ANH HÙNG LAO ĐỘNG NGUYỄN THIỆN THÀNH (1919 - 2013)

Anh hùng Lao động, Thầy thuốc nhân dân, Giáo sư bác sĩ Nguyễn Thiện Thành (có tên thường gọi là Ba Thành cùng các bí danh như Nguyễn Minh Nhân, Nguyễn Trà Vinh...) sinh năm Kỷ Mùi (1919) tại làng Phương Trà, tổng Bình Hóa, quận Càng Long (nay là xã Phương Thạnh, huyện Càng Long) tỉnh Trà Vinh trong một gia đình trí thức yêu nước.

Thân phụ Nguyễn Thiện Thành là cụ Nguyễn Văn Thọ và thân mẫu là bà Nguyễn Thị Thàng.

Lên sáu tuổi, Nguyễn Thiện Thành được cha mẹ cho vào học tại trường Tiểu học Trà Vinh, nhiệm sở của ông Giáo Thọ. Sau khi học hết bậc tiểu học, cậu Ba Thành được gởi lên Colegge de Mytho theo học ban Thành chung, rồi vào Lycée Pétrus Ký (nay là trường Lê Hồng Phong, thành phố Hồ Chí Minh) để hoàn tất chương trình Tú tài. Sau đó, Nguyễn Thiện Thành và gia đình ra Hà Nội thi vào trường Đại học Y khoa.

Những năm học cuối cùng tại Đại học Y khoa Hà Nội của sinh viên Nguyễn Thiện Thành cũng chính là giai đoạn chứng kiến những chuyển biến nhanh chóng của tình hình, ảnh hưởng lớn lao đến vận mệnh của đất nước và tiến trình cách mạng. Bên cạnh việc tập trung hoàn thành việc học, Nguyễn Thiện Thành đồng thời bắt liên lạc với cán bộ Việt Minh, giúp mua và hướng dẫn cách sử dụng các loại tân dược cho chiến khu cũng như sẵn sàng lên chiến khu khi có yêu cầu.

Ngày 19/8/1945, bác sĩ trẻ Nguyễn Thiện Thành hăng hái tham gia biểu tình giành chính quyền tại Hà Nội. Sau đó, ông được bầu vào Hội đồng nhân dân Bệnh viện Bạch Mai, nơi ông đang công tác. Tiếng súng Nam bộ kháng chiến nổ ra đã thôi thúc vị bác sĩ trẻ tìm cách trở về Nam chiến đấu. Ông vận động một số sinh viên trẻ tham gia lớp huấn luyện quân sự, đợi thời cơ. Tháng 10/1945, "theo tiếng kêu sơn hà nguy biến", Nguyễn Thiện Thành gia nhập Chi đội "Nam tiến vi dân", chính thức đứng vào hàng ngũ bộ đội cụ Hồ.

Lên đường Nam tiến, khi đến Khu V, cũng là lúc cuộc chiến xâm lược của thực dân Pháp lan rộng ra tới đây, trước yêu cầu bức xúc của chiến trường, bác sĩ Nguyễn Thiện Thành nhận quyết định ở lại phụ trách xây dựng Quân y Khu V. Tại đây, ông thành lập đội phẫu thuật phục vụ cho mặt trận Bô Keo. Sau đó, Đội trưởng Đội Phẫu thuật A bảo đảm quân y phía bắc mặt trận Trị Thiên. Mãi đến cuối năm 1947, bác sĩ Nguyễn Hữu Nghiệp - Tổng Thanh tra Cục Quân y quyết định điều bác sĩ Nguyễn Thiện Thành vào chiến trường Nam bộ. Ông được cử làm Vụ trưởng Quân y Khu 9, rồi sau đó là Trưởng Phòng Quân y Phân Liên khu miền Tây Nam bộ.

Về vùng sông nước Đồng bằng sông Cửu Long, ngày đêm, ông ra sức xây dựng hệ thống Quân y kháng chiến ở các đơn vị bộ đội chiến đấu cũng như ở các tỉnh, các huyện thuộc Phân Liên khu. Ông trực tiếp tham gia cứu chữa, điều trị cho nhiều cán bộ, chiến sĩ, đồng bào bị thương vì bom đạn giặc, vì những căn bệnh đặc thù của vùng sông nước nhiệt đới. Đầu năm 1950, trên đường đi công tác về tỉnh Trà Vinh, không may gặp địch càn quét, bác sĩ Nguyễn Thiện Thành bị bắt. Chúng chuyển ông qua khắp nhà lao Trà Vinh, Vĩnh Long, Cần Thơ, Sài Gòn... Tại khám Virgile, bác sĩ quân y Nguyễn Thiện Thành ra sức đọc, nghiên cứu, tìm hiếu... tài liệu, báo cáo khoa học trên lĩnh vực y học, trong đó có bài viết của H. Vachon đề cập đến tính hiệu quả khi áp dụng thực tế phương pháp cấy nhau Filatov mà bác sĩ Nguyễn Thiện Thành cho đây là một thành tựu mới của y học và triển vọng áp dụng vào thực tiền của chiến trường miền Nam là rất lớn.

Năm 1952, bác sĩ Nguyễn Thiện Thành trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam) ngay trên chiến trường sông nước quê hương.

Năm 1954, bác sĩ Nguyễn Thiện Thành cùng vợ con tập kết ra Bắc. Năm 1956, ông được Đảng và Nhà nước cử đi nghiên cứu sinh về đề tài học thuyết Pavlov, tại Viện Hoạt động thần kinh cao cấp của Liên Xô. Năm 1960, nghiên cứu sinh Nguyễn Thiện Thành bảo vệ thành công luận án Phó tiến sĩ Y khoa. Dù say mê khoa học, dù đau đáu cầu thị trước những kiến thức mới nhưng vì lúc này cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam đang nố ra và ngày càng mở rộng, Phó Tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành đã từ chối đề nghị ở lại Liên Xô để trở về nước. Ngày chia tay với giới học giả y khoa Xô Viết, Phó Tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành phát biếu: "Đời tôi còn một luận án lớn phải hoàn thành - đó là sức khỏe của thương bệnh binh, đồng bào, đồng chí ở miền Nam ruột thịt còn chìm trong khói lửa chiến tranh!".

Năm 1964, cuộc kháng chiến chống Mỹ của quận dân miền Nam đang ngày một thêm ác liệt, đặt ra cho giới y học nhiều vấn đề cần tập trung giải quyết, đó là bệnh sốt rét đang hoành hành; chứng suy kiệt cơ thể do ăn uống thiếu thốn trong môi trường rừng thiêng nước độc, hậu quả của các loại hóa chất độc... Từ phương pháp điều trị của các nước tiên tiến đặt vào điều kiện thiếu thốn trăm bề của chiến trường Việt Nam, ông sáng tạo nên phác đồ điều trị hợp lý. Trong đó, chú ý cả hai mặt nâng cao thế trạng bệnh nhân và sử dụng thuốc đặc trị với liều lượng thích hợp, an toàn và công hiệu. Năm 1967, Phó tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành tiếp tục nghiên cứu sâu về đề tài điều trị căn bệnh sốt rét. Lần này, ông cùng tập thế Bệnh viện Quân y K71 nghiên cứu và cho áp dụng phương pháp điều trị chứng suy dinh dưỡng do sốt rét ở thể địa non trẻ của anh em tân binh bằng sự kết hợp dung Insuline liều dinh dưỡng với trị liệu Filatov và đường thủy phân bào chế ngay tại chỗ. Cung cấp cho cơ thế người bệnh cả Glucose và Fructose. Từ năm 1968, Phó tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành cùng tập thế Bệnh viện K71, hoàn chỉnh phương pháp điều trị bệnh sốt rét ác tính thế đái ra huyết sắc tố. Từ đó đến khi kết thúc cuộc kháng chiến, Bệnh viện K71 đã áp dụng điều trị lâm sàng cho 113 bệnh nhân, giảm tỷ lệ tử vong thấp hơn hai lần so với số liệu khoa học ở các nước có nền y học tiên tiến.

Năm 1970, Phó tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành được đề bạt làm Phó Chủ nhiệm Quân y miền kiêm Viện trưởng Viện Quân y K71. Với sự mẫn cảm, tinh tế của một nhà khoa học giàu sáng tạo và từng trải, những năm 1971 - 1972, Phó tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành nhận thức một vấn đề lớn lao đặt ra cho giới y học Việt Nam là bảo vệ và tăng cường sức khỏe cho đồng chí lãnh đạo Đảng Nhà nước đang ngày một cao tuổi mà vẫn phải làm việc, chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn khó khăn. Với tư cách Viện trưởng Quân y viện K71, ông tập trung tìm hiểu thực tế ở các đồng chí cán bộ, các bậc niên trưởng trong vùng. Sau đó, khi có điều kiện, ông tìm đến các nước có trình độ phát triển cao về chuyên khoa điều trị và phòng bệnh cho người có tuổi như Liên Xô, CHDC Đức, Nhật Bản...

Sau năm 1975, Phó tiến sĩ Nguyễn Thiện Thành được Bộ Quốc phòng phong hàm Đại tá và được Ban Bí thư Trung ương Đảng giao trọng trách Chủ tịch Hội đồng Sức khỏe trung ương kiêm Giám đốc Bệnh viện Thống nhất TP. Hồ Chí Minh. Đây là những công việc hết sức nặng nề và đầy trách nhiệm trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho cán bộ lãnh đạo trung cấp, cao cấp và khách quốc tế.

Năm 1980, Phó tiền sĩ Nguyễn Thiện Thành được Nhà nước phong tặng học hàm Giáo sư ngay trong đợt phong học hàm đầu tiên của nước ta.

Năm 1982, Giáo sư Nguyễn Thiện Thành hợp tác với Xí nghiệp Dược phâm Trung ương 24 nghiên cứu thành công và đưa vào sản xuất hai loại dược phẩm mới là Kaglutam (tức Kalium Glutamat) và Spiruiina Linavina (tảo Spirulina của Việt Nam) có tác dụng chữa một số bệnh về gan, đồng thời bảo vệ sức khỏe cho người có tuổi.

Năm 1986, trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh thành lập bộ môn nghiên cứu giảng dạy Tích tuổi học. Đây là lần đầu tiên ở Việt Nam vấn đề tích tuổi và bảo vệ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi được đưa vào giảng dạy tại một trường đại học thành một bộ môn chuyên biệt. Với tư cách là một chuyên gia đầu ngành cũng là người đâu tiên đặt nên móng cho bộ môn khoa học này, Giảo sư Nguyễn Thiện Thành được trường Đại học Y Dược thành phố mời làm Chủ nhiệm bộ môn. Ông là người chủ yêu xây dựng chương trình giảng dạy, giáo án giáo trình cho bộ môn này. Từ đó đên nay, nhiêu lớp bác sĩ, bác sĩ chuyên khoa I, bác sĩ chuyên khoa II, Thạc sĩ, Tiến sĩ Y khoa chuyên ngành Tích tuổi học trưởng thành từ bộ môn này, góp phân quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi khắp các tình thành phía Nam.

Năm 1989, Khi bước vào tuổi thất thập, Giáo sư Nguyễn Thiện Thành được Đảng nhà nước cho thôi nhiệm vụ Giám đốc Bệnh viện Thống nhất và Chủ tịch Hội đồng Sức khỏe trung ương, để ông nhẹ bót những công việc thuần về hành chánh, sự vụ. Tuy đã chính thức nghỉ hưu, nhưng với tinh thần lao động của một nhà khoa học, Giáo sư Nguyễn Thiện Thành tập trung toàn bộ thời gian, sức lực, trí tuệ nghiên cứu chuyên sâu hơn vào lĩnh vực Tích tuổi học. Cũng năm 1989, Bộ Y tế thành lập Trung tâm Tích tuổi học thành phố Hồ Chí Minh (đặt tại Bệnh viện Thống nhất) và bổ nhiệm Giáo sư Nguyễn Thiện Thành làm Giám đốc Trung tâm.

Với tấm lòng thiết tha với nơi chôn nhau cắt rốn của mình, liên tiếp hai khóa Quốc hội VI và VII, giáo sư Nguyễn Thiện Thành về ứng cử tại tỉnh Cửu Long và được nhân dân tỉnh nhà tín nhiệm bầu làm người đại biểu cho mình. Tại Quốc hội khóa VI, ông được bầu làm Phó Chủ nhiệm ủy ban Văn hóa Xã hội và tại Quốc hội khóa VII, ông là Phó Chủ nhiệm Úy ban Khoa học Kỹ thuật của Quốc hội.

Ngoài ra, Đại tá Giáo sư Nguyễn Thiện Thành còn là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Cựu chiến binh Việt Nam khóa II, nhiệm kỳ 1997 - 2002.

Trong suốt cuộc đời của Giáo sư Nguyễn Thiện Thành, có thể nhận ra rằng sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp khoa học luôn gắn bó chặt chẽ nhau. Ông đã chọn và đi suốt cuộc đời cách mạng của mình bằng con đường khoa học và ông cũng luôn tâm niệm rằng khoa học là con đường tốt nhất để ông phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dẫn. Khi đã ở vào tuổi ngoài chín mươi, Giáo sư Nguyễn Thiện Thành vẫn giữ được sức khỏe tốt, sự tinh anh, mẫn cảm cần thiết trong khoa học cũng như lòng hy sinh, sự tận tụy của nhà cách mạng, trong sự nghiệp nghiên cứu, giáo sư Nguyễn Thiện Thành sở hữu hơn 50 công trình, đề tài, bằng sáng chế khoa học trên lĩnh vực y học.

Vì những công hiến lớn lao cho khoa học và cho sự nghiệp cách mạng, giáo sư Nguyễn Thiện Thành được Chủ tịch Hội đồng Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1985.

Năm 1989, Anh hùng Lao động, giáo sư Nguyễn Thiện Thành được Nhà nước phong tặng danh hiệu Thầy thuốc nhân dân.

Giáo sư Nguyễn Thiện Thành qua đời ngày 8/10/2013 tại nhà riêng ở khu cư trú Bắc Hải, quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 94 tuổi./.