Anh hùng kháng chiến Nam bộ- Trương Định

Trương Định (1820 - 1864), tên thường gọi là Trương Công Định, sinh năm 1820, người thôn Trường Định, xã Tư Cung, phủ Bình Sơn (nay là xã Tịnh Khê, Thành phố Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi).

Năm 1844, Ông theo cha vào Nam, Ông lấy vợ là bà Lê Thị Thưởng (con một hào phú ở huyện Tân Hòa, nay là huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang). Sau khi cha mất, Ông ở lại quê vợ dựng nghiệp và chiêu binh khởi nghĩa chống Pháp. Năm 1854, hưởng ứng chính sách khẩn hoang của triều đình Huế, Trương Định xuất tiền, của, chiêu mộ dân nghèo, lập đồn điền ở Gia Thuận. Tên tuổi của ông vang dội khắp nơi nên được vua Tự Đức bổ chức Quản cơ. Tháng 2 năm 1859, thực dân Pháp tấn công thành Gia Định. Trương Định đem Cơ binh gia nhập quân triều đình Huế chống giặc. Ông thường đi tiên phong và lập được nhiều chiến công, nổi bật là trận phục kích giết tên đại úy Barbe của Pháp ngày 07/12/1860. Đầu năm 1861, Pháp tấn công Gia Định, đại đồn Chí Hòa thất thủ, Trương Định đưa quân về đóng giữ vùng đất Tân Hòa và xây dựng nơi đây thành căn cứ chống Pháp, với lực lượng nghĩa quân lên đến 6.000 người, địa bàn hoạt động rất rộng, không chỉ ở Gò Công, Gia Định mà còn lên đến biên giới Campuchia. Từ tháng 4 năm 1861 đến tháng 3 năm 1862, thực dân Pháp đã chiếm được các thành Định Tường, Biên Hòa, Vĩnh Long. Vua Tự Đức lo sợ, liền ký “Hòa ước Nhâm Tuất” ngày 05/6/1862 cắt 03 tỉnh miền Đông cho Pháp, hạ lệnh cho Trương Định bãi binh, phong cho Ông chức Lãnh binh An Hà và đi nhận chức mới ở An Giang. Nhưng theo yêu cầu của Nhân dân và nghĩa sĩ, Trương Định đã khước từ lệnh của triều đình và nhận danh hiệu “Bình Tây đại nguyên soái” do dân phong. Ông ở lại Tân Hòa cùng Nhân dân tiếp tục chống giặc Pháp. Đầu năm 1863, dưới sự chỉ huy của Trương Định, nghĩa quân đã tấn công giặc Pháp ở nhiều nơi. Sau đó, Ông cho nghĩa quân lui khỏi căn cứ Tân Hòa và đến lập căn cứ mới ở “Đám lá tối trời” (nay thuộc xã Gia Thuận, huyện Gò Công Đông). Từ nơi này, Ông thường xuyên liên lạc với Thiên Hộ Dương ở Đồng Tháp Mười và bắt liên lạc với phong trào kháng Pháp của người Khơ-me ở vùng Châu Đốc-Tà Keo.Giặc Pháp tiếp tục bao vây “Đám lá tối trời”, truy kích Trương Định. Ông đưa quân sang Lý Nhơn (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh) lập căn cứ mới. Tháng 9/1863, giặc Pháp tấn công căn cứ Lý Nhơn, Ông đưa quân trở lại Gò Công.

Đêm 19/8 rạng sáng ngày 20/8/1864, trải nhiều phen quyết chiến gây kinh sợ cho kẻ thù, trong một trận chiến quyết liệt sau cùng tại căn cứ Tân Hòa, anh hùng Trương Định đã tuẫn tiết, để lại niềm tiếc thương vô hạn và cũng là tổn thất lớn cho phong trào kháng chiến chống Pháp của nghĩa quân và Nhân dân ta lúc bấy giờ.