Anh hùng Lao động, Giáo sư Hoàng Chương – Người dành trọn đời gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc

Trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, bên cạnh những người lao động trên các công trường, nhà máy hay phòng thí nghiệm, còn có những con người âm thầm cống hiến cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Một trong những gương mặt tiêu biểu đó là Hoàng Chương – nhà nghiên cứu văn hóa, nhà hoạt động sân khấu, người đã dành gần tám thập kỷ lao động không ngừng nghỉ để gìn giữ và lan tỏa những giá trị quý báu của nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ông đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Giáo sư Hoàng Chương, tên đầy đủ là Trương Hoàng Chương, sinh năm 1931 (một số tài liệu ghi năm 1936 theo giấy tờ hộ tịch), quê tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định – vùng đất được mệnh danh là "đất võ trời văn", cái nôi của nghệ thuật tuồng, bài chòi và nhiều loại hình văn hóa dân gian đặc sắc. Từ nhỏ, ông đã được nuôi dưỡng trong không gian văn hóa truyền thống, hình thành niềm đam mê sâu sắc với nghệ thuật dân tộc. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Chương tham gia lực lượng thiếu sinh quân và hoạt động trong các đoàn văn công của Liên khu V. Chính những năm tháng gắn bó với phong trào văn nghệ cách mạng đã giúp ông nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa, nghệ thuật trong việc khơi dậy lòng yêu nước, cổ vũ tinh thần chiến đấu và giữ gìn bản sắc dân tộc. Sau hòa bình lập lại, ông được cử đi học tại Đại học Sân khấu Liên Xô, sau đó tiếp tục nghiên cứu tại Romania. Được đào tạo bài bản về nghệ thuật sân khấu và lý luận văn hóa, ông trở về nước với mong muốn góp phần xây dựng nền nghệ thuật dân tộc hiện đại nhưng vẫn giữ gìn được bản sắc truyền thống. Trong suốt quá trình công tác, Hoàng Chương đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Phó Giám đốc Nhà hát Tuồng Việt Nam, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Sân khấu Việt Nam, sau đó là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc. Trên mỗi cương vị, ông đều để lại những dấu ấn sâu đậm thông qua các công trình nghiên cứu, hoạt động đào tạo và các chương trình bảo tồn nghệ thuật truyền thống. Giáo sư Hoàng Chương là tác giả và chủ biên của hàng chục công trình nghiên cứu về tuồng, chèo, cải lương, bài chòi, dân ca và nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác. Ông cũng là người có công lớn trong việc phục dựng nghệ thuật bài chòi, góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng hồ sơ để Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Bên cạnh đó, ông còn khởi xướng nhiều chương trình đưa nghệ thuật truyền thống đến với học sinh, sinh viên và cộng đồng, góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc trong thế hệ trẻ. Không chỉ là một nhà khoa học, Hoàng Chương còn là người truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và cán bộ văn hóa. Ông luôn tâm niệm rằng bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ những giá trị của quá khứ mà còn phải làm cho chúng tiếp tục sống trong đời sống đương đại, trở thành sức mạnh tinh thần của dân tộc trong thời kỳ hội nhập. Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, Giáo sư Hoàng Chương đã được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất, được tôn vinh là một trong những nhà khoa học xuất sắc của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và đặc biệt được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Ông còn được trao danh hiệu Công dân Thủ đô ưu tú và nhiều phần thưởng cao quý khác. Giáo sư Hoàng Chương qua đời năm 2025, để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với giới văn hóa, nghệ thuật và đông đảo nhân dân. Tuy ông đã đi xa, nhưng những công trình nghiên cứu, những chương trình bảo tồn văn hóa và tâm huyết dành cho nghệ thuật truyền thống vẫn tiếp tục được kế thừa và phát huy. Cuộc đời của Anh hùng Lao động, Giáo sư Hoàng Chương là biểu tượng của trí tuệ, lòng yêu nước và sự tận hiến đối với văn hóa dân tộc. Gần tám mươi năm lao động sáng tạo không ngừng nghỉ của ông đã góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa Việt Nam, để những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ hôm nay và mai sau.