Anh hùng lao động Trịnh Thị Toan - Tiếng máy không ngừng giữa những ngày bom đạn

Có những ký ức không bao giờ phai mờ.

Đó không phải tiếng súng nơi chiến hào, mà là tiếng máy dệt hòa cùng tiếng còi báo động giữa bầu trời Hà Nội những năm chống Mỹ.

Mỗi lần nhắc về quãng đời thanh xuân ấy, Anh hùng Lao động Trịnh Thị Toan vẫn nhớ như in hình ảnh những nữ công nhân khoác áo xanh công nhân, bên hông là khẩu súng tự vệ, trước mặt là những dãy máy sợi chạy không ngừng nghỉ.

Bà sinh năm 1952 trong một gia đình thuần nông ở Thịnh Liệt (nay thuộc quận Hoàng Mai, Hà Nội). Tuổi thơ của bà gắn với đồng ruộng, gánh lúa, cấy cày và những bữa cơm đạm bạc. Năm 1969, khi mới 16 tuổi, biết Nhà máy Dệt 8/3 tuyển công nhân, bà mạnh dạn nộp đơn với mong muốn có việc làm để phụ giúp cha mẹ. Sau gần một năm học nghề, bà chính thức trở thành công nhân ngành sợi.

Nhưng những ngày đầu vào nhà máy cũng là lúc chiến tranh leo thang.

Máy bay Mỹ thường xuyên đánh phá miền Bắc.

Nhà máy nhiều lần vang lên tiếng còi báo động.

Mỗi khi còi hú, công nhân lập tức chuyển từ vị trí đứng máy sang vị trí chiến đấu.

Khẩu hiệu lúc ấy là:

"Tim có thể ngừng đập, máy không thể ngừng chạy."

Trịnh Thị Toan cùng đồng đội quyết định không sơ tán.

Các chị ở lại bám xưởng, bám máy.

Súng được treo ngay đầu máy sợi.

Khi máy bay xuất hiện, họ cầm súng tham gia lực lượng tự vệ bảo vệ nhà máy; khi báo yên, tất cả lại nhanh chóng trở về dây chuyền sản xuất, nối từng sợi chỉ đang dang dở. Với họ, mỗi mét vải làm ra cũng là một phần đóng góp cho tiền tuyến.

Là người ham học hỏi và yêu nghề, Trịnh Thị Toan luôn đến ca làm sớm hơn mọi người từ 15 đến 30 phút.

Bà nghiên cứu từng thao tác, cải tiến phương pháp vệ sinh máy, hợp lý hóa quy trình đi tua để giảm đứt sợi, giảm hao hụt bông và nâng cao năng suất.

Nhờ những sáng kiến ấy, nhiều năm liền bà luôn vượt kế hoạch từ hai đến bốn tháng, trở thành "bàn tay vàng" của Nhà máy Dệt 8/3 và liên tục đạt giải Nhất, Nhì trong các hội thi thợ giỏi toàn miền Bắc.

Điều khiến đồng nghiệp nể phục không chỉ là tay nghề.

Bà luôn nhận những máy khó, nhường máy tốt cho người khác.

Những công nhân mới vào nghề đều được bà tận tình cầm tay chỉ việc.

Có người sau này nhớ lại:

"Chị Toan không chỉ dạy cách đứng máy, mà còn dạy chúng tôi cách yêu nghề."

Năm 1975, khi đã lập gia đình và mang thai con đầu lòng, bà vẫn tình nguyện làm ca đêm, vẫn đạt năng suất cao hơn nhiều đồng nghiệp và tiếp tục được công nhận là Chiến sĩ thi đua toàn quốc. Với bà, đó là trách nhiệm của một người công nhân trong thời chiến.

Suốt 14 năm làm việc tại Nhà máy Dệt 8/3, có tới 13 năm bà đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp Thành phố. Những đóng góp xuất sắc ấy được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động hạng I, II, III, Huân chương Kháng chiến và đặc biệt là danh hiệu Anh hùng Lao động.

Đến hôm nay, khi mái tóc đã bạc, mỗi lần trở lại Nhà máy Dệt 8/3, điều khiến bà xúc động nhất không phải là những tấm bằng khen, mà là âm thanh quen thuộc của những cỗ máy.

Âm thanh ấy gợi nhớ một thời tuổi trẻ sôi nổi.

Một thời mà những người phụ nữ bình dị đã biến xưởng dệt thành một mặt trận.

Ở đó, từng cuộn chỉ, từng tấm vải được làm nên bằng mồ hôi, lòng dũng cảm và tình yêu Tổ quốc.