Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Trâm – “Bà chúa lúa lai” của Việt Nam

Trong lịch sử phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam, có những nhà khoa học đã dành cả cuộc đời để gắn bó với hạt lúa và người nông dân. PGS.TS. Nguyễn Thị Trâm là một trong những người như thế.

Sinh ra ở vùng quê chiêm trũng Hà Nam, bà sớm chứng kiến cuộc sống khó khăn của người nông dân. Năm 1963, bà ra Hà Nội học đại học với mong muốn sau này có thể làm được điều gì đó giúp cải thiện đời sống nông dân.

Sau khi tốt nghiệp, bà bắt đầu con đường nghiên cứu cây trồng. Trong những năm đầu công tác, bà có cơ hội học tập và làm việc cùng cố Giáo sư Lương Định Của, một trong những nhà nông học lớn của Việt Nam. Đây là bước ngoặt quan trọng giúp bà hình thành niềm đam mê với công tác chọn tạo giống.

Bà tham gia nghiên cứu nhiều giống lúa như NN9, NN10, NN23, NN75-6..., đưa các giống mới vào khảo nghiệm và sản xuất.

🌾 Bước ngoặt với lúa lai hai dòng

Một trong những thành tựu nổi bật nhất trong sự nghiệp của bà là nghiên cứu và chọn tạo giống lúa lai hai dòng TH3-3.

Đây là công việc đòi hỏi nhiều năm nghiên cứu, lai tạo, theo dõi và thử nghiệm trên đồng ruộng.

TH3-3 có thời gian sinh trưởng tương đối ngắn, năng suất khá cao, phù hợp với việc bố trí sản xuất nhiều vụ. Học viện Nông nghiệp Việt Nam ghi nhận giống này có năng suất khoảng 6–7 tấn/ha, có nơi trên 8 tấn/ha.

Thành công của TH3-3 có ý nghĩa đặc biệt bởi nó góp phần chứng minh rằng các nhà khoa học Việt Nam hoàn toàn có thể tự nghiên cứu và tạo ra giống lúa lai phục vụ sản xuất trong nước.

Từ một lĩnh vực từng phụ thuộc nhiều vào giống nhập khẩu, các nhà khoa học Việt Nam từng bước xây dựng năng lực chọn tạo giống của chính mình.

Bà Nguyễn Thị Trâm vì thế được nhiều người trìu mến gọi là “Trâm lúa”, thậm chí là “bà chúa lúa lai”.

🔬 Không ngừng nghiên cứu

Điều đáng khâm phục là bà không dừng lại sau những thành công đầu tiên.

Bà từng chủ trì và tham gia 21 đề tài, dự án nghiên cứu về chọn tạo lúa lai, lúa thuần ngắn ngày, năng suất cao và chất lượng tốt.

Ngay cả sau khi nghỉ hưu, bà vẫn tiếp tục nghiên cứu, trao đổi với học trò và đồng nghiệp. Năm 2025, bà mới chính thức nghỉ hưu, nhưng công việc nghiên cứu giống lúa vẫn tiếp tục được bà quan tâm.

Đặc biệt, năm 2026, giống lúa CT16 do bà và cộng sự nghiên cứu được trao tặng cho Cuba để thử nghiệm, cho thấy những thành quả nghiên cứu của bà tiếp tục có giá trị trong hợp tác nông nghiệp quốc tế.

🏅 Những phần thưởng cao quý

Với những đóng góp nổi bật cho khoa học và nông nghiệp, bà được trao nhiều phần thưởng:

• Danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới – năm 2009.