Anh hùng Lao động Nguyễn Văn Huê – Người thầy biến ngôi trường nghèo thành “lá cờ đầu” của miền Bắc
Anh hùng Lao động Nguyễn Văn Huê – Người thầy biến ngôi trường nghèo thành “lá cờ đầu” của miền Bắc
Trong những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh, khi bom đạn trút xuống nhiều miền quê và cuộc sống của người dân vô cùng thiếu thốn, có những người không cầm súng ra trận nhưng vẫn ngày ngày chiến đấu trên một mặt trận đặc biệt: mặt trận giáo dục. Họ mang phấn trắng thay cho vũ khí, mang tình yêu thương và niềm tin vào tương lai để gieo chữ giữa những vùng quê nghèo. Một trong những người thầy tiêu biểu ấy là Nguyễn Văn Huê, nhà giáo xứ Thanh, người đã biến Trường cấp 1 Hải Nhân từ một ngôi trường giữa vùng quê nghèo khó trở thành lá cờ đầu của phong trào thi đua yêu nước trong hệ thống trường phổ thông toàn miền Bắc. Những đóng góp của ông đã được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lao động ngày 1/7/1967.
1. Người thầy mang lý tưởng “trồng người”
Nguyễn Văn Huê, tên thật là Nguyễn Văn Nẵm, sinh năm 1926 tại huyện Nông Cống, Thanh Hóa. Từ khi còn trẻ, ông đã sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng và được tổ chức tạo điều kiện học ngành sư phạm tại Khu 4. Sau năm 1954, ông trở về quê hương làm nghề dạy học và từng đảm nhiệm công tác quản lý giáo dục tại nhiều địa bàn khó khăn của Thanh Hóa.
Điều đặc biệt ở Nguyễn Văn Huê là ông không chọn những nơi thuận lợi để gây dựng sự nghiệp. Khi được phân công, ông nhiều lần tình nguyện đến những vùng nghèo, vùng cao, nơi điều kiện học tập còn vô cùng thiếu thốn.
Tại Thượng Ninh, huyện Như Xuân, ông tham gia xây dựng phong trào giáo dục và khởi xướng mô hình trường dân tộc nội trú nhằm thu hút con em đồng bào dân tộc thiểu số đến trường. Sau đó, ông lại về vùng Công giáo Hải Thanh, vận động người dân cho mượn nhà thờ làm nơi dạy học.
Năm 1959, ông đến Hải Nhân, huyện Tĩnh Gia – một địa bàn lúc bấy giờ còn rất nghèo và gặp nhiều khó khăn. Chính nơi đây đã trở thành mảnh đất ghi dấu đậm nét nhất trong sự nghiệp “trồng người” của ông.
2. Dựng trường giữa vùng quê đói nghèo
Hải Nhân những năm ấy là vùng đất chịu ảnh hưởng nặng nề của đói nghèo, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Trong hoàn cảnh ấy, chuyện dựng trường, giữ trẻ đến lớp và nâng cao chất lượng giáo dục tưởng như là một nhiệm vụ quá sức.
Nhưng Nguyễn Văn Huê không chờ điều kiện tốt hơn.
Ông đi đến từng nhà, gặp từng người, vận động bà con đưa con em đến trường. Có những lúc bản thân còn thiếu thốn, ông vẫn sẵn sàng nhường tiêu chuẩn gạo, vải và đồ dùng cho những gia đình nghèo. Từ sự chân thành ấy, người dân dần tin tưởng và cùng ông xây dựng trường học.
Để có đất dựng trường, người dân Hải Nhân đã đồng lòng di dời hơn 1.000 ngôi mộ, góp gỗ, tre, tranh và ngày công. Một ngôi trường được dựng lên không chỉ bằng vật liệu, mà bằng niềm tin của cả cộng đồng vào tương lai của con em mình.
Đó cũng chính là cách Nguyễn Văn Huê làm giáo dục: không tách nhà trường khỏi nhân dân mà biến cả cộng đồng thành một phần của sự nghiệp giáo dục.
3. Trường học giữa bom đạn
Những năm chống chiến tranh phá hoại của Mỹ là giai đoạn vô cùng gian khổ đối với Hải Nhân. Bom đạn đe dọa cuộc sống của người dân, nhưng tiếng học vẫn không được phép tắt.
Thầy và trò đội mũ rơm đến trường. Thanh niên trong xã thức xuyên đêm đào hào, đắp hầm để bảo đảm an toàn cho học sinh và người dân. Trong điều kiện chiến tranh, việc đến lớp không còn đơn thuần là hoạt động giáo dục mà trở thành biểu tượng của ý chí không khuất phục.
Nguyễn Văn Huê đã tổ chức nhiều phong trào thi đua sáng tạo như “Vườn cây tương lai”, “Tiếng trống chất lượng ban đêm”, “Lấy cần cù bù khả năng”, “Một kế hay bằng ngàn tay lao động” và nhiều hoạt động khác nhằm khơi dậy tinh thần học tập, lao động trong giáo viên, học sinh và nhân dân.
Những phong trào ấy cho thấy người thầy không chỉ đứng trên bục giảng. Ông bước ra đời sống, vận động nhân dân, tổ chức thanh niên, xây dựng phong trào và biến giáo dục thành một phần của cuộc chiến đấu bảo vệ quê hương.
4. Từ Hải Nhân đến “lá cờ đầu” miền Bắc
Điều kỳ diệu đã xuất hiện từ chính nơi tưởng như khó khăn nhất.
Năm 1964, tỉnh Thanh Hóa tổng kết phong trào thi đua yêu nước trong ngành giáo dục và lấy Hải Nhân làm điển hình để nhân rộng. Những kinh nghiệm về huy động sức dân, tổ chức dạy học, vượt qua thiếu thốn và duy trì việc học trong chiến tranh được phổ biến rộng rãi.
Sau đó, Trường cấp 1 Hải Nhân được Chính phủ chọn là lá cờ đầu phong trào thi đua yêu nước trong hệ thống trường phổ thông toàn miền Bắc.
Từ một ngôi trường ở vùng quê nghèo, Hải Nhân đã trở thành một mô hình tiêu biểu của giáo dục miền Bắc trong những năm chống Mỹ.
Đằng sau thành tích ấy không chỉ là công sức của một cá nhân. Đó là kết quả của sự đồng lòng giữa thầy cô, học sinh, phụ huynh, thanh niên và nhân dân địa phương. Nhưng Nguyễn Văn Huê chính là người đã khơi dậy, tổ chức và dẫn dắt tinh thần ấy.
Ông được nhiều lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông đã có 19 lần được gặp Bác Hồ, được Bác động viên và khen ngợi; Bác cũng đề nghị ngành giáo dục nhân rộng những tấm gương như ông. Ngày 1/7/1967, Nguyễn Văn Huê được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.
5. Người thầy không chỉ dạy học sinh mà còn “dạy” cả một cộng đồng
Điều đáng quý ở Nguyễn Văn Huê là ông luôn nhìn giáo dục theo nghĩa rộng.
Theo ông, muốn có một ngôi trường tốt thì không thể chỉ trông chờ vào Nhà nước hay ngành giáo dục. Muốn con em được học hành, phải đánh thức trách nhiệm của cả cộng đồng. Vì thế, ông vận động người dân góp công, góp sức; vận động thanh niên dựng trường, đào hầm; khuyến khích học sinh học tập và lao động.
Từ một ngôi trường, phong trào lan ra cả xã. Đảng bộ và nhân dân Hải Nhân từng phát động phong trào “Noi gương người anh cả Nguyễn Văn Huê”, quyết tâm phấn đấu trên nhiều lĩnh vực.
Cách làm ấy cho thấy một chân lý giản dị: giáo dục không chỉ tạo ra những người học giỏi, mà còn tạo nên một cộng đồng biết cùng nhau xây dựng tương lai.
6. Một cuộc đời tận tụy với sự nghiệp “trồng người”
Sau những năm tháng gây dựng phong trào giáo dục ở cơ sở, Nguyễn Văn Huê tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Ông từng là đại biểu Quốc hội các khóa III, IV, V; từ năm 1970 giữ cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Sinh viên Việt Nam. Sau khi trở về Thanh Hóa, ông tiếp tục công tác trong ngành giáo dục và từng giữ chức Phó trưởng Ty Giáo dục tỉnh Thanh Hóa, sau đó là Phó chủ tịch UBND thị xã Thanh Hóa.
Điều đáng trân trọng là dù được giao những vị trí cao hơn, ông vẫn luôn hướng về cơ sở, về những nơi còn khó khăn. Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục nghiên cứu, viết tài liệu và chia sẻ kinh nghiệm giáo dục cho các thế hệ nhà giáo.
Nguyễn Văn Huê qua đời ngày 24/5/2018, thọ 93 tuổi. Một cuộc đời dài, nhưng dấu ấn lớn nhất của ông vẫn nằm ở những lớp học nghèo, những ngôi trường giữa gian khó và những thế hệ học trò đã trưởng thành từ đó.
7. Bài học ý nghĩa đối với thế hệ trẻ hôm nay
Câu chuyện của Anh hùng Lao động Nguyễn Văn Huê để lại trước hết là bài học về lý tưởng sống. Ông lựa chọn đến những nơi khó khăn nhất thay vì tìm kiếm sự thuận lợi cho riêng mình. Trong cuộc sống hôm nay, người trẻ cũng cần biết đặt mục tiêu cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng và đất nước.
Đó còn là bài học về tinh thần vượt khó. Hải Nhân từng nghèo, thiếu trường, thiếu lớp, thiếu vật chất; chiến tranh lại liên tục đe dọa. Nhưng thầy và trò vẫn tìm cách học, tìm cách dạy, tìm cách xây dựng tương lai. Điều ấy nhắc nhở chúng ta rằng hoàn cảnh khó khăn không nhất thiết phải trở thành lý do để từ bỏ ước mơ.
Nguyễn Văn Huê cũng để lại bài học về sự sáng tạo. Những phong trào như “Vườn cây tương lai”, “Tiếng trống chất lượng ban đêm”, “Lấy cần cù bù khả năng” cho thấy khi nguồn lực hạn chế, con người càng cần sáng tạo trong cách tổ chức và hành động.
Quan trọng hơn cả là bài học về trách nhiệm với giáo dục. Người thầy ấy hiểu rằng giáo dục không chỉ nằm trong sách vở. Giáo dục là gieo vào con người niềm tin, ý chí, trách nhiệm và khát vọng xây dựng quê hương.
Thế hệ trẻ hôm nay được học tập trong những ngôi trường khang trang, có sách vở, máy tính và nhiều điều kiện mà thế hệ trước từng mơ ước. Vì thế, càng cần trân trọng cơ hội ấy bằng việc học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm và biết đóng góp cho cộng đồng.
Kết luận
Câu chuyện về Anh hùng Lao động Nguyễn Văn Huê là câu chuyện về một người thầy đã biến “cái khó” thành động lực, biến một ngôi trường nghèo thành một điểm sáng của giáo dục miền Bắc.
Trong những năm tháng bom đạn, khi nhiều người phải đối mặt với sự sống và cái chết, ông vẫn kiên trì với một cuộc chiến lâu dài hơn – cuộc chiến chống lại đói nghèo, thất học và sự lạc hậu. Ông hiểu rằng muốn đất nước có tương lai, phải bắt đầu từ việc gieo chữ cho những đứa trẻ hôm nay.
Hải Nhân đã trở thành “lá cờ đầu”, nhưng có lẽ thành tựu lớn nhất của Nguyễn Văn Huê không nằm ở những danh hiệu. Đó là những thế hệ học trò đã trưởng thành, những người dân đã hiểu giá trị của việc học và một truyền thống giáo dục được tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Có những người anh hùng được nhớ đến bởi những trận đánh trên chiến trường. Cũng có những người anh hùng được nhớ đến bởi những lớp học giữa bom đạn. Nguyễn Văn Huê là một người như thế – người đã dùng phấn trắng, lòng tận tụy và niềm tin vào con người để viết nên một trang đẹp của lịch sử giáo dục Việt Nam.
