Anh hùng Hoàng Minh Thảo (sau này là Thượng tướng) và chiến thuật "diệu kế" tại đèo Bông Lau – nơi được mệnh danh là "mồ chôn giặc Pháp" trên Đường số 4

Khúc độc hành giữa "Thung lũng chết": Ám ảnh mang tên Bông Lau

Nếu Đường số 4 là huyết mạch nối liền Cao Bằng - Lạng Sơn, thì đèo Bông Lau chính là cái yết hầu hiểm yếu nhất. Nơi đây, vách đá dựng đứng xám xịt, rừng lau sậy trắng xóa mờ ảo trong sương mù, tạo nên một không gian u tịch đến lạnh người.

1. Cái bẫy giăng giữa ngàn lau

Năm 1947, thực dân Pháp huy động những đoàn xe cơ giới hùng hậu hòng bóp nghẹt chiến khu Việt Bắc. Để đối đầu với xe tăng và thiết giáp đại bác, những chiến sĩ của ta khi ấy chỉ có súng kíp, mìn tự chế và một trái tim can trường.

Hoàng Minh Thảo, khi đó là một chỉ huy trẻ, đã đứng trên đỉnh đèo nhìn xuống con đường độc đạo ngoằn ngoèo như một con rắn. Ông không chọn cách đánh trực diện "lấy trứng chọi đá". Ông chọn cách đánh vào tâm lý và sự chủ quan của kẻ thù. Ông ra lệnh cho quân dân địa phương chặt nứa, đục rỗng bên trong rồi nhét thuốc súng vào, tạo ra những quả "mìn nghi binh" đặt khắp các hốc đá.

2. Tiếng súng thần công từ lòng đất

Trưa hôm ấy, đoàn xe của Pháp lọt vào trận địa. Khi chiếc xe đi đầu vừa chạm vào khúc cua gắt nhất, một tiếng nổ rung chuyển núi rừng vang lên. Nhưng lạ thay, tiếng nổ không đến từ những khẩu pháo hạng nặng mà đến từ những bụi lau sậy.

Quân Pháp hoảng loạn, chúng xả súng xối xả vào những lùm cây, nhưng đáp lại chỉ là sự im lặng chết chóc của rừng già. Mỗi khi chúng định tiến lên, một "quả mìn nứa" lại phát nổ, khói mù mịt. Giữa lúc kẻ địch hoang mang cực độ, từ trên các vách đá, những tảng đá khổng lồ được chuẩn bị sẵn đồng loạt lăn xuống, đè nát những chiếc xe bọc thép.

Tiếng tù và của người dân tộc Tày, Nùng vang lên khắp các đỉnh núi, tạo thành một bản đồng ca kinh hoàng dội vào tai quân giặc. Trận Bông Lau năm ấy không chỉ tiêu diệt sinh lực địch mà còn bẻ gãy ý chí của những viên chỉ huy Pháp kiêu ngạo nhất.

3. Người cầm quân lãng tử

Hoàng Minh Thảo không chỉ là một vị tướng cầm quân, ông còn là một tâm hồn văn chương. Người ta kể rằng, giữa những khoảng nghỉ của trận đánh, ông vẫn ngồi bên bếp lửa nhà sàn, cùng đồng bào uống rượu ngô và nghe hát Then.

Ông hiểu rằng: Sức mạnh của Lạng Sơn không nằm ở vũ khí, mà nằm ở sự hòa quyện giữa con người và địa hình. Mỗi gốc cây, mỗi bụi lau đều có thể trở thành một người lính. Chiến thắng Bông Lau đã đi vào sử sách như một bài thơ về nghệ thuật quân sự lấy yếu thắng mạnh, lấy thô sơ thắng hiện đại.

4. Dấu xưa còn đó

Ngày nay, đèo Bông Lau vẫn còn đó, con đường số 4 giờ đã êm thuận hơn nhưng những vách đá xưa vẫn mang dấu vết của một thời lửa đạn. Đứng trên đỉnh đèo, nhìn những nhành lau trắng lay động trong gió, ta như vẫn nghe thấy tiếng bước chân của những đoàn quân điệp điệp trùng trùng, nghe thấy tiếng chỉ huy điềm tĩnh của người anh hùng tài hoa năm cũ.