Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua: "Cha đẻ" của hạt gạo ST25 và hành trình nâng tầm nông sản Việt
Kỹ sư Hồ Quang Cua (sinh năm 1953 tại xã Hòa Đông, thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng) là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của ngành nông nghiệp Việt Nam thời kỳ đổi mới. Với tình yêu tha thiết dành cho đồng ruộng quê hương cùng sự kiên trì bền bỉ suốt nhiều thập kỷ, ông đã đưa hạt gạo Việt Nam vượt qua ranh giới quốc gia, vinh dự bước lên vị thế "Gạo ngon nhất thế giới".
1. Hành trình 25 năm bám rễ cùng đồng ruộng Nam Bộ
Sinh ra và lớn lên ở vùng đất bãi bồi ven biển Sóc Trăng, từ nhỏ Hồ Quang Cua đã gắn liền với từng cây lúa, giọt mồ hôi của người nông dân. Sau khi tốt nghiệp khoa Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ năm 1978, ông trở về quê nhà công tác, kinh qua nhiều vị trí tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng cho đến khi đảm nhiệm chức vụ Phó Giám đốc Sở.
Tuy nhiên, niềm đam mê lớn nhất của ông không nằm ở bàn giấy mà nằm ở những ô ruộng thí nghiệm. Đầu những năm 1990, nhận thấy Việt Nam tuy là nước xuất khẩu gạo lớn nhưng giá trị kinh tế không cao vì thiếu các dòng lúa thơm chất lượng, ông đã cùng các cộng sự (như Tiến sĩ Trần Tấn Phương, Kỹ sư Nguyễn Thị Thu Cúc) âm thầm khởi động nhóm nghiên cứu lai tạo giống lúa thơm Sóc Trăng (dòng lúa ST).
2. Dòng lúa ST và kỳ tích "Gạo ngon nhất thế giới"
Không chọn con đường ngắn, Kỹ sư Hồ Quang Cua kiên trì chọn phương pháp lai phức hợp nhiều bố mẹ để tích tụ những đặc tính tối ưu nhất: thân cứng chống ngã đổ, khả năng chịu mặn, kháng bệnh tốt và hạt gạo có hương thơm dải dứa, lá dứa tự nhiên.
Sự kiên trì ấy đã đem lại những quả ngọt rực rỡ:
Tạo ra bộ giống lúa ST phong phú: Từ ST1 đến ST24, các giống lúa của nhóm nghiên cứu liên tục cải thiện năng suất và chất lượng, giúp người nông dân ĐBSCL gia tăng thu nhập trên từng công đất.
Kỳ tích ST25: Năm 2019, tại Hội nghị Thương mại Gạo Thế giới diễn ra tại Manila (Philippines), giống gạo ST25 do ông và nhóm cộng sự nghiên cứu đã xuất sắc vượt qua nhiều đối thủ nặng ký từ Thái Lan, Campuchia để giành giải nhất "Gạo ngon nhất thế giới" (World's Best Rice). Đến năm 2023, ST25 một lần nữa khẳng định vị thế khi tiếp tục đoạt giải Nhất tại cuộc thi này.
Chiến thắng của ST25 không chỉ là niềm tự hào cá nhân mà còn tạo ra bước ngoặt lịch sử cho thương hiệu lúa gạo Việt Nam trên trường quốc tế, khẳng định trí tuệ và năng lực của các nhà khoa học nông nghiệp Việt.
3. Tấm lòng vì người nông dân và sự vinh danh xứng đáng
Dù đạt được những đỉnh cao vinh quang, Kỹ sư Hồ Quang Cua vẫn giữ nguyên phong thái giản dị, mộc mạc của một "lão nông tri thức". Ông không giữ bí quyết cho riêng mình mà luôn tích cực chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn bà con nông dân quy trình gieo cấy, chăm sóc để đạt năng suất và chất lượng gạo tốt nhất.
Ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp và nông thôn, ông đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý:
Danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (năm 2011).
Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba.
Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ (năm 2012) cho cụm công trình nghiên cứu chọn tạo các giống lúa thơm ST.
Cuộc đời của Kỹ sư Hồ Quang Cua là tấm gương sáng về tinh thần dấn thân, lấy tri thức khoa học để làm giàu cho quê hương. Hành trình từ đồng ruộng Sóc Trăng đến đỉnh cao thế giới của ông mãi là nguồn cảm hứng lớn lao cho thế hệ trẻ Việt Nam trên con đường sáng tạo và hội nhập.
