Anh Hùng Hồng Quang

Hồng Quang là con cả trong gia đình có 9 anh chị em. Khi lên 8 tuổi anh đã theo mẹ rời quê hương Đặng Giang, xã Hòa Phú lên với bố ở huyện Tiền Hải tỉnh Thái Bình, anh có rất nhiều bạn nối khố, nhiều nhân sĩ trí thức tại quê lúa Thái Bình.

Anh học 5 năm học cấp 1 ở phố Huyện và 4 năm học ở trường Thành Chung ở thị xã Thái Bình, anh luôn là một học trò giỏi, con ngoan của gia đình.

Năm 17 tuổi, anh rời Thái Bình về Hà Nội trọ học tại trường chuyên khoa tư thục Văn Lang ở phố Phạm Phú Thứ. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, anh còn phải nhận dạy học thêm giờ ở các trường tư thục khác để lấy tiền chi phí học tập.

Với tư chất thông minh ham học và học giỏi, trường tư thục Văn Lang đã tạo điều kiện cho anh học thêm hè và đỗ Đệ Tam, sau đó học lên Đệ Nhị chuyên khoa ban C. Anh là thí sinh tự do xin thi Tú Tài và đã thi đỗ.

Năm 19 tuổi anh là sinh viên năm thứ nhất của trường đại học Luật Hà Nội. Hồng Quang là người trí thức trẻ đã được giác ngộ cách mạng qua các phong trào dân chủ, tìm hiểu lịch sử đấu tranh của dân tộc và nghiên cứu đường lối cách mạng vô sản cách mạng tháng Mười Nga và cách mạng tư sản Pháp.

Đảng đã nhận thấy Hồng Quang là một hạt giống tốt nên đã cho anh dự lớp lí luận Mác- Lê Nin ở số nhà 14 phố Phạm Phú Thứ - Hà Nội vào ngày 1/5/1938, lớp học gồm có 20 sinh viên, một người to lớn cao 1m75, cân nặng 75 kg, đeo kính cận chính là Hồng Quang, anh được kết nạp vào Đoàn thanh niên dân chủ (tiền thân Đoàn thanh niên cộng sản Hồ chí Minh ngày nay). Từ đó anh lại càng hăng say học tập

Tại cuộc mít tinh hơn 4 vạn người ở khu Đấu Xảo Hà Nội, Hồng Quang là người dẫn đầu Đoàn thanh niên các trường Đại học làm nhiệm vụ trật tự, dẹp bọn mật thám. Sau cuộc mít tinh tại hội nghị Đoàn thanh niên dân chủ toàn quốc vào ngày mùng 5 tháng 5 năm 1938 tại số nhà 28 phố Rollandes (nay là phố Hai bà Trưng - Hà Nội), Hồng Quang được bầu vào Ban chấp hành Đoàn thanh niên dân chủ Toàn quốc.

Bọn mật thám Pháp đã chú ý và thường xuyên theo dõi anh vì anh là một nhà hoạt động chính trị nguy hiểm với chúng, nên giặc Pháp đã đuổi anh ra khỏi trường Luật, lúc đó anh đang học năm thứ 2.

Rời khỏi trường Luật, anh báo cáo với tổ chức Đoàn và Đảng xin nhận bất cứ nhiệm vụ gì được phân công . Anh làm việc ở hiệu sách Đồng Xuân tại số nhà 26 phố Đồng Xuân cùng với bà Nguyễn thị Minh Châu, đây là nơi đầu tiên phát hành sách báo của Đảng cộng sản Đông Dương, anh đã lấy bút danh là Hán Mai cùng với các ông Trần Huy Liệu, Đào Duy Kỳ…viết những bài chính luận đăng trên báo Mặt trận dân chủ và làm hơn 30 bài thơ để tuyên truyền cách mạng.

Ngày 29/9/ 1939 chính quyền thực dân Pháp thực hiện khủng bố cả 3 kỳ (Bắc - Trung - Nam), hiệu sách số 26 Đồng Xuân cũng bị khủng bố, lúc đó anh đang ở Thái Bình cũng bị mật thám đuổi bắt giam giữ ở nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội.

Trong thời gian ở nhà tù Hỏa Lò, anh đã được gặp các chiến sĩ cách mạng đàn anh như Trần Huy Liệu, Lương Khánh Thiện, Văn Tiến Dũng… anh càng thêm giác ngộ và quyết tâm một lòng đi theo Đảng.

Năm 1939 tại phiên tòa xét xử, với tiếng Pháp lưu loát anh tự bào chữa cho mình, thực dân Pháp đã xử anh 1 năm tù án treo và buộc phải thả anh ra khỏi nhà tù Hỏa Lò.

Đảng đã giao cho anh về hoạt động xây dựng cơ sở tại xã Cẩm Sơn, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ. Tại đây anh đã hăng say lao động sản xuất, được bà con nhân dân yêu mến, quý trọng. Chi bộ Đảng đã họp và thông qua lí lịch giới thiệu tổ chức Đảng để kết nạp Hồng Quang vào Đảng.

Bao điều ấp ủ, vào mùa thu 1940 anh được vinh dự kết nạp vào Đảng cộng sản Đông Dương tại chi bộ Cẩm Khê , Phù Ninh , Phú Thọ. Lúc đó đồng chí Đào Duy Kỳ là bí thư khu ủyD Phú Thọ.

Trong buổi tuyên thệ anh không cầm nổi nước mắt với sự cảm động vui sướng, hạnh phúc của một thanh niên trí thức quê gốc làng Đặng Giang.

Xứ ủy Bắc Kỳ đã phân công anh về tham gia công tác tại tỉnh ủy Hải Dương, ngụy trang với hình thức là một công nhân vận tải đường sông. Anh đã cùng ban cán sự Tỉnh ủy đi xây dựng phong trào cơ sở Đảng. Bọn mật thám Pháp hoảng sợ, điên cuồng phát lệnh truy nã bắt Hồng Quang.

Cuối tháng 4 năm 1941, trong một hội nghị liên tỉnh B (gồm các tỉnh Đông Bắc) đúng vào lúc anh được giao chức Bí thư tỉnh Hưng Yên, ủy viên xứ ủy Bắc Kỳ thì Hồng Quang đã bị mật thám Pháp bắt lần thứ 2 tại huyện Khoái Châu , tỉnh Hưng Yên .

Trong nhà tù ở Hải Dương, bọn thực dân Pháp đã đánh đập, tra tấn rã man, rồi lại dụ dỗ, mua chuộc Hồng Quang để khai thác hoạt động bí mật của Đảng, của tổ chức.

Tuy bị tra tấn đủ mọi cực hình nhưng anh vẫn giữ vững khí phách của người Đảng viên cộng sản. Sau 47 ngày đấu tranh bằng cách tuyệt thực thà chết không chịu khuất phục, anh đã cắn đứt lưỡi lấy máu viết lên tường nhà tù hai câu:

Đảng cộng sản Đông Dương muôn năm

Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm.

Sức yếu dần, anh đã hi sinh tại nhà tù Hải Dương vào ngày 6/ 7 / 1941 (vào ngày 12/6 năm Tân Tỵ) khi đó anh mới tròn 23 tuổi đời.