Anh hùng Lao động Đặng Đăng Lý – Người thầy thuốc tận tâm vì sức khỏe đồng bào vùng cao

Trong hành trình chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, có những người thầy thuốc dành cả cuộc đời mình cho những bệnh viện lớn, những trung tâm y khoa hiện đại; cũng có những người lặng lẽ gắn bó với những trạm y tế nhỏ giữa núi rừng, nơi điều kiện khám chữa bệnh còn nhiều thiếu thốn và người dân còn gặp không ít rào cản khi tiếp cận y tế. Anh hùng Lao động Đặng Đăng Lý là một người như thế. Là người dân tộc Dao ở Thái Nguyên, ông đã dành phần lớn cuộc đời gắn bó với Trạm Y tế xã Hợp Tiến, huyện Đồng Hỷ, tận tụy chăm sóc sức khỏe đồng bào vùng miền núi. Từ một y sĩ trở về quê hương sau những năm tháng học tập, ông từng bước trở thành người thầy thuốc được nhân dân tin yêu, góp phần thay đổi nhận thức về chăm sóc sức khỏe và để lại một tấm gương đẹp về y đức, trách nhiệm và tinh thần phục vụ cộng đồng.

Câu chuyện về Đặng Đăng Lý bắt đầu từ một vùng quê miền núi còn nhiều khó khăn. Hợp Tiến là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống của người dân trong những năm đầu sau chiến tranh còn thiếu thốn. Đường sá đi lại khó khăn, cơ sở y tế hạn chế, thuốc men và trang thiết bị chưa đầy đủ. Trong hoàn cảnh ấy, bệnh tật không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn có thể trở thành gánh nặng lớn đối với một gia đình. Một người dân bị bệnh nặng có thể phải vượt qua quãng đường xa để đến cơ sở y tế tuyến trên; những gia đình nghèo nhiều khi không đủ điều kiện để theo đuổi việc điều trị lâu dài.

Đặng Đăng Lý hiểu rất rõ những khó khăn ấy bởi ông sinh ra và lớn lên trong chính cộng đồng mình phục vụ. Sau khi hoàn thành khóa học y tế, thay vì lựa chọn những nơi có điều kiện làm việc thuận lợi hơn, ông quyết định trở về Hợp Tiến. Sự lựa chọn ấy không đơn giản chỉ là trở về quê hương. Đó là quyết định gắn cuộc đời nghề nghiệp với một địa bàn còn nhiều gian khó, nơi người thầy thuốc phải làm nhiều hơn những gì được học trong sách vở.

Ông bắt đầu công tác tại Trạm Y tế xã Hợp Tiến và sau đó đảm nhiệm cương vị Trạm trưởng trong nhiều năm. Theo các tư liệu được ghi nhận, ông có hơn bốn thập niên gắn bó với nghề y, trong đó có khoảng 34 năm làm Trạm trưởng Trạm Y tế xã Hợp Tiến. Chính quãng thời gian dài ấy đã giúp ông trở thành một phần thân thuộc trong đời sống của người dân địa phương. Khi có người đau ốm, bà con tìm đến trạm. Khi có trường hợp cần hỗ trợ ngoài giờ, người dân lại tìm đến ông. Và khi một gia đình gặp khó khăn, người thầy thuốc ấy không chỉ nhìn họ bằng con mắt của người làm chuyên môn mà còn bằng sự cảm thông của một người cùng cộng đồng.

Trong những năm tháng đầu tiên, cơ sở vật chất của trạm y tế còn rất hạn chế. Để cải thiện điều kiện khám chữa bệnh, Đặng Đăng Lý đã vận động người dân cùng đóng góp vật liệu xây dựng trạm. Từ sự chung sức ấy, trạm y tế từng bước được xây dựng khang trang hơn, có thêm không gian phục vụ người bệnh. Một trạm y tế năm gian được hình thành từ sự đóng góp của cộng đồng, thể hiện một cách làm rất đặc biệt: người dân không chỉ là đối tượng được chăm sóc mà còn trở thành chủ thể cùng xây dựng hệ thống y tế cơ sở.

Đó là một thành quả có ý nghĩa trong hoàn cảnh lúc bấy giờ. Bởi với một xã miền núi, mỗi khoản đầu tư cho cơ sở vật chất đều quý giá. Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là cách Đặng Đăng Lý tạo dựng niềm tin. Khi người dân tin vào người thầy thuốc, họ sẵn sàng đồng hành cùng trạm y tế. Khi họ thấy con em mình được chăm sóc, thấy người thân được điều trị tận tình, họ lại tiếp tục ủng hộ công việc chung.

Dần dần, Trạm Y tế xã Hợp Tiến không chỉ có điều kiện vật chất tốt hơn mà còn phát triển các hoạt động khám chữa bệnh kết hợp Đông y và Tây y. Những phương pháp phù hợp với điều kiện thực tế được vận dụng để phục vụ người dân. Trạm có phòng khám và các trang thiết bị y tế tương đối đầy đủ hơn trước, đồng thời quan tâm đến việc phát triển vườn thuốc Đông y và các công trình phụ trợ.

Nhưng thành tựu lớn nhất của Đặng Đăng Lý không nằm ở những bức tường hay trang thiết bị. Điều làm nên danh tiếng của ông chính là sự tận tụy với người bệnh.

Người dân trong vùng kể rằng có những ngày ông làm việc từ sáng sớm đến tối muộn. Người bệnh từ các xã lân cận cũng tìm đến trạm hoặc tìm đến nhà ông khi cần được giúp đỡ. Có người ở địa bàn xa hàng chục cây số đường núi vẫn tìm đến vì tin tưởng tay nghề và tấm lòng của người thầy thuốc. Nhiều người bệnh nghèo được ông khám và chữa trị mà không lấy tiền, thậm chí trong những trường hợp khó khăn ông còn hỗ trợ thuốc.

Những việc làm ấy dần tạo nên một mối quan hệ đặc biệt giữa người thầy thuốc và cộng đồng. Người dân không chỉ coi ông là cán bộ y tế mà còn xem ông như người thân trong gia đình. Họ gọi ông bằng những cách thân mật, thể hiện sự kính trọng và tin tưởng đối với một người đã nhiều năm chăm sóc sức khỏe cho bà con.

Trong điều kiện vùng núi, việc chữa bệnh đôi khi không chỉ là điều trị một căn bệnh. Người thầy thuốc còn phải đối mặt với một vấn đề lớn hơn: thay đổi nhận thức của người dân về bệnh tật và cách chăm sóc sức khỏe.

Trước đây, trong một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số vẫn tồn tại những quan niệm dân gian về bệnh tật. Khi có người đau ốm, một số gia đình tìm đến những phương thức chữa trị truyền thống thiếu cơ sở khoa học. Có người tin rằng bệnh tật do những nguyên nhân siêu nhiên gây ra. Những hủ tục ấy có thể khiến người bệnh chậm được tiếp cận với phương pháp điều trị phù hợp.

Đặng Đăng Lý đã kiên trì vận động, giải thích và thuyết phục bà con. Ông không dùng cách áp đặt mà lựa chọn phương pháp gần gũi với đời sống cộng đồng. Mỗi người bệnh được ông khám, tư vấn và hướng dẫn cách chăm sóc sức khỏe. Qua từng trường hợp, niềm tin vào y học từng bước được củng cố.

Đó là một cuộc “tuyên chiến” lâu dài nhưng không có tiếng súng. Đối thủ của ông không phải một con người mà là sự thiếu hiểu biết, tâm lý sợ hãi và những quan niệm lạc hậu về bệnh tật. Vũ khí của ông là kiến thức y khoa, sự kiên trì và lòng thương người.

Có lẽ chính vì thế mà người dân trong vùng ngày càng tìm đến ông nhiều hơn.

Một người thầy thuốc giỏi có thể chữa khỏi bệnh cho một người. Nhưng một người thầy thuốc có uy tín có thể góp phần thay đổi cách cả cộng đồng nhìn nhận về sức khỏe.

Đặng Đăng Lý đã đi theo con đường thứ hai.

Ông không chỉ khám và điều trị. Ông còn hướng dẫn người dân cách phòng bệnh, quan tâm đến vệ sinh, chăm sóc sức khỏe gia đình và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi cần thiết. Công tác y tế cơ sở vì thế được ông nhìn nhận như một nhiệm vụ tổng thể, trong đó phòng bệnh quan trọng không kém chữa bệnh.

Trong quá trình công tác, ông cũng chú trọng xây dựng tập thể Trạm Y tế xã Hợp Tiến. Ông hiểu rằng một người không thể chăm sóc sức khỏe cho cả cộng đồng. Một trạm y tế muốn hoạt động tốt phải có đội ngũ cán bộ tận tâm, có tinh thần trách nhiệm và có ý thức giữ gìn y đức.

Bởi vậy, ông luôn nhắc nhở đồng nghiệp phải coi người bệnh là trung tâm của công việc. Người dân đến trạm y tế không chỉ cần thuốc mà còn cần sự hướng dẫn, thái độ ân cần và cảm giác được tôn trọng.

Quan niệm ấy được thể hiện rõ trong cách ông tổ chức công việc. Khi Trạm Y tế Hợp Tiến được biểu dương trong phong trào học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, ông nhấn mạnh rằng người thầy thuốc càng được ghi nhận thì càng phải gương mẫu. Đối với ông, danh hiệu không phải là lý do để tự hào về thành tích đã có mà là trách nhiệm để tiếp tục làm tốt hơn công việc phục vụ nhân dân.

Trong hoạt động của trạm, cán bộ, nhân viên được vận động thực hành tiết kiệm, cải thiện cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng chuyên môn. Những khoản tiết kiệm được sử dụng để từng bước hoàn thiện các công trình phụ trợ còn thiếu. Tinh thần ấy tạo nên một môi trường làm việc mà ở đó mỗi người đều ý thức rằng điều kiện của trạm y tế có thể còn khó khăn, nhưng thái độ phục vụ người bệnh thì không được phép thiếu trách nhiệm.

Một điều đặc biệt trong câu chuyện của Đặng Đăng Lý là sự gắn kết giữa người thầy thuốc và người dân.

Khi người dân khỏi bệnh, nhiều người quay trở lại cảm ơn cán bộ y tế bằng những sản phẩm do chính gia đình làm ra. Có người tặng bàn ghế, giường, tủ hoặc những vật dụng cần thiết cho trạm. Những món quà ấy có thể không có giá trị lớn về vật chất, nhưng lại chứa đựng sự biết ơn sâu sắc.

Đối với người làm nghề y, có lẽ không phần thưởng nào quý hơn sự tin yêu của người bệnh.

Bởi vậy, dù cơ sở vật chất từng thiếu thốn, Trạm Y tế Hợp Tiến vẫn từng bước trở thành địa chỉ được người dân tin cậy.

Sự nghiệp của Đặng Đăng Lý cũng cho thấy một nét đẹp khác của người thầy thuốc vùng cao: không ngại khoảng cách.

Có những bệnh nhân ở xa. Có những gia đình nằm sâu trong vùng núi. Có những trường hợp cần được hỗ trợ nhưng người bệnh không có điều kiện đến cơ sở y tế. Khi ấy, ông sẵn sàng tìm cách tiếp cận họ. Đường núi quanh co, bùn đất lầy lội, thời tiết khắc nghiệt không làm ông dễ dàng từ bỏ nhiệm vụ.

Nhiều người sau này kể rằng có những lần ông đi hàng chục cây số để khám hoặc hỗ trợ người bệnh. Những chuyến đi ấy không mang lại cho ông thu nhập lớn, nhưng mang lại điều quan trọng hơn: niềm tin của bà con.

Và chính niềm tin ấy đã trở thành động lực để ông tiếp tục.

Năm 2000 là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời người thầy thuốc Đặng Đăng Lý. Với những thành tích nổi bật trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Đây là sự ghi nhận cao quý đối với một người đã dành nhiều năm làm việc ở tuyến y tế cơ sở, nơi công việc thường thầm lặng và ít được biết đến.

Danh hiệu Anh hùng Lao động không chỉ ghi nhận những thành tích của cá nhân ông mà còn làm nổi bật vai trò của y tế cơ sở, của những cán bộ y tế đã ngày đêm bám địa bàn, chăm sóc sức khỏe cho người dân vùng khó khăn.

Đối với Đặng Đăng Lý, danh hiệu ấy lại trở thành một trách nhiệm mới.

Ông từng chia sẻ rằng sau khi được phong tặng danh hiệu Anh hùng, ông càng thấy mình phải gương mẫu hơn. Tư tưởng ấy rất giản dị nhưng thể hiện một quan niệm sâu sắc về danh dự của người thầy thuốc: càng được xã hội tin tưởng thì càng phải sống và làm việc xứng đáng với sự tin tưởng ấy.

Hai lần được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen cùng nhiều sự ghi nhận khác là những dấu mốc tiếp theo trong hành trình cống hiến của ông. Nhưng nếu hỏi phần thưởng nào khiến ông vui nhất, có lẽ đó vẫn là sự tin yêu của những người bệnh.

Bởi với ông, nghề y trước hết là nghề cứu người.

Năm 2009, sau nhiều thập niên công tác, Đặng Đăng Lý nghỉ chế độ. Đáng lẽ đây là thời điểm ông có thể nghỉ ngơi sau một chặng đường dài. Nhưng cuộc đời ông vẫn tiếp tục gắn với người bệnh.

Sau khi ông rời Trạm Y tế Hợp Tiến, nhiều người dân không quen với việc thiếu đi người thầy thuốc mà họ đã tin tưởng suốt nhiều năm. Họ tìm đến nhà ông để nhờ khám bệnh. Những người nghèo vẫn được ông hỗ trợ trong khả năng của mình.

Căn nhà của ông dần trở thành một địa chỉ quen thuộc của người bệnh trong vùng. Có ngày số người đến rất đông. Có người bị các bệnh thông thường, có người gặp vấn đề về xương khớp, có người cần được tư vấn hoặc hướng dẫn điều trị. Ông vẫn kiên trì tiếp nhận, khám và hướng dẫn mọi người.

Điều đáng quý là việc ông tiếp tục chữa bệnh sau khi nghỉ hưu không xuất phát từ nhu cầu kiếm sống. Đó là sự tiếp nối tự nhiên của một đời người đã quen với việc phục vụ cộng đồng.

Ông từng bày tỏ quan niệm rằng khi còn sức thì còn chữa bệnh, còn giúp được người dân thì còn làm.

Câu nói ấy có lẽ là cách ngắn gọn nhất để hiểu về cuộc đời ông.

Đặng Đăng Lý không xem nghề y là một công việc chỉ thực hiện trong giờ hành chính. Đối với ông, đó là một trách nhiệm gắn với cuộc sống. Khi một người bệnh tìm đến, trước mắt ông không phải là một hồ sơ hay một con số mà là một con người đang cần giúp đỡ.

Tinh thần ấy đặc biệt có ý nghĩa trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Là người Dao, ông có lợi thế về sự gần gũi văn hóa và ngôn ngữ với bà con. Ông hiểu phong tục, hiểu tâm lý và hiểu những khó khăn mà người dân miền núi gặp phải. Vì vậy, lời khuyên của ông dễ được tiếp nhận hơn.

Ông không chỉ chữa bệnh mà còn góp phần làm cầu nối giữa kiến thức y học hiện đại và đời sống cộng đồng.

Đó là một đóng góp âm thầm nhưng có giá trị lâu dài.

Bởi khi người dân hiểu rằng bệnh tật cần được khám và điều trị bằng phương pháp phù hợp, họ sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe. Khi các gia đình biết tìm đến cơ sở y tế sớm, nhiều nguy cơ cũng được giảm bớt.

Một người thầy thuốc có thể không xây dựng được bệnh viện lớn, nhưng có thể góp phần thay đổi sức khỏe của cả một cộng đồng bằng những việc làm bền bỉ mỗi ngày.

Đặng Đăng Lý đã làm điều đó.

Điều đáng trân trọng hơn nữa là tinh thần ấy được tiếp nối trong gia đình. Nhiều người con, cháu của ông cũng lựa chọn ngành y. Gia đình có nhiều thế hệ tham gia công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Đó là minh chứng cho sức lan tỏa của một tấm gương nghề nghiệp.

Khi một người sống tận tâm với nghề, họ không chỉ truyền cảm hứng cho đồng nghiệp mà còn truyền cảm hứng cho chính gia đình mình.

Từ câu chuyện của Đặng Đăng Lý, có thể thấy hình ảnh người thầy thuốc Việt Nam không chỉ hiện diện trong những bệnh viện lớn hay phòng khám hiện đại. Hình ảnh ấy còn hiện diện trong những trạm y tế xã, những con đường núi, những bản làng xa xôi và những căn nhà đơn sơ nơi người dân tìm đến khi đau ốm.

Ở đó, người thầy thuốc phải đối mặt với những hạn chế về cơ sở vật chất, thiếu thốn thuốc men, khoảng cách địa lý và cả những rào cản về nhận thức. Nhưng chính trong những nơi khó khăn ấy, giá trị của y đức lại được thể hiện rõ nhất.

Đặng Đăng Lý đã lựa chọn ở lại nơi khó khăn ấy trong phần lớn cuộc đời.

Ông không có một phòng khám hiện đại với những thiết bị đắt tiền. Ông cũng không có điều kiện thuận lợi như nhiều cơ sở y tế ở thành phố. Thứ ông có là kiến thức, kinh nghiệm, đôi bàn tay của người thầy thuốc và trên hết là lòng tin của nhân dân.

Những điều ấy đã tạo nên một “thương hiệu” đặc biệt mà không thể mua bằng tiền.

Đó là thương hiệu của lòng nhân ái.

Có những người bệnh nhớ đến ông vì ông đã giúp họ vượt qua một cơn đau. Có người nhớ vì ông không lấy tiền khám. Có người nhớ vì ông đến tận nhà khi họ không thể đến trạm. Có người nhớ vì ông kiên nhẫn giải thích để gia đình hiểu cách chăm sóc người bệnh.

Mỗi câu chuyện nhỏ như vậy góp thành một câu chuyện lớn về y đức.

Danh hiệu Anh hùng Lao động vì thế không chỉ là sự ghi nhận những con số thành tích. Nó là sự ghi nhận đối với một cách sống, một thái độ nghề nghiệp và một tinh thần phục vụ nhân dân.

Nhìn lại hành trình của Đặng Đăng Lý, có thể thấy ông đã đi qua một chặng đường rất dài: từ người học nghề y trở về quê hương, đến người cán bộ y tế cơ sở, người Trạm trưởng tận tụy, người được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động và sau này vẫn tiếp tục khám chữa bệnh cho người dân khi đã nghỉ hưu.

Trong tất cả những vai trò ấy, có một điều không thay đổi: ông luôn đặt người bệnh ở vị trí trung tâm.

Đó chính là giá trị bền vững nhất trong sự nghiệp của ông.

Ngày hôm nay, khi y tế ngày càng phát triển, máy móc ngày càng hiện đại và các phương pháp điều trị ngày càng tiên tiến, câu chuyện về Đặng Đăng Lý vẫn có ý nghĩa riêng. Nó nhắc chúng ta rằng tiến bộ y học không thể tách rời khỏi con người. Một nền y tế tốt không chỉ cần bác sĩ giỏi, thiết bị hiện đại mà còn cần những người thầy thuốc có trách nhiệm, biết lắng nghe và biết chia sẻ với người bệnh.

Ở những vùng khó khăn, điều ấy càng quan trọng.

Một người thầy thuốc có thể trở thành niềm tin của cả bản làng.

Một trạm y tế có thể trở thành chỗ dựa của cộng đồng.

Một hành động tử tế có thể khiến người dân tin hơn vào ngành y và vào những giá trị tốt đẹp của cuộc sống.

Đặng Đăng Lý đã dành cả cuộc đời mình để xây dựng những niềm tin như thế.

Câu chuyện của ông cũng là câu chuyện về sự lựa chọn. Giữa nhiều con đường, ông chọn trở về quê. Giữa nơi thuận lợi và nơi khó khăn, ông chọn nơi người dân cần mình hơn. Giữa việc nghỉ ngơi và tiếp tục giúp đỡ người bệnh, ông chọn tiếp tục khi còn đủ sức.

Những lựa chọn ấy tạo nên một cuộc đời đáng trân trọng.

Có thể người ta sẽ nhớ đến ông với danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Có thể người ta sẽ nhắc đến Trạm Y tế xã Hợp Tiến và những năm tháng ông làm Trạm trưởng. Có thể người dân sẽ kể về những lần ông khám bệnh miễn phí hoặc đi xa để giúp một người bệnh.

Nhưng phía sau tất cả những câu chuyện đó là một điều giản dị: ông đã chọn sống một cuộc đời có ích cho cộng đồng.

Và chính điều ấy làm nên giá trị lớn nhất của người thầy thuốc Đặng Đăng Lý.

Từ những bản làng miền núi Thái Nguyên, người y sĩ dân tộc Dao đã dành hàng chục năm chữa bệnh, vận động người dân xây dựng cơ sở y tế, nâng cao nhận thức chăm sóc sức khỏe, từng bước đẩy lùi những quan niệm lạc hậu và xây dựng niềm tin vào y học. Những việc làm ấy diễn ra lặng lẽ, qua từng ngày, từng bệnh nhân, từng gia đình.

Nhưng những điều lặng lẽ ấy lại tạo nên một thành tựu lớn: giúp người dân vùng khó khăn được chăm sóc sức khỏe tốt hơn và cảm nhận rõ hơn sự gần gũi của người thầy thuốc.

Đó cũng là lý do câu chuyện về Anh hùng Lao động Đặng Đăng Lý vẫn có sức lay động.

Không phải bởi những điều phi thường xa vời, mà bởi ông đã biến những việc rất bình thường của nghề y thành một hành trình cống hiến phi thường.

Ông đã chữa bệnh bằng kiến thức.

Giữ người bệnh bằng niềm tin.

Phục vụ cộng đồng bằng lòng nhân ái.

Và giữ gìn danh dự người thầy thuốc bằng cả cuộc đời.

Từ một trạm y tế nhỏ giữa vùng núi, dấu ấn của Đặng Đăng Lý đã vượt ra khỏi phạm vi một địa phương để trở thành hình ảnh đẹp về người cán bộ y tế cơ sở, người thầy thuốc dân tộc thiểu số tận tụy với nhân dân. Danh hiệu Anh hùng Lao động là sự ghi nhận của Nhà nước, nhưng sự kính trọng của người dân mới là phần thưởng theo ông suốt cuộc đời.

Và có lẽ, khi nhắc đến ông, người ta sẽ không chỉ nhớ một Anh hùng Lao động.

Người ta sẽ nhớ một người thầy thuốc của bản làng – người đã dành gần trọn cuộc đời để chữa bệnh, cứu người và gieo niềm tin vào những điều tốt đẹp giữa núi rừng quê hương.