Anh hùng lao động Nguyễn Thị Trâm - Ngọn đèn trong phòng thí nghiệm

Năm 1968.

Khắp đất nước rền vang tiếng bom.

Thanh niên lên đường ra trận.

Hậu phương dốc sức cho tiền tuyến.

Cũng trong năm ấy, một cô gái quê Hà Nam vừa tốt nghiệp đại học được phân công về công tác tại Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm.

Đó là Nguyễn Thị Trâm.

Nhiều người nghĩ rằng làm khoa học trong thời chiến là công việc nhẹ nhàng.

Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác.

Phòng thí nghiệm khi ấy rất đơn sơ.

Thiết bị thiếu thốn.

Nhiều loại hóa chất phải dùng tiết kiệm từng giọt.

Những thửa ruộng khảo nghiệm cũng nhiều lần bị ảnh hưởng bởi chiến tranh và thiên tai.

Thế nhưng, chưa bao giờ bà nghĩ đến chuyện từ bỏ.

Bà thường tâm sự với đồng nghiệp:

"Sau chiến tranh, nhân dân sẽ cần cơm ăn. Muốn có cơm thì phải có giống lúa tốt."

Ban ngày, bà cùng đồng nghiệp ra đồng ghi chép từng chỉ số sinh trưởng của cây lúa.

Đêm đến, khi mọi người đã nghỉ, ngọn đèn trong phòng nghiên cứu vẫn còn sáng.

Bà tỉ mỉ ghi lại từng kết quả thí nghiệm.

Có hôm, trời mưa lớn.

Nước tràn vào khu khảo nghiệm.

Sáng hôm sau, bà là người có mặt sớm nhất để kiểm tra từng ô ruộng.

Bà lo không phải vì công sức của mình.

Bà lo những dòng vật liệu quý bị mất sẽ khiến việc nghiên cứu phải bắt đầu lại từ đầu.

Những năm tháng ấy, người thầy lớn của bà là cố Giáo sư Lương Định Của.

Ông luôn nhắc học trò:

"Làm khoa học phải đi từ đồng ruộng, trở về đồng ruộng."

Lời dạy ấy theo bà suốt cuộc đời.

Bởi vậy, thay vì chỉ ở trong phòng làm việc, Nguyễn Thị Trâm thường xuyên xuống các hợp tác xã.

Bà lội ruộng cùng nông dân.

Nghe họ kể chuyện mất mùa.

Quan sát từng sâu bệnh trên cây lúa.

Từ những câu chuyện rất đời thường ấy, bà hiểu rằng nghiên cứu khoa học chỉ có ý nghĩa khi giải quyết được khó khăn của người nông dân.

Chiến tranh kết thúc.

Đất nước bước vào thời kỳ xây dựng.

Ngọn đèn trong phòng thí nghiệm của bà vẫn sáng như những năm tháng trước.

Sau hàng chục năm kiên trì nghiên cứu, bà đã chọn tạo thành công nhiều giống lúa mới, đặc biệt là giống lúa lai hai dòng TH3-3, mở ra bước ngoặt giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lúa lai và giảm phụ thuộc vào giống nhập khẩu.

Giống lúa ấy sau này được trồng trên hàng triệu héc-ta ruộng, mang lại năng suất cao và tăng thu nhập cho người nông dân trên khắp cả nước. Năm 2008, bản quyền giống TH3-3 được chuyển nhượng với giá 10 tỷ đồng, trở thành dấu mốc lịch sử của ngành khoa học nông nghiệp Việt Nam.

Khi được hỏi điều gì khiến bà tự hào nhất, Nguyễn Thị Trâm không nhắc đến những danh hiệu.

Bà chỉ nhẹ nhàng nói rằng hạnh phúc lớn nhất là nhìn thấy nông dân thu hoạch những cánh đồng bội thu từ chính những giống lúa do người Việt tạo ra.

Đó là phần thưởng quý giá hơn bất kỳ tấm huân chương nào.