ANH HÙNG HOÀNG HOA THÁM – HÙM THIÊNG YÊN THẾ VÀ NGỌN CỜ ĐẦU KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP

Người thủ lĩnh xuất thân nông dân và căn cứ địa Yên Thế hiểm trở

Hoàng Hoa Thám (tên thật là Trương Văn Nghĩa, sau đổi tên là Hoàng Trọng Thám, thường gọi là Đề Thám) sinh khoảng năm 1858 tại xã Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Lớn lên trong buổi giao thời đầy biến động, ông sớm từ bỏ quê hương, bôn ba qua nhiều vùng đất trước khi quy tụ về vùng rừng núi Yên Thế hiểm trở, lập đồn điền, chiêu mộ hào kiệt và tổ chức lực lượng để chống lại ách cai trị của thực dân Pháp.

Bằng tầm nhìn chiến lược xuất sắc, Đề Thám đã biến Yên Thế thành một căn cứ quân sự thiên nhiên vô cùng vững chắc. Ông khéo léo kết hợp giữa chiến thuật du kích linh hoạt với nghệ thuật quân sự phòng thủ kiên cố. Dưới sự lãnh đạo của ông, nghĩa quân Yên Thế không chỉ xây dựng các hệ thống đồn lũy, hầm hào chằng chịt trong rừng sâu, mà còn lập mối quan hệ gắn bó mật thiết với đồng bào các dân tộc thiểu số và nông dân nghèo địa phương, tạo thành một khối đoàn kết vững như thành đồng.

2. Gần ba mươi năm làm kinh hồn bạt vía thực dân Pháp

Cuộc khởi nghĩa Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo kéo dài từ năm 1884 đến năm 1913, trở thành cuộc khởi nghĩa vũ trang nông dân có quy mô lớn nhất, kéo dài lâu nhất trong lịch sử chống Pháp cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

Kẻ thù đã huy động những lực lượng tinh nhuệ nhất, tốn biết bao xương máu và tiền của, mở hàng loạt cuộc càn quét lớn nhỏ với sự tham gia của các tướng lĩnh sừng sỏ người Pháp (như Godin, Voyron, Lyautey...). Tuy nhiên, dưới sự chỉ huy mưu trí, xuất quỷ nhập thần của "Hùm thiêng Yên Thế", nghĩa quân đã nhiều lần đánh tan các cuộc hành quân lớn của địch, tiêu diệt hàng loạt sĩ quan và binh lính Pháp, khiến thực dân Pháp phải hai lần phải ký hiệp ước hưu chiến (vào các năm 1894 và 1897) với nghĩa quân, nhượng cho ông cai quản cả một vùng rộng lớn.

Không chỉ chiến đấu dũng cảm trên chiến trường, Đề Thám còn có tầm nhìn chính trị nhạy bén khi giữ mối liên lạc mật thiết với các nhà chí sĩ yêu nước tiến bộ thời kỳ đầu thế kỷ XX như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, tạo tiền đề cho sự kết hợp giữa phong trào Cần Vương, nông dân và tư sản dân tộc.

3. Sự phản bội đê hèn và huyền thoại sống mãi trong lòng dân tộc

Trước sức ép và sự bành trướng ngày càng lớn của thực dân Pháp, cùng với sự cô lập dần của phong trào yêu nước lúc bấy giờ, lực lượng của nghĩa quân Yên Thế dần rơi vào thế khó khăn. Ngày 10 tháng 2 năm 1913, do sự mua chuộc, phản bội của tên tay sai đê hèn Lương Tam Kỳ, Hoàng Hoa Thám đã bị ám sát bất ngờ tại căn cứ sát vùng rừng núi Yên Thế.

Sự ra đi của ông là một tổn thất vô cùng to lớn đối với phong trào giải phóng dân tộc lúc bấy giờ. Dù cuộc khởi nghĩa cuối cùng bị dập tắt, nhưng tên tuổi và sự nghiệp lẫy lừng của Hoàng Hoa Thám đã ghi một dấu son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta.