn uống giữa chiến trường bị máy bay Pháp oanh tạc suốt ngày đêm.

Trước đó, mỗi khi bộ đội đào bếp nấu ăn ở rừng hay ngoài mặt trận, khói bếp bốc lên là lập tức máy bay trinh sát 'Bà già' và pháo binh Pháp dội bom trùm xuống gây thương vong lớn. Qua nhiều đêm thức trắng quan sát cách đốt lò gạch và đường đi của khói trong lòng đất, năm 1952 trong Chiến dịch Hòa Bình, ông Hoàng Cầm đã nghiên cứu chế tạo thành công hệ thống bếp dã chiến tản khói ngầm dưới mặt đất.

Cấu tạo của bếp gồm buồng đốt nối thông với nhiều rãnh dẫn khói tỏa ra như bàn tay dưới lòng đất, bên trên phủ cành cây tươi và một lớp đất mỏng được tưới ẩm. Khi khói đi qua các rãnh đất ẩm sẽ bị giữ lại muội than và tản nhiệt, đến khi thoát ra khỏi mặt đất chỉ còn là một làn hơi mỏng nhẹ tan ngay như sương sớm dù đứng cách vài bước chân cũng không nhìn thấy. Phát minh này đã phát huy tác dụng kỳ diệu tại Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954: ngay trong giao thông hào cách đồn địch chỉ vài trăm mét, các anh nuôi vẫn đun nấu cơm nóng, nước sôi phục vụ hàng vạn chiến sĩ chiến đấu suốt 56 ngày đêm.

Từ chiến hào Điện Biên Phủ, 'Bếp Hoàng Cầm' đã trở thành di sản hậu cần quân sự độc đáo xuyên suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước trên đường Trường Sơn.