ANH HÙNG LÊ ANH XUÂN (CA LÊ HIẾN) – NGƯỜI ĐỂ LẠI DÁNG ĐỨNG VIỆT NAM
ANH HÙNG LÊ ANH XUÂN (CA LÊ HIẾN) – NGƯỜI ĐỂ LẠI DÁNG ĐỨNG VIỆT NAM
Trong lịch sử văn học cách mạng Việt Nam, có những người đã dùng ngòi bút để ghi lại một thời đại và dùng chính tuổi trẻ của mình để sống trọn với đất nước. Lê Anh Xuân, tên thật là Ca Lê Hiến, sinh ngày 5 tháng 6 năm 1940 tại Bến Tre, trong một gia đình trí thức yêu nước, cha ông là nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học Ca Văn Thỉnh. Từ nhỏ, Ca Lê Hiến đã sớm được tiếp xúc với văn chương và cuộc sống kháng chiến của đồng bào Nam Bộ. Năm 1954, ông theo gia đình tập kết ra miền Bắc, học tại các trường dành cho học sinh miền Nam rồi theo học Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy và đứng trước cơ hội tiếp tục con đường nghiên cứu khoa học. Nhưng cuối năm 1964, khi quê hương miền Nam đang trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, người trí thức trẻ Ca Lê Hiến đã quyết định rời giảng đường, vượt Trường Sơn trở về miền Nam chiến đấu. Từ đây, ông vừa là người cán bộ, vừa là nhà thơ, vừa là người chiến sĩ giữa chiến trường. Ông công tác tại Tiểu ban Giáo dục thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam, sau đó hoạt động tại Hội Văn nghệ Giải phóng. Chính trong những năm tháng sống giữa chiến trường, thơ Lê Anh Xuân ngày càng gắn bó sâu sắc với quê hương, người lính và cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam. Những tác phẩm như Tiếng gà gáy, Hoa dừa, Nguyễn Văn Trỗi, Mùa xuân Sài Gòn đã thể hiện tình yêu quê hương và niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Năm 1966, ông được kết nạp vào Đảng và tiếp tục vừa sáng tác vừa tham gia hoạt động cách mạng. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, Lê Anh Xuân hướng ngòi bút của mình vào hiện thực khốc liệt của chiến trường Sài Gòn. Từ những gì chứng kiến về cuộc chiến đấu của các chiến sĩ giải phóng, ông đã sáng tác bài thơ Dáng đứng Việt Nam vào tháng 3 năm 1968. Hình tượng trung tâm của bài thơ là người chiến sĩ giải phóng quân hy sinh trong tư thế đứng bắn trên đường băng Tân Sơn Nhất, một hình ảnh mà Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận là nguồn cảm hứng trực tiếp cho tác phẩm. Từ hình ảnh một người chiến sĩ không để lại tên tuổi, Lê Anh Xuân đã dựng nên một biểu tượng mang tầm vóc dân tộc bằng những câu thơ giàu sức lay động. Dáng đứng của người lính trong bài thơ không còn chỉ là tư thế của một con người trước lúc hy sinh mà trở thành hình ảnh tượng trưng cho ý chí và tinh thần của người Việt Nam trong chiến tranh. Điều đặc biệt là người viết về sự hy sinh ấy cũng đang sống giữa chiến trường và chỉ ít lâu sau chính ông cũng gửi lại tuổi trẻ của mình nơi trận tuyến. Trong đợt 2 của cuộc Tổng tiến công Mậu Thân, trên đường cùng đồng đội tiến về phía Sài Gòn, Lê Anh Xuân đã hy sinh tại ấp Phước Quảng, xã Phước Lợi, huyện Cần Đước, tỉnh Long An vào tháng 5 năm 1968, khi mới 28 tuổi. Ông ra đi khi sự nghiệp văn chương còn dang dở, nhưng tác phẩm Dáng đứng Việt Nam đã trở thành một trong những sáng tác tiêu biểu viết về người lính trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Bài thơ được xem là tác phẩm cuối cùng của Lê Anh Xuân và đã góp phần đưa tên tuổi ông sống mãi trong văn học Việt Nam. Sau ngày đất nước thống nhất, những trang thơ, nhật ký và cuộc đời của Lê Anh Xuân tiếp tục được nghiên cứu, xuất bản và giới thiệu đến nhiều thế hệ. Năm 2001, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật và năm 2011 được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Điều khiến người đọc xúc động khi nhớ về Lê Anh Xuân không chỉ nằm ở những vần thơ nổi tiếng mà còn ở sự lựa chọn của một người trí thức trẻ trước vận mệnh đất nước. Ông đang có một tương lai rộng mở trên giảng đường đại học nhưng đã lựa chọn trở về chiến trường, nơi ông biết rõ mình có thể phải đối mặt với hy sinh. Cuộc đời của Ca Lê Hiến vì thế gắn kết đặc biệt giữa người sinh viên, người thầy giáo, nhà thơ và người chiến sĩ. Đại học Quốc gia Hà Nội từng nhận định cuộc đời sinh viên, thầy giáo, nhà thơ chiến sĩ của ông là một hành trình thống nhất giữa tri thức, lý tưởng và sự cống hiến cho đất nước. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Lê Anh Xuân ngã xuống, nhưng những câu thơ về người chiến sĩ giữa đường băng Tân Sơn Nhất vẫn còn được nhiều thế hệ nhớ đến. Dáng đứng ấy đã vượt khỏi giới hạn của một bài thơ để trở thành một hình ảnh biểu tượng trong ký ức văn học và lịch sử. Đó là dáng đứng của người chiến sĩ trước giờ phút sinh tử, của một thế hệ thanh niên đã gửi lại tuổi xuân cho độc lập, thống nhất của Tổ quốc. Từ người chiến sĩ vô danh trong bài thơ đến chính cuộc đời của tác giả, Lê Anh Xuân đã để lại một câu chuyện đặc biệt về sự lựa chọn và cống hiến. Anh ra đi ở tuổi 28, nhưng tuổi trẻ ấy đã được ghi lại bằng thơ ca và bằng chính cuộc đời chiến đấu của mình. Ngày nay, tên tuổi Lê Anh Xuân vẫn hiện diện trên những con đường, trong trường học, trong những trang sách và trong ký ức của nhiều thế hệ. Câu chuyện thời hoa lửa về Anh hùng Lê Anh Xuân nhắc chúng ta rằng có những con người đã sống rất ngắn nhưng để lại những giá trị rất dài lâu. Người thầy giáo trẻ năm nào đã xếp bút nghiên, trở về với quê hương và chiến trường, để rồi từ những năm tháng khốc liệt ấy ông viết nên Dáng đứng Việt Nam. Và chính cuộc đời ông cũng trở thành một dáng đứng đẹp của thế hệ trí thức, văn nghệ sĩ và thanh niên Việt Nam trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.
