Anh hùng Hoàng Khắc Dược – Người anh nuôi giữ lửa nơi hậu phương trận tuyến

Anh hùng Hoàng Khắc Dược – Người anh nuôi giữ lửa nơi hậu phương trận tuyến

Trong một đơn vị quân đội, người lính ngoài mặt trận thường được nhớ đến bởi những trận đánh và chiến công. Nhưng phía sau mỗi bước tiến của đội hình còn có những con người âm thầm lo từng bữa ăn, từng bi đông nước, từng cân lương thực cho đồng đội.

Họ ít xuất hiện trong những câu chuyện về chiến trường, nhưng sự có mặt của họ lại gắn liền với sức khỏe, tinh thần và khả năng chiến đấu của cả đơn vị.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Khắc Dược là một người như thế.

Trong khoảng mười năm làm công tác nuôi quân, ông không ngừng tìm cách để những người lính ở tuyến trước có được bữa ăn tốt hơn giữa điều kiện chiến tranh vô cùng thiếu thốn. Từ những gánh hàng vượt đường xa đến chum tương, bi đông nước được giữ lại trong bảo tàng, cuộc đời ông cho thấy một điều giản dị: phục vụ đồng đội cũng là một cách chiến đấu.

Từ người tự vệ Nam Định đến người lính nuôi quân

Hoàng Khắc Dược sinh năm 1917, quê huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định.

Những ngày toàn quốc kháng chiến bùng nổ cuối năm 1946, ông tham gia lực lượng tự vệ thành phố Nam Định. Trong 13 ngày đêm chiến đấu liên tục, người tự vệ ấy nhiều lần đưa đồng đội bị thương ra nơi an toàn rồi trở lại vị trí chiến đấu.

Trong một trận giáp lá cà vào tháng 1/1947, Hoàng Khắc Dược đã chiến đấu quyết liệt và thu được một số vũ khí, phương tiện của đối phương.

Những ngày đầu kháng chiến cho thấy ông hoàn toàn có thể tiếp tục ở một vị trí trực tiếp chiến đấu.

Nhưng cuộc chiến cần nhiều hơn những người cầm súng.

Tháng 7/1947, Hoàng Khắc Dược nhập ngũ, về Trung đoàn 66 và được phân công làm công tác nuôi quân.

Đó không phải nhiệm vụ ông mong muốn ban đầu.

Ông muốn được trực tiếp chiến đấu ngoài mặt trận. Nhưng khi tổ chức giao nhiệm vụ, ông nhận ngay, không phàn nàn.

Từ đó, con đường của người lính Hoàng Khắc Dược gắn với căn bếp dã chiến, những chuyến vận chuyển lương thực và việc chăm lo sức khỏe cho đồng đội.

Khi một bữa cơm cũng là nhiệm vụ chiến đấu

Những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, đời sống của bộ đội hết sức khó khăn. Lương thực, thực phẩm thiếu thốn; điều kiện bảo quản và chế biến cũng rất hạn chế.

Với Hoàng Khắc Dược, khó khăn không phải lý do để chấp nhận những bữa ăn sơ sài.

Ông cùng anh em trong tổ cấp dưỡng tìm cách tận dụng những nguồn thực phẩm sẵn có. Một trong những sáng kiến của ông là làm tương từ đậu tương kết hợp với các loại bột ngô, khoai, sắn.

Chum tương không chỉ là một vật dụng trong đời sống kháng chiến. Nó phản ánh cách người lính hậu cần tìm ra giải pháp từ những nguyên liệu ít ỏi để cải thiện bữa ăn cho đồng đội.

Khi thiếu rau xanh, ông tìm kiếm các loại rau rừng có giá trị dinh dưỡng. Khi đơn vị hành quân, ông tranh thủ tìm nguồn thực phẩm dọc đường.

Những việc ấy diễn ra âm thầm, lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Không có tiếng súng, nhưng đòi hỏi sự kiên trì không kém bất kỳ nhiệm vụ nào.

Bởi nếu người lính không đủ sức khỏe, không được ăn uống bảo đảm, sức chiến đấu của đơn vị cũng bị ảnh hưởng.

Gánh hàng trên những cung đường chiến dịch

Trong Chiến dịch Trần Hưng Đạo, công việc của tiểu đội nuôi quân trở nên đặc biệt nặng nề.

Quân số làm nhiệm vụ nuôi quân không nhiều. Có người phải đưa cơm ra trận địa, có người đau yếu. Nơi đóng quân lại cách xa chợ, trong khi hoạt động của máy bay đối phương khiến việc đi lại càng nguy hiểm.

Hoàng Khắc Dược khi ấy là Tiểu đội trưởng.

Thay vì chờ nguồn thực phẩm đưa tới, ông trực tiếp quẩy đôi quang gánh đi mua thực phẩm, vượt những chặng đường dài để bảo đảm bữa ăn cho bộ đội.

Đến khi đơn vị được lệnh hành quân cấp tốc tham gia Chiến dịch Tây Bắc, công việc ấy càng nặng nề hơn.

Trên vai ông là hàng chục kilôgam hàng hóa. Nhưng dọc đường, ông vẫn tranh thủ tìm rau tươi và tổ chức nguồn thực phẩm để bộ đội có thêm thức ăn.

Có lúc ông tìm mua được cả bò để đơn vị tự chăn nuôi, tạo thêm nguồn thực phẩm lâu dài.

Đó là cách một người làm hậu cần nhìn chiến trường.

Không chỉ lo cho bữa ăn của ngày hôm nay, ông còn nghĩ đến việc làm sao để ngày mai bộ đội vẫn có đủ sức khỏe tiếp tục hành quân và chiến đấu.

Người anh nuôi của những người lính ốm

Có một thời điểm, khoảng 30 cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị bị đau yếu.

Nếu để mỗi người phân tán ở nhiều nơi, việc chăm sóc sẽ rất khó khăn.

Hoàng Khắc Dược đề nghị cấp ủy, chỉ huy cho tập trung số anh em đau yếu lại để thuận tiện chăm sóc. Sau đó, ông trực tiếp nhận phần việc này.

Người lính nuôi quân trở thành người chăm sóc đồng đội.

Ông tìm rau, củ, quả trong rừng; bắt cá, bắt cua ở suối để có thêm thức ăn. Khi có người quá yếu không thể đi lấy nước, ông mang nước bằng chính bi đông cá nhân của mình đến tận nơi.

Những việc ấy có thể rất nhỏ nếu nhìn từ quy mô của một chiến dịch.

Nhưng với một người lính đang mệt mỏi, một bi đông nước đúng lúc hay một bữa ăn được chuẩn bị chu đáo có thể trở thành sự động viên rất lớn.

Hoàng Khắc Dược hiểu rằng chăm sóc người bệnh không chỉ là trách nhiệm của ngành quân y.

Đó còn là tình đồng đội.

Đi theo bộ đội bằng những gánh nặng trên vai

Bước vào những chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến, yêu cầu đối với công tác bảo đảm hậu cần ngày càng cao.

Trong Chiến dịch Đông Xuân 1953-1954, có những thời điểm Hoàng Khắc Dược phải mang theo 30–40kg lương thực, thực phẩm để bám sát đội hình chiến đấu.

Có lúc nguồn lương thực khan hiếm đến mức khẩu phần của mỗi chiến sĩ bị giảm đáng kể.

Trong hoàn cảnh ấy, ông vận động anh em trong tổ nuôi quân cùng tiết kiệm phần ăn của mình để dành cho những chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ chiến đấu.

Đó là một lựa chọn không dễ dàng.

Bản thân những người làm hậu cần cũng phải hành quân, cũng cần sức khỏe, cũng phải đối mặt với thiếu thốn.

Nhưng Hoàng Khắc Dược luôn đặt câu hỏi: người ở tuyến trước cần gì?

Câu hỏi ấy trở thành nguyên tắc trong công việc của ông.

Dù có những lúc đau ốm, ông vẫn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ. Với ông, chỉ khi những người lính ngoài trận địa được bảo đảm đầy đủ nhất có thể, công việc của mình mới thực sự hoàn thành.

Người anh nuôi không đứng ngoài những gian khổ của chiến trường

Một trong những điều làm nên sự kính trọng của đồng đội đối với Hoàng Khắc Dược là ông không bao giờ coi mình là người “ở phía sau”.

Ông cùng chịu thiếu thốn, cùng hành quân, cùng chia sẻ khó khăn với bộ đội.

Khi đơn vị học tập, chỉnh quân, ông vừa làm công tác cấp dưỡng vừa tham gia học tập.

Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, bộ đội phải tranh thủ thời gian học tập, huấn luyện, công việc của tổ nuôi quân vẫn phải duy trì đều đặn.

Ông cùng anh em tìm cách cải thiện bữa ăn để bộ đội có đủ sức khỏe.

Đối với Hoàng Khắc Dược, nuôi quân không đơn thuần là nấu ăn.

Đó là một nhiệm vụ gắn trực tiếp với chất lượng của người lính.

Một người lính khỏe mạnh sẽ có thêm sức để hành quân. Một đơn vị được bảo đảm hậu cần tốt sẽ có thêm khả năng hoàn thành nhiệm vụ.

Vì vậy, mỗi nồi cơm, mỗi gánh hàng, mỗi chuyến vận chuyển đều có ý nghĩa riêng trong cuộc chiến.

Từ chiếc bi đông đến chum tương – những hiện vật kể chuyện

Ngày nay, tại Bảo tàng Hậu cần Quân đội vẫn lưu giữ những hiện vật gắn với Hoàng Khắc Dược, trong đó có chiếc bi đông và chum tương ông từng sử dụng.

Đó không phải những hiện vật có giá trị bởi sự quý hiếm.

Giá trị của chúng nằm ở câu chuyện phía sau.

Một chiếc bi đông gợi nhớ đến những lần người anh nuôi mang nước đến cho đồng đội. Một chum tương gợi lại những ngày người lính tìm cách cải thiện bữa ăn giữa hoàn cảnh thiếu thốn.

Nhìn những vật dụng bình dị ấy, có thể hình dung phần nào cuộc sống của bộ đội trong chiến tranh: thiếu thốn nhưng không buông xuôi; gian khổ nhưng luôn tìm cách khắc phục; phía sau mỗi người lính là cả một hệ thống con người lặng lẽ chăm lo.

Những hiện vật ấy cũng nhắc rằng lịch sử chiến tranh không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh.

Lịch sử còn được làm nên từ những công việc rất nhỏ được thực hiện bằng trách nhiệm lớn.

Một người anh nuôi được đồng đội ghi nhớ

Hoàng Khắc Dược được đồng đội yêu quý bởi sự giản dị, khiêm tốn và tinh thần trách nhiệm.

Trong khoảng mười năm làm công tác nuôi quân, ông nhiều lần được lựa chọn là đại biểu chính thức tại các hội nghị mừng công. Ông được phong tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc.

Năm 1955, Đảng và Nhà nước tặng ông Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những phần thưởng ấy là sự ghi nhận đối với một người đã dành phần lớn những năm tháng chiến tranh để làm một công việc ít được nhắc đến nhưng không thể thiếu.

Ông không tìm kiếm sự nổi bật.

Ông chỉ làm tốt phần việc của mình.

Và chính sự tận tụy bền bỉ ấy đã khiến một người lính nuôi quân trở thành một tấm gương được đồng đội và các thế hệ sau nhắc nhớ.

Khi “phía sau” cũng là một mặt trận

Trong cách nhìn thông thường, chiến trường thường được hình dung bằng những trận đánh, những đoàn quân và những người trực tiếp đối mặt với đối phương.

Nhưng chiến tranh không chỉ diễn ra ở nơi có tiếng súng.

Có một mặt trận khác nằm phía sau đội hình: bảo đảm lương thực, thực phẩm, thuốc men, nước uống, chăm sóc người đau yếu và duy trì sức khỏe cho bộ đội.

Hoàng Khắc Dược đã dành tuổi trẻ của mình cho mặt trận ấy.

Ông từng mong muốn cầm súng trực tiếp chiến đấu. Nhưng khi được giao làm nuôi quân, ông không coi đó là công việc thứ yếu.

Ngược lại, ông biến nhiệm vụ được giao thành trách nhiệm của cả cuộc đời quân ngũ.

Từ gánh hàng trên đường hành quân, những mớ rau rừng, những con cá bắt được bên suối cho đến chum tương và bi đông nước, tất cả đều mang chung một ý nghĩa: để đồng đội có thêm sức mạnh hoàn thành nhiệm vụ.

Bài học từ một người lính làm những việc bình dị

Câu chuyện của Hoàng Khắc Dược có lẽ không nằm ở những điều lớn lao.

Nó nằm ở cách ông thực hiện một nhiệm vụ tưởng như bình thường bằng một tinh thần không bình thường.

Khi được giao việc, ông làm hết sức.

Khi đồng đội khó khăn, ông tìm cách giúp đỡ.

Khi nguồn thực phẩm thiếu thốn, ông tìm giải pháp.

Khi người lính ngoài trận địa cần được bảo đảm, ông tìm mọi cách để đáp ứng.

Đó chính là tinh thần trách nhiệm.

Trong cuộc sống hôm nay, mỗi người trẻ có thể không đứng trước những hoàn cảnh khắc nghiệt như thế hệ đi trước. Nhưng tinh thần ấy vẫn có thể được tiếp nối trong những công việc của thời bình: làm tốt nhiệm vụ được giao, biết chia sẻ với tập thể, không xem nhẹ những công việc thầm lặng và luôn đặt lợi ích chung bên cạnh lợi ích của bản thân.

Hoàng Khắc Dược để lại một bài học rất giản dị:

Không phải cứ đứng ở nơi nổi bật nhất mới là người có đóng góp lớn nhất.

Có những con người đứng phía sau, làm những việc ít ai nhìn thấy, nhưng chính họ góp phần tạo nên sức m