Anh hùng, Liệt sĩ, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm và ký ức của người mẹ Doãn Ngọc Trâm: Ngọn lửa tuổi hai mươi bất diệt từ bệnh xá Đức Phổ

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có những câu chuyện không chỉ được kể lại qua tiếng súng chiến trường, mà còn được truyền lại từ chính những trang nhật ký thấm đẫm máu đào và hồi ức nghẹn ngào của những người thân ở lại. Khi nhắc đến biểu tượng của thế hệ trí thức trẻ và cán bộ Đoàn Thủ đô xung phong vào tuyến lửa miền Nam trong giai đoạn Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Liệt sĩ, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm (1942 – 1970) qua lời kể của người mẹ ruột – cụ bà Doãn Ngọc Trâm (1925 – 2024) và những bệnh nhân, đồng đội năm xưa tại Đức Phổ (Quảng Ngãi) luôn là một trang sử sống đầy xúc động.

Sinh ra trong một gia đình trí thức ngành y tại Hà Nội – cha là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ, giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội Doãn Ngọc Trâm – cô gái Hà thành Đặng Thùy Trâm lớn lên trong sự giáo dục mẫu mực, giàu lòng nhân ái. Là một đoàn viên ưu tú, yêu văn thơ và có giọng hát trong trẻo, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa Hà Nội năm 1966, thay vì chọn ở lại công tác tại các bệnh viện lớn nơi Thủ đô, nữ bác sĩ trẻ 24 tuổi đã xung phong viết đơn tình nguyện vào chiến trường miền Nam ác liệt nhất để cứu chữa cho thương binh, đồng bào.

Trong ký ức của người mẹ Doãn Ngọc Trâm lúc sinh thời mỗi khi trò chuyện cùng sinh viên các trường đại học, bà vẫn nhớ như in buổi sáng mùa đông tháng 12 năm 1966 khi tiễn con gái cả lên đường tại bến xe Kim Liên. Chiếc ba lô con cóc trên vai cô gái mảnh mai nặng trĩu dụng cụ y tế và sách chuyên môn. Thùy Trâm ôm chặt mẹ, nở nụ cười rạng rỡ hẹn ngày đất nước thống nhất sẽ trở về. Sau ba tháng ròng rã hành quân vượt Trường Sơn bằng đôi chân phồng rộp dưới mưa rừng và bom đạn, tháng 3 năm 1967, chị vào tới Quảng Ngãi và được phân công phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ – một bệnh xá dã chiến nằm giữa vòng vây càn quét khốc liệt của đối phương.

Bước vào năm 1968 lịch sử với cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân cùng những đợt phản kích điên cuồng của địch, Bệnh xá Đức Phổ dưới sự phụ trách của bác sĩ Đặng Thùy Trâm phải hoạt động trong điều kiện thiếu thốn đến tận cùng: thiếu thuốc giảm đau, thiếu bông băng, thiếu lương thực, và liên tục phải di dời hầm trú ẩn để tránh bom pháo. Qua lời kể của những thương binh và y tá từng được chị cứu chữa tại Đức Phổ, dưới ánh đèn pin mờ ảo trong căn hầm phẫu thuật dã chiến căng vải dù trắng, người nữ bác sĩ trẻ đất Hà thành đã thực hiện hàng trăm ca mổ sinh tử giữa tiếng bom nổ rung chuyển mặt đất. Có những lúc thiếu máu truyền cho thương binh nặng, chị cùng các y tá sẵn sàng rút máu từ chính cơ thể gầy gò của mình để giành giật sự sống cho đồng đội.

Không chỉ là một thầy thuốc tận tụy, Đặng Thùy Trâm còn là một người chị, người cán bộ Đoàn kiên trung luôn truyền lửa lạc quan cho các chiến sĩ trẻ. Ban ngày cầm dao mổ và băng bó vết thương, ban đêm bên ngọn đèn dầu nơi rừng già Đức Phổ, chị lại trải lòng mình lên những trang nhật ký nhỏ bằng bao thuốc lá, ghi lại khát vọng hòa bình cháy bỏng và lý tưởng sống cao đẹp: "Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố."

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ trở về đồng bằng, bệnh xá bị lính Mỹ phục kích bất ngờ. Để bảo vệ các thương binh và học sinh y tá kịp thời rút lui an toàn, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã dũng cảm ở lại nổ súng đánh trả để cản bước quân thù và anh dũng hy sinh khi mới 28 tuổi. Hai cuốn nhật ký của chị bị lính Mỹ thu giữ trên chiến trường đã làm lay động lương tri của chính cựu sĩ quan tình báo Mỹ Frederic Whitehurst, khiến ông gìn giữ cẩn thận suốt 35 năm ròng trước khi tìm cách trao trả lại cho người mẹ Doãn Ngọc Trâm vào năm 2005.

Ngọn lửa từ trái tim của Anh hùng, Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm và sự kiên cường của người mẹ Doãn Ngọc Trâm đã vượt qua biên giới thời gian để đến với hàng triệu bạn trẻ hôm nay. Câu chuyện của chị là minh chứng sáng ngời cho chân lý: Tri thức chỉ thực sự tỏa sáng rực rỡ nhất khi được đặt vào sứ mệnh phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Tiếp bước tấm gương của nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm, thế hệ sinh viên hôm nay nguyện không ngừng trau dồi chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, sẵn sàng dấn thân đến những nơi Tổ quốc cần.