ANH HÙNG LA VĂN CẦU – BIỂU TƯỢNG BẤT TỬ CỦA Ý CHÍ THÉP VÀ LÒNG QUẢ CẢM
Lê Văn Quản
1. Thân thế và tuổi thơ
Anh hùng La Văn Cầu tên khai sinh là Sầm Phúc Hướng, là một người con ưu tú của đồng bào dân tộc Tày. Ông sinh năm 1931 hoặc 1932 tại xã Phong Nặm, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Đình Phong, tỉnh Cao Bằng). Mẹ ông là người dân tộc Tày sống ở vùng biên giới, cha ông cũng là người dân tộc Tày.
Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo vùng biên giới, tuổi thơ của ông trôi qua trong cảnh cơ cực, thiếu thốn và đầy đau thương khi người cha qua đời lúc ông mới lên 3 tuổi do bị thực dân Pháp bắt đi phu. Hoàn cảnh nghèo khó cùng nỗi đau mất cha đã sớm nung nấu trong lòng người thiếu niên vùng cao lòng căm thù giặc sâu sắc và lòng yêu quê hương, đất nước mãnh liệt. Ông lớn lên dưới sự nuôi dưỡng và giáo dục của người mẹ kính yêu là bà Lục Thị Quý.
2. Quá trình tham gia cách mạng và những chiến công oanh liệt
Gia nhập quân đội và những trận đánh đầu tiên:
Tháng 8 năm 1945, ông bắt đầu tham gia lớp bình dân học vụ và các buổi sinh hoạt đoàn, đội.
Năm 1948, khi mới 16 tuổi, mang ý chí căm thù giặc ngút trời, ông đã xung phong đầu quân bằng cách khai tăng tuổi để được nhập ngũ vào đơn vị bộ đội địa phương tỉnh Cao Bằng. Sau đó, ông được biên chế vào Đại đội 671, Tiểu đoàn 251, Trung đoàn 174 (sau này thuộc Đại đoàn 316).
Năm 1950, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam (khi đó là Đảng Cộng sản Đông Dương).
Trong cuộc đời binh nghiệp, chiến sĩ La Văn Cầu luôn tự nhắc mình 3 điều tâm niệm: Chiến đấu đến giọt máu cuối cùng, trái tim còn đập thì còn chiến đấu; đoàn kết giúp đỡ đồng đội hoàn thành nhiệm vụ; chấp hành nghiêm kỷ luật chiến trường. Trong suốt những năm kháng chiến chống Pháp, ông trực tiếp tham gia 29 trận đánh lớn nhỏ và lập nhiều chiến công xuất sắc.
Trận phục kích Bông Lau - Lũng Phầy (1949): Ông tình nguyện tham gia tổ xung kích, dũng cảm bắn chết tên lính Pháp trên xe tăng đi đầu, nhảy lên đoạt súng tiểu liên của địch rồi tiêu diệt thêm nhiều tên khác (bắn trúng thêm nhiều tên địch nữa), góp phần làm nên thắng lợi quan trọng trên Đường số 4.
Chiến dịch Phan Đình Phùng - Đánh đồn Đông Khê lần thứ nhất (26/5/1950): Dù đã bị thương nhưng ông vẫn kiên quyết xin ở lại chiến đấu. Khi đơn vị được lệnh rút lui dưới làn hỏa lực phản kích của địch, ông cùng đồng đội vẫn cố gắng vác bằng được khẩu súng 12,7mm thu được của địch vượt qua quãng đường đau đớn để mang về đơn vị an toàn.
Chiến công bất tử tại Đông Khê (17/9/1950):
Chiến công làm nên tên tuổi huyền thoại của Anh hùng La Văn Cầu gắn liền với sự kiện đánh chiếm cứ điểm Đông Khê lần thứ hai trong Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950.
Đêm 17/9/1950, trên cương vị Tiểu đội phó, ông được giao nhiệm vụ chỉ huy tổ bộc phá gồm 5 chiến sĩ tiến đánh phá hủy lô cốt đầu cầu – một vị trí phòng thủ kiên cố nhất của quân Pháp. Giữa làn hỏa lực dày đặc của địch, hai đồng đội của ông đã hy sinh, hai người khác bị thương nặng.
Bản thân ông cũng bị trúng đạn dập nát cánh tay phải và má phải bị thương nặng, mất rất nhiều máu. Nhận thấy phần cánh tay dập nát lủng lẳng gây vướng víu và cản trở việc ôm khối bộc phá, trong thời khắc sinh tử, ông đã thuyết phục Tiểu đội trưởng Nông Văn Pheo dùng mác (lưỡi lê) chặt đứt lìa cánh tay bị thương cho đỡ vướng.
Sau khi được băng bó tạm thời, với ý chí sắt đá "còn sống là còn chiến đấu, trái tim còn đập thì còn chiến đấu", ông cắn răng chịu đựng đau đớn tột cùng, dùng cánh tay trái còn lại ôm khối bộc phá nặng 12kg lao thẳng lên đặt sát lô cốt địch.
Khi quân địch dùng súng đẩy khối bộc phá ra ngoài, ông dùng chân đạp khối bộc phá trở lại lỗ châu mai rồi giật liền hai kíp nổ và lao xuống chiến hào. Tiếng nổ dữ dội vang lên, phá hủy hoàn toàn lô cốt địch, mở toang đường tiến công cho bộ đội ta xông lên giành thắng lợi. Sức ép cực lớn từ khối bộc phá đã hất văng ông ra xa khiến ông bất tỉnh.
Khi tỉnh lại, dù ông tha thiết xin tiếp tục chiến đấu nhưng chỉ huy yêu cầu ông phải rút về phía sau để điều trị. Nhường cáng cho các đồng đội bị thương nặng hơn, ông đã tự mình đi bộ vượt quãng đường rừng núi hiểm trở dài hơn 4km để trở về trạm quân y. Do vết thương bị nhiễm trùng nặng, các bác sĩ buộc phải phẫu thuật cắt bỏ cánh tay phải của ông đến tận khớp vai.
Chiến thắng Đông Khê lịch sử đã mở màn thắng lợi hoàn toàn cho toàn bộ Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950.
3. Danh hiệu cao quý và những kỷ niệm sâu sắc với Bác Hồ
Được phong tặng danh hiệu Anh hùng:
Sau Chiến dịch Biên giới, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã biểu dương chiến sĩ trẻ La Văn Cầu là một trong những "lá cờ đầu trong phong trào giết giặc lập công".
Ngày 19/5/1952, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất, La Văn Cầu vinh dự là một trong bảy chiến sĩ đầu tiên trên cả nước được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân".
Cũng trong năm 1952, ông tiếp tục được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Thi đua ái quốc".
Kỷ niệm ấm áp bên Bác Hồ kính yêu:
Tháng 5/1951, ông vinh dự được đi bộ từ Lạng Sơn về ATK Chiến khu Việt Bắc để báo cáo thành tích với Bác Hồ. Sự ân cần, bao dung, ấm áp như người cha của Bác đã nhanh chóng xóa tan mọi băn khoăn của người chiến sĩ trẻ.
Tại Đại hội năm 1952, khi được biết về hoàn cảnh gia đình của ông, Bác Hồ đã vô cùng xúc động ca ngợi mẹ Lục Thị Quý dù chỉ có một người con trai duy nhất vẫn động viên con ra trận, và khẳng định cuộc trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi.
Đầu năm 1955, mẹ con ông lại vinh dự được Nhà nước mời về Hà Nội gặp mặt và ăn cơm thân mật cùng Bác Hồ.
4. Cuộc sống đời thường giản dị và tấm gương sáng giữa thời bình
Tiếp tục cống hiến trong quân ngũ:
Vượt qua đau đớn mất mát thể xác, ông nỗ lực học tập văn hóa, chính trị và tiếp tục phụng sự Tổ quốc trong quân đội. Ông đảm nhiệm nhiều vị trí trong các lĩnh vực tuyên huấn, công tác thanh niên và công tác cán bộ.
Trong công tác và sinh hoạt sau này, ông là một trong số ít các sĩ quan thương binh thực hiện động tác chào điều lệnh bằng cánh tay trái còn lại!
Năm 1983, ông chuyển về Hà Nội công tác tại Tổng cục Chính trị, sau đó làm việc tại Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam).
Ông được phong quân hàm Đại tá vào năm 1985 và chính thức nghỉ hưu vào ngày 1 tháng 8 năm 1996.
Tỏa sáng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ giữa đời thường:
Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục tham gia hoạt động xã hội và giữ cương vị Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ông luôn gương mẫu trong đời sống, tích cực tham gia giáo dục truyền thống cách mạng và truyền cảm hứng yêu nước cho thế hệ trẻ.
Trở về cuộc sống đời thường tại Hà Nội, ông sống vô cùng giản dị và khiêm nhường. Hàng ngày, từ lúc 4 giờ sáng, ông vẫn tự tay cầm chổi quét dọn vệ sinh nhà cửa và con ngõ nơi mình sinh sống, luôn tâm niệm thực hiện đúng lời dạy của Bác Hồ: "làm phúc cho đời, làm mãi, không bao giờ thừa".
Năm 2019, ông vinh dự được thành phố Hà Nội vinh danh là “Công dân Thủ đô ưu tú”.
Hình ảnh dũng cảm của ông đã đi vào bài tập đọc của sách giáo khoa tiểu học qua những vần thơ giản dị quen thuộc với nhiều thế hệ học trò: "Anh Cầu ra trận / Giặc bắn què tay / Anh chặt phăng ngay...".
Đặc biệt, tên của ông đã được dùng đặt tên cho nhiều tuyến đường, khu phố và trường học tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Vũng Tàu, Hải Phòng, Ninh Bình ngay khi ông còn đang sống – một trường hợp vô cùng hiếm có và danh giá ở Việt Nam lẫn trên thế giới.
5. Gia đình và những ngày cuối đời
Đại tá La Văn Cầu kết hôn cùng bà Trần Thị Thanh và có cuộc sống hạnh phúc gắn bó gần 70 năm. Ông bà có bốn người con (hai con trai, hai con gái) và sáu người cháu nội, ngoại.
Trước khi trút hơi thở cuối cùng, ông đã kịp thực hiện tâm nguyện gặp lại người đồng chí, người bạn tri kỷ - Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
Hồi 11 giờ 09 phút ngày 24 tháng 6 năm 2026, do tuổi cao sức yếu, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu đã trần thế tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hưởng thọ 94 tuổi.
Tang lễ của ông được cử hành trang trọng vào ngày 30 tháng 6 năm 2026 tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng (số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội), sau đó được hỏa táng và an táng cùng ngày tại nghĩa trang Văn Điển, Hà Nội.
Các nguồn tài liệu truy xuất:
Wikipedia tiếng Việt: La Văn Cầu – Wikipedia tiếng Việt.
Báo Quân đội nhân dân: Anh hùng Quân đội La Văn Cầu - tấm gương ngời sáng.
Báo Điện tử VOV: Anh hùng La Văn Cầu: Biểu tượng bất tử của Chiến thắng Đông Khê.
Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Anh hùng La Văn Cầu: Tấm gương sáng ngời vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Báo VietNamNet: Anh hùng La Văn Cầu từ trần.
Cổng thông tin Câu chuyện lịch sử (Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh): Anh hùng La Văn Cầu – Ý chí vượt lên đau thương | Câu chuyện thời hoa lửa.
Báo Quân đội nhân dân: Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân La Văn Cầu: Nhớ mãi kỷ niệm về Bác Hồ.
