Anh hùng Lao động Phan Thế Phương – Người dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp phát triển thủy sản Việt Nam

Trong hành trình xây dựng và phát triển ngành thủy sản Việt Nam, có những con người đã dành gần như trọn cuộc đời mình để đi đến những vùng biển xa, những đầm phá, cửa sông và những vùng nuôi trồng còn nhiều khó khăn, để tìm cách biến tiềm năng thiên nhiên thành sinh kế cho người dân. Anh hùng Lao động Phan Thế Phương là một trong những người như vậy. Ông không chỉ là một cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm mà còn là người có nhiều đóng góp trong nghiên cứu, tổ chức sản xuất và phát triển nghề cá, đặc biệt trong quá trình đưa thủy sản trở thành một ngành kinh tế quan trọng của đất nước.

Sinh ra và trưởng thành trong thời kỳ đất nước còn nhiều biến động, Phan Thế Phương sớm gắn bó với biển và nghề cá. Những năm tháng làm việc trong ngành thủy sản giúp ông hiểu rằng Việt Nam là quốc gia có lợi thế rất lớn về biển, sông ngòi, đầm phá và hệ thống mặt nước phong phú. Hàng nghìn kilômét bờ biển, những vùng cửa sông rộng lớn và mạng lưới ao hồ trải dài từ Bắc vào Nam tạo nên tiềm năng đặc biệt để phát triển khai thác và nuôi trồng thủy sản.

Nhưng tiềm năng tự nhiên không tự biến thành giá trị kinh tế.

Muốn biển trở thành nguồn sống bền vững cho người dân cần có kiến thức, tổ chức sản xuất, kỹ thuật và một đội ngũ cán bộ đủ tâm huyết. Đó chính là điều Phan Thế Phương nhận thức được từ rất sớm.

Trong những năm đầu công tác, điều kiện của ngành thủy sản Việt Nam còn hết sức khó khăn. Phương tiện khai thác lạc hậu, tàu thuyền nhỏ, ngư cụ đơn giản, năng suất thấp. Nuôi trồng thủy sản chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Những kiến thức về giống, thức ăn, môi trường nước, phòng bệnh và quy trình nuôi còn hạn chế. Trong khi đó, đời sống của một bộ phận lớn ngư dân còn nghèo, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và sản lượng khai thác tự nhiên.

Đứng trước thực tế đó, Phan Thế Phương không lựa chọn cách làm việc chỉ dựa vào giấy tờ và báo cáo. Ông thường xuyên đi cơ sở, xuống vùng sản xuất, tiếp xúc với ngư dân và tìm hiểu những khó khăn mà họ đang gặp phải.

Có những chuyến đi đưa ông đến những vùng biển xa xôi, nơi phương tiện đi lại còn thiếu thốn. Có những vùng nuôi nằm cách xa trung tâm, muốn đến phải đi qua sông, qua đầm hoặc những con đường còn rất khó khăn. Nhưng chính những chuyến đi ấy giúp ông hiểu rằng muốn phát triển thủy sản thì trước hết phải hiểu người làm nghề cá.

Một người ngư dân cần gì?

Họ cần con giống tốt.

Cần kỹ thuật phù hợp.

Cần phương tiện sản xuất.

Cần thị trường.

Cần vốn.

Và quan trọng nhất, họ cần một hướng đi lâu dài để nghề cá không chỉ đủ ăn mà có thể trở thành nghề đem lại thu nhập ổn định.

Những câu hỏi đó dần trở thành động lực trong công việc của Phan Thế Phương.

Ông đặc biệt quan tâm đến việc phát triển nuôi trồng thủy sản. Nếu khai thác thủy sản phụ thuộc nhiều vào nguồn lợi tự nhiên thì nuôi trồng cho phép con người chủ động hơn về sản lượng. Đây là hướng đi có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh nguồn lợi biển và nguồn lợi thủy sản tự nhiên không phải là vô hạn.

Từ những vùng nước nhỏ, người dân từng bước được hướng dẫn cải tạo ao, đầm, lựa chọn giống, quản lý môi trường và tổ chức sản xuất. Những kinh nghiệm truyền thống được kết hợp với kiến thức khoa học kỹ thuật để nâng cao hiệu quả.

Đó là một quá trình không hề đơn giản.

Một kỹ thuật có thể thành công ở vùng này nhưng chưa chắc phù hợp với vùng khác. Điều kiện nước, nhiệt độ, độ mặn, nguồn thức ăn và tập quán sản xuất của người dân đều khác nhau. Vì vậy, Phan Thế Phương luôn coi trọng việc khảo sát thực tế và thử nghiệm trước khi nhân rộng.

Ông hiểu rằng khoa học chỉ thực sự có giá trị khi người dân có thể áp dụng.

Một quy trình kỹ thuật quá phức tạp sẽ khó đi vào cuộc sống.

Một mô hình đòi hỏi vốn quá lớn sẽ không phù hợp với hộ nghèo.

Một giống thủy sản có năng suất cao nhưng khó thích nghi với điều kiện địa phương cũng không thể trở thành giải pháp lâu dài.

Bởi vậy, điều ông hướng tới là những mô hình vừa có cơ sở khoa học, vừa phù hợp với thực tế sản xuất.

Trong quá trình công tác, Phan Thế Phương tham gia vào nhiều hoạt động liên quan đến tổ chức sản xuất và quản lý ngành thủy sản. Ông góp phần xây dựng những định hướng nhằm phát huy lợi thế của từng vùng.

Vùng biển có điều kiện thuận lợi cho khai thác thì tập trung phát triển nghề cá.

Vùng cửa sông, đầm phá và ven biển có điều kiện thích hợp thì phát triển nuôi trồng.

Những vùng nước ngọt có thể phát triển các loại cá phù hợp.

Mỗi địa phương phải tìm ra thế mạnh riêng thay vì áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả.

Tư duy ấy giúp ngành thủy sản từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất có định hướng.

Một trong những điều Phan Thế Phương luôn trăn trở là làm sao để nâng cao đời sống của ngư dân. Bởi xét cho cùng, mục tiêu cuối cùng của phát triển ngành thủy sản không chỉ là tăng sản lượng mà còn phải tạo ra cuộc sống tốt hơn cho những người trực tiếp làm nghề.

Ngư dân là những người thường xuyên đối mặt với nhiều rủi ro.

Một chuyến biển có thể kéo dài nhiều ngày.

Thời tiết có thể thay đổi bất ngờ.

Nguồn lợi có thể không ổn định.

Giá cả cũng có thể biến động.

Vì thế, phát triển nghề cá phải đi cùng với việc nâng cao năng lực sản xuất và giảm rủi ro cho người dân.

Phan Thế Phương đặc biệt chú trọng việc phổ biến kiến thức, đào tạo cán bộ và hướng dẫn kỹ thuật cho cơ sở. Ông cho rằng một ngành kinh tế muốn phát triển bền vững phải có đội ngũ con người đủ năng lực.

Từ những cán bộ kỹ thuật ở địa phương đến những người trực tiếp sản xuất, tất cả đều cần được trang bị kiến thức.

Người cán bộ phải biết khoa học.

Người dân phải hiểu kỹ thuật.

Nhà quản lý phải hiểu thực tế.

Khi ba yếu tố đó kết nối với nhau, một ngành kinh tế mới có thể phát triển.

Trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh và sau đó là thời kỳ khôi phục kinh tế, điều kiện nghiên cứu và sản xuất thủy sản còn rất hạn chế. Nhưng chính trong hoàn cảnh khó khăn ấy, những người như Phan Thế Phương đã góp phần giữ cho hoạt động thủy sản không ngừng phát triển.

Ông cùng đồng nghiệp nghiên cứu những đối tượng nuôi phù hợp với điều kiện Việt Nam, tìm hiểu nguồn lợi và các phương pháp khai thác, đồng thời quan tâm đến việc cải thiện công nghệ chế biến và bảo quản.

Bởi một vấn đề của ngành thủy sản không chỉ nằm trên mặt nước.

Con cá được đánh bắt lên nếu không được bảo quản tốt sẽ mất giá trị.

Sản phẩm nuôi trồng nếu không có thị trường cũng khó tạo thu nhập.

Người dân nếu chỉ tăng sản lượng nhưng không nâng cao chất lượng thì hiệu quả kinh tế vẫn thấp.

Vì vậy, ông nhìn ngành thủy sản như một chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Đó là một tư duy có ý nghĩa lâu dài.

Từ khai thác đến nuôi trồng.

Từ con giống đến thức ăn.

Từ sản xuất đến chế biến.

Từ chế biến đến thị trường.

Mỗi mắt xích đều ảnh hưởng đến hiệu quả cuối cùng.

Trong quá trình xây dựng ngành, Phan Thế Phương cũng đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý nguồn lợi. Ông hiểu rằng biển và nguồn nước là tài sản chung của quốc gia. Nếu chỉ khai thác mà không bảo vệ thì nguồn lợi sẽ suy giảm.

Đó là một bài toán khó.

Người dân cần khai thác để sinh sống.

Nhưng nguồn lợi cũng cần được bảo vệ để có thể tái tạo.

Vì vậy, phát triển nghề cá phải đi cùng với bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên.

Quan điểm ấy ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh ngành thủy sản phát triển mạnh.

Phan Thế Phương luôn khuyến khích việc nghiên cứu đặc điểm sinh học của các loài thủy sản, đánh giá nguồn lợi và xây dựng những phương thức khai thác phù hợp.

Đó không chỉ là câu chuyện của hiện tại.

Đó là trách nhiệm với các thế hệ sau.

Nếu hôm nay khai thác quá mức thì ngày mai ngư dân sẽ không còn nguồn lợi để sinh sống.

Nếu môi trường nước bị ô nhiễm thì nuôi trồng cũng không thể phát triển.

Vì thế, một ngành thủy sản mạnh phải là một ngành thủy sản biết bảo vệ nền tảng tự nhiên của chính mình.

Trong sự nghiệp của mình, ông cũng dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật. Ông hiểu rằng ngành thủy sản Việt Nam muốn tiến xa không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm.

Kinh nghiệm của ngư dân rất quý.

Nhưng kinh nghiệm cần được bổ sung bằng khoa học.

Khoa học cũng cần được kiểm chứng bằng thực tế.

Sự kết hợp giữa hai yếu tố ấy mới tạo ra những bước tiến bền vững.

Vì vậy, ông luôn khuyến khích cán bộ trẻ xuống cơ sở, tiếp xúc với người dân và học hỏi từ thực tiễn. Ông không muốn những cán bộ ngành thủy sản chỉ quen với phòng họp mà không hiểu cuộc sống của người làm nghề cá.

Một người làm thủy sản phải biết mùi của biển.

Phải hiểu con nước.

Phải biết những khó khăn của một chuyến biển.

Phải hiểu vì sao một hộ nuôi có thể thất bại.

Và phải biết một thay đổi nhỏ trong kỹ thuật có thể ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập của một gia đình.

Đó chính là bài học nghề nghiệp mà ông truyền lại cho nhiều thế hệ.

Khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, ngành thủy sản đứng trước những cơ hội lớn hơn. Nhu cầu thị trường tăng, hoạt động xuất khẩu mở rộng, công nghệ nuôi trồng và chế biến ngày càng phát triển.

Những nền móng được xây dựng từ trước đó bắt đầu phát huy tác dụng.

Ngành thủy sản dần chuyển từ sản xuất chủ yếu phục vụ nhu cầu trong nước sang một ngành có khả năng tham gia sâu vào thị trường quốc tế.

Các sản phẩm thủy sản Việt Nam ngày càng được biết đến.

Các vùng nuôi được mở rộng.

Nhiều địa phương ven biển có thêm cơ hội phát triển kinh tế.

Đời sống của nhiều ngư dân từng bước được cải thiện.

Trong quá trình ấy, những đóng góp của các thế hệ cán bộ thủy sản đi trước, trong đó có Phan Thế Phương, trở thành một phần quan trọng của nền tảng phát triển.

Điều đáng trân trọng là ông không chỉ quan tâm đến thành tích của ngành mà còn quan tâm đến người lao động.

Một ngành thủy sản có thể tăng trưởng mạnh nhưng nếu người ngư dân vẫn nghèo thì thành quả ấy chưa trọn vẹn.

Một vùng nuôi có thể cho năng suất cao nhưng nếu người dân thiếu kiến thức thì nguy cơ thất bại vẫn lớn.

Một doanh nghiệp có thể xuất khẩu nhiều nhưng nếu môi trường bị tổn hại thì đó không phải là phát triển bền vững.

Vì thế, trong tư duy của ông, ba yếu tố luôn phải đi cùng nhau: hiệu quả kinh tế, tiến bộ kỹ thuật và lợi ích của người dân.

Đó là một tư tưởng có giá trị vượt qua thời gian.

Những người từng làm việc cùng ông thường nhắc đến phong cách làm việc sâu sát, quyết đoán nhưng cũng rất gần gũi. Ông không ngại đi đến những nơi khó khăn để tìm hiểu thực tế. Không ngại nghe những ý kiến trái chiều. Và cũng không ngại bắt đầu lại khi một mô hình chưa đạt kết quả như mong muốn.

Bởi ông hiểu rằng trong khoa học và sản xuất, thất bại đôi khi là một phần của quá trình tìm kiếm lời giải.

Điều quan trọng là phải biết rút kinh nghiệm.

Một mô hình không thành công không có nghĩa là ý tưởng hoàn toàn sai.

Có thể giống chưa phù hợp.

Có thể kỹ thuật chưa đúng.

Có thể thời điểm chưa thích hợp.

Hoặc người dân chưa được hướng dẫn đầy đủ.

Từ mỗi thất bại, người cán bộ phải tìm ra nguyên nhân và điều chỉnh.

Chính tinh thần ấy giúp ông kiên trì trong suốt quá trình công tác.

Có lẽ câu chuyện tiêu biểu nhất về Phan Thế Phương không nằm ở một chuyến công tác cụ thể hay một thành tích riêng lẻ, mà nằm ở cả quá trình ông cùng các đồng nghiệp từng bước đưa ngành thủy sản từ chỗ sản xuất còn nhỏ lẻ trở thành một ngành kinh tế có vị trí quan trọng.

Mỗi con giống được cải thiện.

Mỗi ao nuôi được áp dụng kỹ thuật mới.

Mỗi chuyến biển có hiệu quả hơn.

Mỗi cán bộ được đào tạo.

Mỗi ngư dân có thêm kiến thức.

Mỗi sản phẩm được bảo quản tốt hơn.

Những điều tưởng như nhỏ bé ấy khi cộng lại đã tạo nên sự thay đổi lớn.

Và đó chính là cách những người làm khoa học và quản lý đóng góp cho đất nước.

Họ không phải lúc nào cũng đứng trước những công trình lớn.

Họ thường đứng phía sau.

Họ tạo ra điều kiện.

Họ xây dựng nền móng.

Họ đào tạo con người.

Họ truyền lại kinh nghiệm.

Và rồi nhiều năm sau, thành quả ấy mới hiện lên rõ ràng trong sự phát triển của cả một ngành.

Danh hiệu Anh hùng Lao động là sự ghi nhận cao quý đối với những đóng góp của Phan Thế Phương. Nhưng có lẽ phần thưởng ý nghĩa nhất đối với ông chính là khi nhìn thấy những người ngư dân có cuộc sống tốt hơn, những vùng nuôi trồng ngày càng phát triển và những thế hệ cán bộ trẻ tiếp tục đưa ngành thủy sản tiến lên.

Bởi ông đã dành cả đời để phục vụ một ngành gắn bó trực tiếp với hàng triệu người dân.

Ngành thủy sản không chỉ là những con số về sản lượng.

Đó là những gia đình sống ven biển.

Là những chiếc thuyền ra khơi trước bình minh.

Là những người phụ nữ chờ chồng trở về sau chuyến biển.

Là những người nông dân cải tạo ao đầm để nuôi cá, nuôi tôm.

Là những người lao động trong các cơ sở chế biến.

Là những cán bộ kỹ thuật ngày đêm theo dõi môi trường nước.

Và trên hết, đó là sinh kế của rất nhiều con người.

Phan Thế Phương hiểu điều ấy.

Vì vậy, ông luôn coi sự phát triển của ngành thủy sản phải gắn với cuộc sống của người dân.

Nhìn lại chặng đường ông đã đi qua, có thể thấy một sợi chỉ đỏ xuyên suốt: từ biển đến người dân, từ khoa học đến sản xuất và từ tiềm năng thiên nhiên đến giá trị kinh tế.

Ông góp phần kết nối những yếu tố ấy.

Biển cho nguồn lợi.

Khoa học tìm ra cách khai thác và nuôi trồng hiệu quả.

Quản lý tạo ra môi trường để sản xuất phát triển.

Người dân biến những kiến thức ấy thành sản phẩm.

Và cuối cùng, xã hội được hưởng thành quả.

Đó chính là một chu trình phát triển mà ông đã dành nhiều năm để vun đắp.

Ngày nay, khi thủy sản Việt Nam đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng, sản phẩm có mặt ở nhiều thị trường trên thế giới, những thành tựu ấy là kết quả của sự đóng góp của rất nhiều thế hệ.

Trong dòng chảy đó, Phan Thế Phương là một trong những người đã đặt những viên gạch quan trọng.

Ông thuộc về thế hệ những người đi trước – thế hệ không có nhiều điều kiện thuận lợi về máy móc, công nghệ hay vốn đầu tư, nhưng có một thứ rất quý: lòng say mê nghề nghiệp và niềm tin vào khả năng phát triển của đất nước.

Họ đã làm việc trong những điều kiện khó khăn để thế hệ sau có một nền tảng tốt hơn.

Đó chính là ý nghĩa sâu sắc của danh hiệu Anh hùng Lao động.

Không chỉ là phần thưởng cho một cá nhân.

Mà còn là sự tri ân đối với một thế hệ đã dành tuổi trẻ, trí tuệ và sức lực cho sự nghiệp xây dựng đất nước.

Câu chuyện về Phan Thế Phương vì thế không chỉ là câu chuyện về một người làm thủy sản.

Đó là câu chuyện về một con người đã nhìn thấy tiềm năng của biển, hiểu cuộc sống của người dân và dành cả cuộc đời để tìm cách biến tiềm năng ấy thành sức mạnh kinh tế.

Ông đã đi từ những vùng biển còn nghèo khó đến những trung tâm nghiên cứu và quản lý.

Từ những mô hình sản xuất nhỏ lẻ đến những định hướng phát triển ngành.

Từ những khó khăn của người ngư dân đến những chính sách và giải pháp mang tính lâu dài.

Và ở bất cứ đâu, ông cũng giữ một niềm tin giản dị: muốn phát triển thủy sản thì phải bắt đầu từ con người và phải quay trở lại phục vụ con người.

Đó chính là di sản quý giá nhất mà Anh hùng Lao động Phan Thế Phương để lại.

Một di sản không chỉ nằm trong những công trình, những chương trình hay những thành tích đã đạt được, mà còn nằm trong những con người ông đã đào tạo, những ngư dân đã được hỗ trợ và những nền móng ông cùng đồng nghiệp đã xây dựng cho ngành thủy sản Việt Nam.

Mai này, khi những con tàu hiện đại tiếp tục vươn khơi, khi những vùng nuôi công nghệ cao ngày càng mở rộng, khi những sản phẩm thủy sản Việt Nam tiếp tục đến với thị trường quốc tế, câu chuyện về những thế hệ đi trước vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi mọi thành công đều bắt đầu từ những viên gạch đầu tiên.

Và Phan Thế Phương là một trong những người đã góp phần đặt những viên gạch ấy bằng trí tuệ, lòng tận tụy và tình yêu đối với biển cả, nghề cá và người lao động.

Đó là câu chuyện về một Anh hùng Lao động đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp thủy sản – một cuộc đời âm thầm nhưng có ý nghĩa sâu sắc trong hành trình đưa nghề cá Việt Nam từng bước phát triển, góp phần tạo sinh kế cho người dân và xây dựng một ngành kinh tế gắn bó mật thiết với biển, với quê hương và với tương lai đất nước.