Anh hùng, liệt sĩ Hà Văn Nọa – Một cánh tay mất đi, một ý chí không khuất phục

Có những người lính đi qua chiến tranh và được nhớ đến bởi những trận đánh lớn. Cũng có những người được nhắc lại bởi chính cách họ vượt qua nghịch cảnh của đời mình. Hà Văn Nọa là một trường hợp như thế.

Sinh năm 1928 tại làng Ngọc Hòa, xã Vĩnh Hòa, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, ông lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Từ nhỏ, Hà Văn Nọa được cha dạy chữ, dạy võ; gia đình từng che chở, nuôi dưỡng cán bộ, chiến sĩ cách mạng.

Năm 1947, chàng trai tuổi đôi mươi tình nguyện nhập ngũ. Từ đó, cuộc đời ông gắn với quân ngũ, với những chiến dịch khốc liệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và sau cùng là chiến trường Điện Biên Phủ.

Nhưng điều làm nên dấu ấn đặc biệt của Hà Văn Nọa không chỉ nằm ở những trận đánh ông từng tham gia. Đó là cách ông đối diện với thương tật, với hiểm nguy và với trách nhiệm của một người lính.

Từ người lính trẻ đến người chiến sĩ “một tay”

Những năm đầu trong quân ngũ, Hà Văn Nọa được đồng đội biết đến là người gan dạ, bình tĩnh và có tinh thần trách nhiệm.

Năm 1948, ông bị thương trong chiến đấu. Sau thời gian điều trị và hồi phục, người lính trẻ lại trở về đơn vị. Với ông, một vết thương không phải lý do để rời khỏi hàng ngũ khi nhiệm vụ vẫn còn phía trước.

Bước ngoặt lớn đến trong Chiến dịch Biên giới năm 1950.

Trong một trận chiến ác liệt, Hà Văn Nọa bị thương nặng và mất một cánh tay. Từ đó, đồng đội gọi ông bằng cái tên thân mật “Nọa cụt”.

Đằng sau cách gọi tưởng như rất mộc mạc ấy là sự khâm phục dành cho một người lính đã mất đi một phần cơ thể nhưng không để thương tật lấy đi ý chí.

Có thể trở về tuyến sau. Có thể lựa chọn một công việc khác phù hợp với hoàn cảnh. Nhưng Hà Văn Nọa vẫn muốn tiếp tục ở lại với đơn vị, tiếp tục chiến đấu cùng đồng đội.

Ông trở lại sau điều trị và tiếp tục rèn luyện.

Từ một người lính, ông lần lượt trưởng thành qua các cương vị tiểu đội trưởng, trung đội trưởng rồi cán bộ chỉ huy. Chiến tranh không chỉ thử thách sức chịu đựng của con người; với Hà Văn Nọa, đó còn là quá trình biến một mất mát thành động lực để tiếp tục cống hiến.

Khi một người lính mang thương tật bước vào Điện Biên Phủ

Đầu năm 1954, cuộc kháng chiến bước vào một giai đoạn quyết định. Tây Bắc trở thành nơi tập trung một lực lượng lớn của quân đội ta.

Trong đội hình Đại đoàn 312, Hà Văn Nọa khi ấy là Đại đội trưởng Đại đội 243, Tiểu đoàn 11, Trung đoàn 141.

Một cánh tay đã mất, nhưng người cán bộ chỉ huy ấy vẫn đứng trong đội hình tiến về Điện Biên Phủ.

Trước mắt ông và đồng đội là một tập đoàn cứ điểm được tổ chức phòng thủ chặt chẽ. Mỗi trận đánh đều đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, lòng dũng cảm và khả năng tổ chức chỉ huy trong những điều kiện hết sức khắc nghiệt.

Hà Văn Nọa bước vào chiến dịch với tư cách một người lính đã có nhiều năm trận mạc.

Ông không chỉ mang theo kinh nghiệm chiến đấu của những năm trước, mà còn mang theo trách nhiệm của người chỉ huy đối với những chiến sĩ dưới quyền.

Him Lam – nơi người chỉ huy đứng cùng chiến sĩ

Trong trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ, đơn vị của Hà Văn Nọa tham gia tiến công cứ điểm Him Lam.

Đây là một trong những trận đánh có ý nghĩa quan trọng đối với toàn chiến dịch. Hệ thống phòng thủ của đối phương được tổ chức kiên cố, địa hình và hỏa lực đặt ra nhiều thách thức cho lực lượng tiến công.

Trong hoàn cảnh ấy, vai trò của người chỉ huy không chỉ nằm ở việc đưa ra mệnh lệnh.

Hà Văn Nọa trực tiếp cùng bộ đội tiến về phía trước, tổ chức lực lượng và động viên chiến sĩ trong những thời điểm khó khăn.

Hình ảnh một người đại đội trưởng chỉ còn một cánh tay vẫn có mặt ở nơi chiến đấu ác liệt trở thành một dấu ấn đặc biệt.

Thương tật không làm ông đứng ngoài trận đánh.

Ngược lại, sự hiện diện của người chỉ huy ngay bên cạnh chiến sĩ trở thành nguồn động viên tinh thần đối với đơn vị.

Him Lam được đánh chiếm. Nhưng phía trước vẫn còn một chiến dịch dài và khốc liệt.

Trên những cao điểm của Mường Thanh

Sau trận Him Lam, đơn vị tiếp tục tham gia các trận đánh trên những vị trí phòng thủ quan trọng của tập đoàn cứ điểm.

Tại đồi E, cuộc chiến diễn ra quyết liệt. Khoảng cách giữa hai bên thu hẹp, sức chống trả của đối phương gây nhiều khó khăn cho lực lượng tiến công.

Trong những giờ phút như vậy, người chỉ huy phải giữ được sự bình tĩnh để tổ chức bộ đội và duy trì quyết tâm chiến đấu.

Hà Văn Nọa tiếp tục ở phía trước.

Với ông, việc chỉ còn một cánh tay không làm thay đổi trách nhiệm của một người đại đội trưởng. Nhiệm vụ của người chỉ huy vẫn là cùng chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Đó cũng là điều làm nên giá trị đặc biệt trong câu chuyện của Hà Văn Nọa: ông không biến thương tật thành giới hạn của mình.

Ông chấp nhận hoàn cảnh, thích nghi với nó và tiếp tục làm công việc mà mình đã lựa chọn.

Ngày cuối cùng trên chiến trường Điện Biên

Ngày 2 tháng 4 năm 1954, khi cuộc chiến tại Điện Biên Phủ vẫn đang diễn ra ác liệt, Hà Văn Nọa tiếp tục chỉ huy đơn vị chiến đấu.

Trong trận đánh ấy, người đại đội trưởng đã anh dũng hy sinh.

Ông ra đi khi mới 26 tuổi.

Tuổi đời còn rất trẻ, nhưng chặng đường quân ngũ đã trải qua nhiều năm chiến đấu và những mất mát không thể đo đếm. Từ một thanh niên Hải Dương tình nguyện nhập ngũ năm 1947, Hà Văn Nọa đã trở thành người cán bộ chỉ huy trưởng thành giữa chiến trường.

Ông nằm lại trên đất Điện Biên.

Nhưng câu chuyện về người chiến sĩ mất một cánh tay mà vẫn tiếp tục chiến đấu không dừng lại ở ngày ông hy sinh.

Một cánh tay không còn, nhưng trách nhiệm vẫn còn nguyên

Điều khiến Hà Văn Nọa được nhớ đến không chỉ là những trận đánh ông tham gia.

Điều đáng nhớ hơn là cách ông đối diện với nghịch cảnh.

Mất một cánh tay sau Chiến dịch Biên giới, ông không xem mình là người đứng ngoài cuộc chiến. Trở lại đơn vị, ông tiếp tục rèn luyện, trưởng thành và đảm nhận trách nhiệm chỉ huy.

Ở Điện Biên Phủ, ông vẫn đứng cùng những người lính trẻ.

Và khi hy sinh, ông để lại phía sau một câu chuyện về nghị lực của con người trong chiến tranh.

Hà Văn Nọa là một trong những chiến sĩ được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời và những chiến công của ông được quê hương tiếp tục lưu giữ, trong đó có việc giới thiệu cuốn sách “Truyện kể Anh hùng Liệt sĩ Hà Văn Nọa” vào năm 2024.

Những trang sách ấy không chỉ kể lại một nhân vật lịch sử. Đó còn là cách một quê hương gìn giữ ký ức về một người con đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Khi câu chuyện của người lính trở thành bài học cho hôm nay

Chiến tranh đã lùi xa.

Những địa danh từng gắn với tiếng súng hôm nào nay đã trở thành những vùng đất của cuộc sống bình thường. Những con đường, trường học, cánh đồng và làng quê tiếp tục nối dài theo thời gian.

Nhưng lịch sử không chỉ được lưu giữ bằng những con số hay những chiến thắng.

Lịch sử còn được tạo nên từ những con người cụ thể.

Một chàng trai Hải Dương nhập ngũ khi tuổi đời còn trẻ. Một người lính trở lại chiến trường sau khi mất một cánh tay. Một người cán bộ tiếp tục nhận nhiệm vụ chỉ huy. Và cuối cùng, một người chiến sĩ gửi lại tuổi thanh xuân trên chiến trường Điện Biên.

Câu chuyện ấy nhắc thế hệ hôm nay về một giá trị rất giản dị: hoàn cảnh có thể đặt ra giới hạn, nhưng cách con người lựa chọn đối diện với hoàn cảnh mới quyết định giá trị của hành trình.

Hà Văn Nọa đã không để thương tật khép lại con đường của mình.

Ông tiếp tục sống, chiến đấu và cống hiến trong phần đời còn lại.

26 tuổi, ông nằm lại giữa lòng Điện Biên.

Nhưng từ quê hương Hải Dương đến những trang sử về Chiến dịch Điện Biên Phủ, tên tuổi Hà Văn Nọa vẫn được nhắc lại như hình ảnh một người lính đã vượt qua mất mát của chính mình để hoàn thành trách nhiệm với đồng đội và Tổ quốc.

Một cánh tay đã mất.

Một tuổi xuân đã gửi lại chiến trường.

Nhưng ý chí của người chiến sĩ ấy vẫn còn ở lại với thời gian.