ANH HÙNG LIỆT SĨ ĐẶNG Y (1947-1968) | NGƯỜI BA LẦN DỰ LỄ TRUY ĐIỆU SỐNG VÀ HIẾN TRỌN TUỔI XUÂN CHO TỔ QUỐC

Có những người lính hy sinh giữa làn đạn trên chiến trường. Có những người ngã xuống trong buồng lái, trên boong tàu hay giữa rừng sâu. Nhưng cũng có những người mỗi ngày đều đối diện với cái chết trong im lặng, chỉ bằng một cú chạm tay vào quả bom của kẻ thù. Đặng Y là một người như thế. 21 năm cuộc đời, ba lần làm lễ truy điệu sống, và lần thứ ba... anh đã không trở về.

Đặng Y sinh năm 1947 tại xóm Câu, làng Đồng Hải, thị xã Đồng Hới (nay thuộc Tổ dân phố 3, phường Hải Thành, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình).

Anh sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo sống bằng nghề đánh cá thuê. Cuộc sống quanh năm gắn với biển nhưng chưa bao giờ đủ đầy. Năm 10 tuổi, mẹ mất sớm, Đặng Y cùng các em lớn lên trong vòng tay của người cha và người anh cả. Đến năm 1960, vì hoàn cảnh quá khó khăn, anh phải nghỉ học để cùng cha chèo thuyền, kéo lưới, làm thuê kiếm sống, nuôi bản thân và bốn người em nhỏ.

Những năm đầu thập niên 1960, Quảng Bình trở thành một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt nhất của không quân và hải quân Mỹ. Là cửa ngõ nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam, nơi đây hứng chịu hàng vạn tấn bom đạn. Thành phố Đồng Hới gần như bị san phẳng. Những cây cầu, bến cảng, quốc lộ, nhà cửa, trường học liên tục bị máy bay Mỹ ném bom. Mỗi ngày đều có người dân vô tội ngã xuống.

Chứng kiến quê hương tan hoang trong khói lửa, chàng trai mới 16 tuổi không thể đứng ngoài cuộc.

Tháng 4/1964, Đặng Y tình nguyện gia nhập Đội Thanh niên xung kích thị xã Đồng Hới, trực tiếp tham gia phục vụ chiến đấu, cứu hộ và khắc phục hậu quả sau các trận ném bom.

Đến tháng 8/1966, anh được tuyển vào Đơn vị F73 rà phá bom mìn thuộc Thị đội Đồng Hới, lực lượng chuyên đảm nhiệm những nhiệm vụ nguy hiểm nhất: tháo gỡ bom nổ chậm, bom từ trường, thủy lôi và mở thông các tuyến giao thông chiến lược.

Đó là công việc mà mỗi lần lên đường đều có thể là chuyến đi cuối cùng.

Trong giai đoạn Mỹ thực hiện chiến lược chiến tranh phá hoại miền Bắc, hàng nghìn quả bom từ trường, bom nổ chậm, bom hẹn giờ, thủy lôi MK-36, MK-52, cùng nhiều loại bom hiện đại liên tục được máy bay và hải quân Mỹ rải xuống các tuyến đường bộ, cửa sông và bến cảng nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ miền Bắc vào miền Nam.

Mỗi quả bom không chỉ đe dọa sinh mạng của lực lượng công binh mà còn có thể chặn đứng hàng trăm xe vận tải quân sự, hàng nghìn tấn lương thực, vũ khí đang hướng về tiền tuyến.

Hiểu rõ điều đó, Đặng Y luôn tìm tòi những cách phá bom mới.

Cùng đồng đội, anh nghiên cứu chế tạo các dụng cụ tháo gỡ bằng đồng thau để tránh phát sinh từ tính, tự rèn búa, mũi đục chuyên dụng, kết thùng phi, bè chuối buộc sắt rồi lợi dụng dòng nước kích hoạt thủy lôi phát nổ từ xa.

Những sáng kiến tưởng chừng giản dị ấy đã giúp đơn vị xử lý thành công rất nhiều loại bom hiện đại của Mỹ, bảo đảm cho các tuyến vận tải luôn được thông suốt.

Ngày 5/3/1967, đơn vị phát hiện một quả bom "TN" nằm sâu khoảng 4 mét dưới nước tại chân cầu Dài.

Trong khi nhiều người còn đang cân nhắc phương án, Đặng Y chủ động đề xuất lặn xuống buộc dây vào đuôi quả bom để kéo vào gần bờ xử lý.

Đó là công việc cực kỳ nguy hiểm.

Chỉ cần một va chạm nhỏ, quả bom có thể phát nổ ngay dưới nước.

Anh vẫn bình tĩnh lặn xuống.

Quả bom vừa được kéo vào gần bờ thì bất ngờ phát nổ.

Đặng Y bị thương nặng.

Sau 10 ngày điều trị, khi vết thương còn chưa lành hẳn, anh xin xuất viện để trở lại đơn vị.

Anh nói đơn giản rằng ngoài kia vẫn còn rất nhiều quả bom đang chờ được tháo gỡ.

Những ngày ấy, hải quân Mỹ tăng cường phong tỏa cửa biển Nhật Lệ, rải dày đặc bom từ trường và thủy lôi nhằm cắt đứt tuyến vận tải đường biển của ta.

Một lần nữa, Đặng Y lại có mặt ở những vị trí nguy hiểm nhất.

Đầu năm 1968, đơn vị phát hiện một quả bom từ trường nằm ngay cửa Đông Thành Đồng Hới, trên tuyến Quốc lộ 1 dẫn xuống cảng Nhật Lệ.

Sau nhiều lần đánh phá nhưng bom vẫn không nổ, Đặng Y mạnh dạn đề xuất sử dụng mìn chống tăng và trực tiếp thực hiện.

Quả bom bị phá hủy.

Nhưng anh lại bị thương lần thứ hai.

Dù bác sĩ yêu cầu tiếp tục điều trị, Đặng Y vẫn xin trở về đơn vị ngay khi có thể.

Đối với anh, mỗi ngày chậm trễ là mỗi ngày đoàn xe vận tải phải dừng lại dưới bom đạn.

Đỉnh điểm của sự hy sinh đến vào ngày 24/10/1968.

Một quả bom tấn nằm chắn giữa Quốc lộ 1, cách Quảng Bình Quan khoảng 100 mét về phía Nam.

Đơn vị dùng bộc phá nhiều lần nhưng quả bom vẫn không phát nổ.

Phía sau là hàng trăm xe chở vũ khí, lương thực và hàng quốc phòng đang ùn ứ.

Nếu đoàn xe tiếp tục dừng lại, máy bay Mỹ có thể phát hiện và ném bom bất cứ lúc nào.

Lúc ấy...

Đặng Y đang chuẩn bị tổ chức lễ thành hôn.

Chỉ còn ít ngày nữa, anh sẽ trở thành chú rể.

Thế nhưng khi đơn vị cần người nhận nhiệm vụ, anh lập tức bước lên.

Đội phó Đoàn Ngọc Chớ cũng tình nguyện nhận nhiệm vụ.

Biết đồng chí Chớ đã có vợ và ba con nhỏ, Đặng Y nhẹ nhàng nói một câu khiến tất cả những người có mặt lặng đi:

«"Đồng chí Chớ đã có vợ và ba con. Nếu có mệnh hệ gì thì gia đình sẽ khổ. Còn tôi còn trẻ, chưa có gia đình, nếu hy sinh cũng sẽ nhẹ nhàng hơn."»

Không ai cầm được nước mắt.

Trước giờ lên đường, đơn vị tổ chức lễ truy điệu sống cho anh.

Đó là...

Lần thứ ba trong cuộc đời người chiến sĩ trẻ.

Anh bình thản bước tới quả bom.

Từng thao tác tra kíp được thực hiện hết sức cẩn thận.

Rồi...

Bất ngờ quả bom tự phát nổ.

Một tiếng nổ dữ dội xé toạc bầu trời Đồng Hới.

Đặng Y anh dũng hy sinh khi mới 21 tuổi.

Đám cưới chưa kịp diễn ra.

Bộ quân phục cưới vẫn còn dang dở.

Người con gái chờ ngày nên duyên mãi mãi không thể đón người mình yêu trở về.

Nhưng nhờ sự hy sinh của anh, tuyến đường chiến lược được khai thông, hàng trăm xe vận tải tiếp tục hành quân vào chiến trường, mang theo lương thực, vũ khí và niềm hy vọng đến với miền Nam.

Suốt nhiều năm sau chiến tranh, tên tuổi Đặng Y vẫn được đồng đội và nhân dân Quảng Bình nhắc đến như biểu tượng của người chiến sĩ công binh quả cảm, sẵn sàng lấy thân mình đổi lấy sự thông suốt của những con đường huyết mạch.

Đến ngày 10/12/2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Đặng Y, ghi nhận sự hy sinh và những cống hiến đặc biệt xuất sắc của anh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Xin nghiêng mình tưởng nhớ Anh hùng Liệt sĩ Đặng Y (1947-1968). Người thanh niên ba lần dự lễ truy điệu sống, người đã gác lại hạnh phúc riêng để giữ cho những con đường của Tổ quốc luôn được thông suốt. Sự hy sinh của anh sẽ mãi được các thế hệ người Việt Nam khắc ghi.