Anh hùng Lao động Phạm Ngọc Thạch – "Ngọn đuốc y tế cách mạng" và người bộ trưởng xả thân nơi chiến trường

Phạm Ngọc Thạch sinh năm 1909 tại Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, trong một gia đình trí thức giàu truyền thống. Tốt nghiệp Đại học Y khoa Paris (Pháp) năm 1934 với tài năng xuất chúng trong ngành lao và bệnh phổi, ông quyết định trở về quê hương mở phòng khám cứu chữa cho người nghèo. Giác ngộ cách mạng từ rất sớm, ông tham gia Phong trào Thanh niên Tiền phong, giữ chức Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Y tế trong những năm tháng kháng chiến và kiến thiết miền Bắc, Giáo sư Phạm Ngọc Thạch đã đặt nền móng cho nền y học cách mạng Việt Nam. Ông xướng xuất phương châm y tế dự phòng, y học hướng về cơ sở, kết hợp chặt chẽ giữa đông y và tây y. Ông trực tiếp nghiên cứu, sáng chế ra vắc-xin phòng lao BCG sống đông khô cùng nhiều phương pháp chữa bệnh lao phù hợp với điều kiện kinh tế khó khăn của đất nước, được y học thế giới đánh giá rất cao.

Năm 1968, giữa lúc Cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, dù tuổi đã cao và bận nhiều công việc quản lý tầm vĩ mô, Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch vẫn kiên quyết xin vào chiến trường B2 (miền Nam). Giữa rừng sâu dạn dày muỗi rừng, bom đạn và thiếu thốn trang thiết bị, ông lội suối băng rừng đến từng bệnh xá, trực tiếp nghiên cứu cách chữa trị bệnh sốt rét rác và nhiễm trùng cho thương bệnh binh.

Do làm việc quá sức trong điều kiện chiến trường khắc nghiệt, Giáo sư Phạm Ngọc Thạch bị nhiễm sốt rét ác tính biến chứng nặng. Ông trút hơi thở cuối cùng vào ngày 7 tháng 11 năm 1968 tại căn cứ Tây Ninh giữa lòng chiến trường miền Nam khói lửa. Tấm gương hy sinh lẫm liệt của người Bộ trưởng – Bác sĩ vì sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân đã trở thành biểu tượng bất tử cho tâm thức phụng sự của trí thức Việt Nam. Năm 1997, ông vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lao động.