Anh hùng lao động Trần Đại Nghĩa - người đem trí tuệ phụng sự Tổ quốc

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997)

Tên thật: Phạm Quang Lễ, là nhà bác học, tướng lĩnh tài ba, người đặt nền móng cho công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Sinh năm 1913 tại Vĩnh Long, ông từ bỏ sự nghiệp lẫy lừng tại Pháp để về nước cống hiến, trực tiếp chế tạo thành công các vũ khí huyền thoại như súng Bazooka và SKZ

Tuổi thơ và Học vấn

Giáo sư Trần Đại Nghĩa tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại làng Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Mồ côi cha từ nhỏ, ông lớn lên trong sự tần tảo của mẹ và chị gái. Với tư chất thông minh xuất chúng, năm 1933, ông xuất sắc đỗ đầu hai bằng tú tài Toán học và Triết học tại Sài Gòn. Năm 1935, ông nhận học bổng du học sang Pháp, xuất sắc tốt nghiệp kỹ sư tại Trường Bách khoa Paris (École Polytechnique) và cử nhân Toán học tại Đại học Sorbonne. Ông tiếp tục học tập và làm việc tại các trung tâm nghiên cứu vũ khí, hàng không hàng đầu của Pháp và Đức.

Trở về Tổ quốc và Sáng tạo vũ khí

Năm 1946, nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông từ bỏ cuộc sống giàu sang với mức lương tương đương 22 lượng vàng/tháng tại châu Âu để trở về nước. Được Bác Hồ đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa, ông được giao trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới. Trong kháng chiến chống Pháp, ông và các cộng sự đã nghiên cứu và chế tạo thành công nhiều loại vũ khí chiến lược như súng Bazooka, súng không giật (SKZ), đạn bay... giúp quân dân Việt Nam đánh bại các phương tiện chiến tranh hiện đại của đối phương.

Di sản và Vinh danh

Sau năm 1954, ông tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng như Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết Cơ bản Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước. Ông đồng thời là Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Với những đóng góp to lớn, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, danh hiệu Anh hùng Lao động, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Ông qua đời ngày 9 tháng 8 năm 1997 tại Thành phố Hồ Chí Minh.