Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa (3)

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh năm 1913 tại tỉnh Vĩnh Long, trong một gia đình nhà nho yêu nước. Ngay từ thuở nhỏ, ông đã nổi bật bởi tư chất thông minh, ham học hỏi và đặc biệt say mê các môn khoa học tự nhiên. Sau khi tốt nghiệp xuất sắc bậc trung học, ông được cử sang Pháp du học, theo học tại nhiều trường đại học và viện nghiên cứu danh tiếng, trong đó có các lĩnh vực cơ khí, hàng không, vũ khí và vật liệu mới.

Trong thời gian học tập và nghiên cứu tại châu Âu, Trần Đại Nghĩa nhanh chóng khẳng định năng lực vượt trội, được đánh giá là một trong những kỹ sư trẻ xuất sắc. Ông từng tham gia nghiên cứu trong các cơ sở khoa học – công nghiệp quân sự lớn của Pháp. Tuy có điều kiện sống và làm việc thuận lợi, nhưng trước vận mệnh dân tộc, ông đã lựa chọn con đường trở về Tổ quốc, đem tri thức phục vụ cách mạng Việt Nam.

Năm 1946, theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trần Đại Nghĩa bí mật rời Pháp trở về nước, trực tiếp tham gia xây dựng nền công nghiệp quốc phòng non trẻ của Việt Nam. Trong điều kiện kháng chiến vô cùng thiếu thốn, ông đã cùng các cộng sự nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí phục vụ chiến trường như súng không giật, đạn bazooka, mìn, lựu đạn… góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Sau năm 1954, Trần Đại Nghĩa tiếp tục giữ nhiều trọng trách quan trọng: Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam). Ông là người đặt nền móng cho sự phát triển của khoa học – công nghệ hiện đại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực cơ khí, vật liệu, kỹ thuật quân sự và nghiên cứu ứng dụng.

Không chỉ là nhà khoa học lớn, Trần Đại Nghĩa còn là tấm gương sáng về đạo đức, lối sống giản dị, tận tụy với sự nghiệp chung. Suốt cuộc đời, ông sống khiêm nhường, hết lòng đào tạo thế hệ cán bộ khoa học kế cận, coi trọng thực tiễn và hiệu quả phục vụ nhân dân, đất nước.

Với những cống hiến to lớn và bền bỉ cho khoa học – kỹ thuật, quốc phòng và sự nghiệp xây dựng đất nước, ông được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Tên tuổi của Giáo sư Trần Đại Nghĩa mãi mãi gắn liền với lịch sử khoa học, công nghiệp quốc phòng và trí tuệ Việt Nam trong thế kỷ XX.