ANH HÙNG LIỆT SĨ HOÀNG VĂN THỌ

Sáng ngày 20/11/1947 giặc Pháp từ đồn Dọc kéo quân đi càn vào Đại Lịch. Sau khi chuyển lệnh đến Đội du kích võ trang, Thọ xin ở lại trực tiếp chiến đấu, được đồng chí Hùng Sơn, Chủ tịch Xã bộ Việt Minh đồng ý. Hoàng Minh Lưu, Đội trưởng Đội du kích bố trí cho Thọ giật mìn tự chế ở đèo Din. Minh Lưu ra lệnh, hai quả địa lôi nổ tung, bọn ngụy chạy toán loạn, du kích xả súng, hai tên Pháp, 6 tên ngụy chết và bị thương. Thấy vậy, Hoàng Văn Thọ từbìa rừng nhảy xuống tháo khẩu xten trên tay tên Pháp vừa trúng mìn rồi ôm súng chạy vào ven đôi. Không may, băng đạn của tốp lính đi sau bắn trúng Thọ.

Hoàng Văn Thọ hy sinh anh dũng và là liệt sĩ đầu tiên trong số hàng chục liệt sĩ của xã Đại Lịch thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đã gây tiếng vang lớn trong tỉnh Yên Bái. Các phong trào “Cướp súng giặc đánh giặc”, “Giết giặc lập công” được phát động. Chủ tịch ủy ban kháng chiến tỉnh Yên Bái Trần Đình Khánh đã trao tặng cờ “Noi gương Hoàng Văn Thọ thi đua giết giặc bảo vệ quê hương” cho xã Đại Lịch - xã tiêu biểu trong năm 1947.

Ngày 22/08/1998 Chủ tịch nước đã ký Quyết định số 423 KT/CTN truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sỹ Hoàng Văn Thọ vì “đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ghi vào sổ vàng số 02/QP. Trước đó, anh hùng liệt sĩ Hoàng Văn Thọ được truy tặng Huân chương chiến công và Bằng Tổ quốc ghi công.

Tháng 10/1988 và tháng 5/1990, Tỉnh đoàn Hoàng Liên Sơn đã tổ chức hai cuộc Hội thảo về Đội du kích thiếu niên Đại Lịch, các đại biểu đều nhất trí coi “Hoàng Văn Thọ là “Kim Đồng” của Hoàng Liên Sơn”, Tỉnh đoàn cũng quyết định lập Giải thưởng Hoàng Văn Thọ để trao tặng cho các em thiếu nhi học sinh của tỉnh đạt thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua “Đi tìm địa chỉ đỏ” do Trung ương Đoàn phát động những năm đó.

Nhiều văn nghệ sĩ khâm phục và cảm hứng trước tấm gương chiến đấu, hy sinh của liệt sỹ Hoàng Văn Thọ, đã có những sáng tác ghi nhận chiến công nhằm giáo dục truyền thống cho thế hệ sau. Nhà văn Hà Lâm Kỳ - cùng quê Đại Lịch - đã viết cuốn truyện dài “Kỷ vật cuối cùng” được NXB Kim Đồng in, phát hành năm 1991 (tái bản 1993 và năm 2009), được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam (1992) và được đưa vào chương trình giảng dạy văn học địa phương (Lớp 9) theo quyết định phê duyệt của Bộ Giáo dục - Đào tạo. Tranh sơn dầu “Hoàng Văn Thọ cướp súng Tây” của họa sĩ Quách Hùng đoạt giải thưởng trong tỉnh và khu vực đã được thiếu nhi Yên Bái chọn đem tặng cố vấn Phạm Văn Đồng năm 1991, họa sĩ cũng tạc một bức tượng gỗ đi dự triển lãm toàn quốc và đắp tượng bán thân tặng xã Đại Lịch. Đoàn ca múa dân tộc tỉnh đã dựng vở ca kịch “Hương cốm mùa thu” của Xuân Nguyên đi hội diễn toàn quốc. Các trường trung học cơ sở, phổ thông trung học tập vở kịch “Chim ri đá” của Phạm Tuất... Còn ở tỉnh Yên Bái đã có bốn trường tiểu học và một con đường ở Thị xã Nghĩa Lộ mang tên Hoàng Văn Thọ. Đặc biệt, Huyện Đoàn Văn Chấn đã cùng nhân dân xã Đại Lịch vận động quyên góp, xây dựng Nhà lưu niệm Anh hùng Liệt sỹ Hoàng Văn Thọ, bên cạnh Đài Liệt sỹ địa phương tại xã Đại Lịch. Nhà lưu niệm còn là nơi thờ người Anh hùng, được khánh thành nhân dịp 27 tháng 7 năm 2010. Phần mộ người Anh hùng nay được quy tập tại Nghĩa trang Liệt sỹ Thái Lão huyện Văn Chấn. Truyền hình Quốc phòng Việt Nam, và Đài truyền hình Yên Bái, đã làm hai bộ phim về nhân vật Hoàng Văn Thọ trong truyện Kỷ vật cuối cùng.

Anh hùng liệt sĩ Hoàng Văn Thọ, niềm tự hào của lớp lớp thanh thiếu niên các dân tộc Yên Bái. Anh xứng đáng đứng bên các Anh hùng thiếu niên như Kim Đồng, Vừ A Dính, Dương Văn Nội, Ka Pa Kơ Lơn, làm vẻ vang truyền thống Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh.