Anh hùng Lao động Văn Tần – Người thầy thuốc trọn đời cống hiến cho nền ngoại khoa Việt Nam

Trong lịch sử nền y học Việt Nam hiện đại, có những người thầy thuốc đã đi qua nhiều chặng đường đặc biệt của đất nước, từ những năm tháng chiến tranh gian khổ đến thời kỳ hòa bình, đổi mới và hội nhập. Họ không chỉ trực tiếp cứu chữa người bệnh mà còn góp phần xây dựng chuyên ngành, đào tạo thế hệ thầy thuốc kế cận và đưa những tiến bộ của y học vào thực tiễn. GS.TS.BS, Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới Văn Tần là một trong những gương mặt tiêu biểu như vậy. Cuộc đời nghề nghiệp của ông gắn bó sâu sắc với ngoại khoa, đặc biệt là phẫu thuật gan mật, chấn thương và cấp cứu ngoại khoa. Qua nhiều thập niên cống hiến, ông đã để lại dấu ấn không chỉ bằng những ca mổ thành công mà còn bằng một quan niệm giản dị nhưng sâu sắc: người thầy thuốc phải luôn học hỏi, luôn tìm cách làm tốt hơn và phải đặt sự sống của người bệnh ở vị trí cao nhất.

Con đường đến với nghề y của Văn Tần được hình thành trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt. Khi đất nước còn chìm trong chiến tranh, y tế Việt Nam phải đối mặt với vô vàn thiếu thốn. Thuốc men khan hiếm, trang thiết bị hạn chế, phương tiện vận chuyển người bệnh khó khăn, trong khi thương tích chiến tranh và những ca bệnh cấp cứu luôn đặt các thầy thuốc trước những tình huống khẩn cấp. Trong hoàn cảnh ấy, một bác sĩ muốn trưởng thành không thể chỉ dựa vào sách vở. Họ phải học từ thực tế, học từ những người thầy đi trước và học ngay trong những ca bệnh khó.

Văn Tần đã trưởng thành trong môi trường như thế.

Ngoại khoa vốn là lĩnh vực đòi hỏi bản lĩnh đặc biệt. Người bác sĩ phẫu thuật phải đưa ra quyết định trong thời gian rất ngắn, đồng thời phải có kiến thức sâu rộng về giải phẫu, sinh lý, bệnh học và kỹ thuật mổ. Một sai sót nhỏ có thể để lại hậu quả lớn. Chính vì vậy, nghề phẫu thuật rèn luyện con người bằng sự chính xác, bình tĩnh và tinh thần trách nhiệm.

Trong những năm đầu sự nghiệp, Văn Tần từng bước tích lũy kinh nghiệm qua thực tế điều trị. Ông đặc biệt quan tâm đến những trường hợp chấn thương nặng và các bệnh lý ngoại khoa phức tạp. Những ca bệnh ấy vừa là thử thách vừa là cơ hội để ông tìm tòi, đúc kết kinh nghiệm và phát triển kỹ thuật.

Trong chiến tranh, một trong những vấn đề lớn của ngoại khoa Việt Nam là xử trí các tổn thương phức tạp do chiến tranh gây ra. Các vết thương vùng bụng, gan, mật, ruột và các cơ quan nội tạng thường diễn biến nhanh, có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Trong điều kiện thiếu thốn, người bác sĩ phải tận dụng tối đa kiến thức và phương tiện có trong tay.

Chính từ những năm tháng ấy, Văn Tần hình thành phong cách làm nghề dựa trên hai yếu tố: nắm chắc chuyên môn và luôn tìm cách cải tiến phương pháp điều trị.

Ông không coi một kỹ thuật đã quen thuộc là điểm dừng. Mỗi ca bệnh lại đặt ra một câu hỏi mới. Tại sao người bệnh diễn biến như vậy? Có thể giảm biến chứng bằng cách nào? Làm thế nào để xử trí tổn thương phức tạp hiệu quả hơn? Làm thế nào để cứu được những trường hợp mà trước đó khả năng sống sót rất thấp?

Những câu hỏi ấy theo ông suốt nhiều năm.

Sau khi đất nước thống nhất, nền y tế bước vào một giai đoạn mới. Những thầy thuốc từng làm việc trong chiến tranh phải tiếp tục giải quyết những vấn đề của thời bình, đồng thời xây dựng hệ thống y tế ngày càng hoàn thiện. Đây cũng là thời điểm Văn Tần có điều kiện tập trung sâu hơn vào nghiên cứu ngoại khoa.

Trong quá trình công tác, ông dành nhiều tâm huyết cho lĩnh vực phẫu thuật gan mật. Đây là một trong những chuyên ngành khó của ngoại khoa, bởi gan là cơ quan có cấu trúc phức tạp, giàu mạch máu và giữ nhiều chức năng quan trọng. Phẫu thuật gan đòi hỏi người bác sĩ không chỉ có kỹ thuật mà còn phải hiểu sâu về giải phẫu và kiểm soát chảy máu.

Đối với những nền y học còn hạn chế về trang thiết bị, phẫu thuật gan càng là một thử thách lớn.

Nhưng chính những khó khăn ấy lại thúc đẩy Văn Tần nghiên cứu.

Ông quan tâm đến việc chuẩn hóa các phương pháp phẫu thuật, nâng cao khả năng xử trí chấn thương gan và các bệnh lý gan mật. Trong từng trường hợp, ông tìm cách xác định chính xác tổn thương, lựa chọn phương pháp phù hợp và giảm tối đa nguy cơ cho người bệnh.

Một trong những đóng góp nổi bật của ông là quá trình nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm về chấn thương gan và ngoại khoa gan mật. Những kinh nghiệm được tích lũy từ thực tế điều trị dần được hệ thống hóa thành kiến thức chuyên môn, góp phần phục vụ công tác đào tạo và điều trị.

Đối với Văn Tần, nghiên cứu khoa học không tách rời bệnh viện.

Phòng mổ chính là nơi đặt ra những vấn đề nghiên cứu.

Người bệnh là trung tâm của các câu hỏi khoa học.

Và kết quả điều trị là thước đo cuối cùng của những công trình ấy.

Quan niệm này khiến ông dành rất nhiều thời gian cho công tác tổng kết chuyên môn. Ông chú trọng ghi nhận kết quả, phân tích biến chứng, so sánh các phương pháp và tìm ra những điểm cần cải tiến.

Đó là công việc có thể rất âm thầm.

Một ca mổ kéo dài vài giờ.

Nhưng để biến kinh nghiệm của ca mổ ấy thành một bài học có thể truyền lại cho nhiều thế hệ, người bác sĩ phải mất thêm nhiều giờ nghiên cứu, ghi chép và phân tích.

Văn Tần đã kiên trì với công việc ấy trong nhiều năm.

Cùng với phẫu thuật gan mật, ông còn có nhiều đóng góp trong lĩnh vực chấn thương và cấp cứu ngoại khoa. Trong điều trị chấn thương, thời gian có ý nghĩa đặc biệt. Một người bệnh mất máu nhiều hoặc bị tổn thương nội tạng nếu không được xử trí nhanh chóng có thể chuyển sang tình trạng nguy kịch.

Điều đó đòi hỏi cả hệ thống cấp cứu phải hoạt động hiệu quả.

Người bác sĩ phải nhận diện tổn thương nhanh.

Phải đưa ra quyết định chính xác.

Phải phối hợp với gây mê hồi sức.

Phải kiểm soát chảy máu.

Và phải theo dõi người bệnh sau mổ.

Trong quá trình làm việc, Văn Tần luôn quan tâm đến việc xây dựng một quy trình điều trị có tính hệ thống. Ông hiểu rằng thành công của một ca cấp cứu không chỉ phụ thuộc vào đôi tay của phẫu thuật viên mà còn là kết quả của cả ê-kíp.

Đó là lý do ông chú trọng đào tạo đội ngũ.

Một bác sĩ trẻ không thể chỉ học kỹ thuật từ sách. Họ cần được quan sát người thầy, trực tiếp tham gia và từng bước được giao trách nhiệm.

Trong phòng mổ, Văn Tần không chỉ truyền đạt động tác kỹ thuật mà còn truyền đạt cách suy nghĩ.

Khi nào cần mổ?

Khi nào có thể điều trị bảo tồn?

Tổn thương nào cần xử trí trước?

Làm thế nào để hạn chế mất máu?

Làm thế nào để dự phòng biến chứng?

Đó là những câu hỏi mà mỗi thế hệ học trò phải học cách trả lời.

Qua nhiều năm, ông trở thành người thầy của nhiều bác sĩ ngoại khoa. Những người được ông đào tạo sau này tiếp tục công tác tại nhiều bệnh viện, cơ sở y tế và góp phần phát triển chuyên ngành ngoại khoa ở nhiều địa phương.