ANH HÙNG, LIỆT SĨ LÊ THỊ RIÊNG

ANH HÙNG, LIỆT SĨ LÊ THỊ RIÊNG

Hoàn cảnh gia đình, quê quán

Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng sinh năm 1925, tại làng Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, vùng đất Nam Bộ giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Tuổi thơ của bà diễn ra trong những năm đất nước còn chìm dưới ách áp bức của chế độ thực dân, phong kiến. Chứng kiến cảnh nhân dân nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột, bà sớm hình thành lòng thương dân và ý thức về con đường đấu tranh giành độc lập, tự do.

Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Lê Thị Riêng tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Từ một người phụ nữ Nam Bộ giàu lòng yêu nước, bà từng bước trưởng thành trong thực tiễn đấu tranh, được tổ chức tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Năm 1948, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Điều đáng quý ở Lê Thị Riêng là ngay từ những năm tháng tuổi trẻ, bà đã lựa chọn con đường gắn cuộc đời mình với vận mệnh của đất nước và nhân dân. Đó không phải là một sự lựa chọn dễ dàng, bởi con đường cách mạng mà bà đi là con đường của gian khổ, hiểm nguy và có thể phải đánh đổi bằng chính cuộc đời mình.

Tuổi trẻ và quá trình hoạt động cách mạng

Sau Cách mạng Tháng Tám, Lê Thị Riêng tích cực tham gia công tác phụ nữ và phong trào kháng chiến ở Nam Bộ. Tháng 3/1946, bà tham gia công tác phụ nữ huyện Giá Rai, sau đó hoạt động trong phong trào Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Rạch Giá. Đến năm 1949, bà trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Phụ nữ Nam Bộ.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, khi đất nước tạm thời bị chia cắt, Lê Thị Riêng tiếp tục hoạt động cách mạng trong điều kiện vô cùng khó khăn và nguy hiểm. Bà tham gia xây dựng phong trào đấu tranh chống chính quyền Mỹ - Diệm, gây dựng cơ sở và vận động phụ nữ miền Nam tham gia đấu tranh.

Năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời. Lê Thị Riêng được bầu làm Phó Hội trưởng Ban Chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng và Ủy viên Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Bà đồng thời tham gia viết xã luận cho báo Phụ nữ Giải phóng, góp phần truyền tải tiếng nói của phong trào phụ nữ và cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân miền Nam.

Hoạt động của bà không chỉ giới hạn ở công tác tuyên truyền, vận động. Lê Thị Riêng còn trực tiếp tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, tổ chức và phát triển phong trào phụ nữ trong lòng địch. Chính quá trình hoạt động bền bỉ ấy đã giúp bà trở thành một cán bộ được đồng đội và nhân dân tin yêu.

Đằng sau người cán bộ cách mạng kiên cường ấy còn là một người mẹ giàu tình yêu thương. Năm 1960, vì nhiệm vụ cách mạng, hai người con của bà được gửi ra Hà Nội học tập. Những kỷ vật bà trao cho các con, đặc biệt là cuốn album gia đình với những dòng bút tích cẩn thận, đã cho thấy một Lê Thị Riêng rất đỗi đời thường: một người mẹ luôn dõi theo con, ghi nhớ từng đặc điểm, từng dấu mốc tuổi thơ của các con dù phải sống trong hoàn cảnh xa cách.

Chính ở điểm này, hình tượng Lê Thị Riêng càng trở nên xúc động: bà không phải một con người không có tình cảm riêng, mà ngược lại, bà là người mẹ rất giàu tình yêu thương. Nhưng tình yêu gia đình trong bà đã hòa quyện với tình yêu quê hương, đất nước và trở thành nguồn sức mạnh để bà tiếp tục bước đi trên con đường cách mạng.

Những chiến công, đóng góp tiêu biểu

Đóng góp nổi bật của Lê Thị Riêng là xây dựng và phát triển phong trào phụ nữ miền Nam, góp phần đưa phụ nữ trở thành một lực lượng quan trọng trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, bà đã dành nhiều công sức xây dựng cơ sở cách mạng, gây dựng phong trào và động viên phụ nữ miền Nam tham gia đấu tranh.

Bà còn là một cán bộ tuyên truyền, một cây bút xã luận của báo Phụ nữ Giải phóng. Bằng ngòi bút sắc sảo và trách nhiệm của người cán bộ cách mạng, bà góp phần cổ vũ tinh thần đấu tranh, truyền tải tiếng nói của phụ nữ và nhân dân miền Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Năm 1967, trong một chuyến công tác, Lê Thị Riêng bị địch bắt. Bà phải chịu những hình thức tra tấn hết sức dã man. Theo tư liệu của Trường Tiểu học Lê Thị Riêng, dù bị tra tấn, bà vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, không khuất phục trước kẻ thù.

Đây là một trong những thử thách khắc nghiệt nhất của cuộc đời bà. Người phụ nữ từng làm mẹ, làm vợ, từng chịu những mất mát riêng tư, nay phải đối diện với những cực hình và nguy cơ bị sát hại. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, bản lĩnh của người cộng sản trong Lê Thị Riêng càng được thể hiện rõ ràng: thân thể có thể bị giam cầm, nhưng ý chí và niềm tin không thể bị khuất phục.

Đêm mùng 1 rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968, kẻ địch đưa Lê Thị Riêng cùng Anh hùng, liệt sĩ Trần Văn Kiểu và nữ chiến sĩ Hoa vận Phùng Ngọc Anh đi thủ tiêu. Theo tư liệu được Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam công bố năm 2026, trong những giây phút cuối cùng, Lê Thị Riêng vẫn giữ trọn khí phách của người chiến sĩ cách mạng và ba lần hô vang: “Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn năm!”

Bà hy sinh ngày 31/1/1968, tức mùng 2 Tết Mậu Thân, khi mới 43 tuổi. Sự hy sinh của Lê Thị Riêng đã trở thành một biểu tượng về lòng trung thành với lý tưởng, tinh thần bất khuất trước kẻ thù và sự cống hiến của phụ nữ miền Nam đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Câu nói, lời căn dặn hoặc nhận xét tiêu biểu

Một trong những tư liệu đặc biệt quý giá còn lưu lại là những dòng nhật ký của chính Lê Thị Riêng, ghi ngày 9/2/1962, sau khi bà trải qua mất mát lớn trong gia đình. Bà viết:

“...chúng là nguồn hạnh phúc, là sức mạnh giúp tôi hăng hái đi lên, không bao giờ lùi bước. Tôi sẽ chiến đấu cho hạnh phúc không tan, cho con sớm gần mẹ, cho mọi người không còn tang tóc, chia ly...”

Đây là câu viết được Cổng Thông tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam công bố, dẫn từ tư liệu và bút tích của bà.

Đặc biệt, trong giờ phút cuối cùng trước khi bị sát hại, bà vẫn hiên ngang hô vang ba lần:

“Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn năm!”

Câu nói này được Báo Phụ nữ Việt Nam dẫn lại từ tư liệu về những giây phút cuối đời của bà.

Hai tư liệu trên cho thấy rất rõ hai phương diện trong con người Lê Thị Riêng: một người mẹ có tình yêu thương sâu sắc đối với con và một người chiến sĩ có niềm tin kiên định vào lý tưởng cách mạng. Tình cảm riêng không làm bà yếu mềm; ngược lại, chính tình yêu đối với gia đình và khát vọng về một cuộc sống không còn chiến tranh, tang tóc đã trở thành sức mạnh để bà tiếp tục chiến đấu.

Phẩm chất, tài năng và những nét nổi bật

Điều nổi bật nhất ở Lê Thị Riêng là lòng yêu nước, sự kiên trung và ý chí bất khuất. Trong suốt quá trình hoạt động, dù phải đối mặt với hiểm nguy, mất mát và những hình thức tra tấn khắc nghiệt, bà vẫn giữ vững niềm tin và khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.

Bên cạnh bản lĩnh chính trị, bà còn là người có năng lực tổ chức và vận động quần chúng, đặc biệt trong phong trào phụ nữ miền Nam. Bà hiểu rõ sức mạnh của phụ nữ không chỉ nằm ở hậu phương mà còn có thể trở thành một lực lượng xã hội quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Một nét đẹp khác của Lê Thị Riêng là sự giản dị, cần cù, khiêm tốn và giàu tình cảm. Tư liệu của Trường Tiểu học Lê Thị Riêng ghi nhận bà là một cán bộ cách mạng tài năng, đức độ; đồng thời nhấn mạnh những phẩm chất cần cù, giản dị, khiêm tốn của bà.

Những kỷ vật bà để lại cho hai con càng làm nổi bật hình ảnh một người mẹ chu đáo. Cuốn album gia đình với những dòng ghi chép về ngày sinh, sức khỏe, cân nặng, tính tình của các con cho thấy dù phải sống trong điều kiện hoạt động cách mạng đầy hiểm nguy, bà vẫn dành cho con một tình yêu thương sâu sắc.

Vì thế, Lê Thị Riêng không chỉ là hình ảnh của người nữ chiến sĩ kiên cường, mà còn là hình ảnh đẹp của người phụ nữ Việt Nam biết kết hợp tình yêu gia đình với tình yêu Tổ quốc.

Những năm cuối đời và sự ghi nhận

Năm 1967, Lê Thị Riêng bị bắt và bị tra tấn dã man. Không khuất phục được người nữ chiến sĩ, kẻ thù đã sát hại bà vào mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968. Sự hy sinh của bà đã để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong đồng đội, gia đình và nhân dân.

Sau khi hy sinh, Lê Thị Riêng được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam truy tặng Huy chương Thành Đồng hạng II và Huân chương Quyết Thắng hạng I.

Tên tuổi của bà tiếp tục được Nhà nước và nhân dân ghi nhớ. Bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; tên Lê Thị Riêng được đặt cho nhiều công trình công cộng, trong đó có Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, cùng nhiều trường học và tuyến đường.

Đặc biệt, Công viên Lê Thị Riêng ngày nay không chỉ mang tên một nữ anh hùng mà còn gắn với không gian tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ. Năm 2026, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực này tiếp tục được triển khai, qua đó góp phần làm sống lại những ký ức lịch sử và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Lời kết – bài học, ý nghĩa giáo dục đối với thế hệ trẻ

Cuộc đời Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng chỉ kéo dài 43 năm nhưng là một cuộc đời giàu ý nghĩa. Từ một người phụ nữ Nam Bộ sớm chứng kiến cảnh nhân dân lầm than, bà đã lựa chọn con đường cách mạng, từng bước trưởng thành, trở thành cán bộ quan trọng của phong trào phụ nữ miền Nam và cuối cùng hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Điều làm nên giá trị bất tử của Lê Thị Riêng không chỉ nằm ở sự hy sinh trong giờ phút cuối cùng, mà còn nằm ở cách bà sống trước khi hy sinh: sống có lý tưởng, có trách nhiệm, biết vượt lên những đau thương riêng tư để hướng đến những giá trị lớn lao của cộng đồng và đất nước.

Ở Lê Thị Riêng, chúng ta bắt gặp một bài học sâu sắc: lòng yêu nước không phải là điều gì xa vời mà được thể hiện bằng trách nhiệm trong từng công việc, bằng sự kiên trì trước khó khăn, bằng tinh thần đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Với thế hệ trẻ hôm nay, học tập tấm gương Lê Thị Riêng không có nghĩa là lặp lại những gian khổ của chiến tranh, mà là biết trân trọng hòa bình, sống có mục tiêu, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; không ngại khó, không ngại khổ và luôn cố gắng làm những việc có ích cho cộng đồng.

Đối với đoàn viên, thanh niên, cán bộ, đảng viên và mỗi người Việt Nam hôm nay, sự hy sinh của Lê Thị Riêng nhắc nhở chúng ta rằng những thành quả của hòa bình và độc lập được đánh đổi bằng biết bao tuổi xuân, máu xương và nước mắt của các thế hệ đi trước. Vì vậy, ghi nhớ lịch sử không chỉ để tự hào về quá khứ, mà còn để sống xứng đáng hơn với hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai.

Tên tuổi Lê Thị Riêng đã trở thành một phần của ký ức lịch sử dân tộc. Hình ảnh người nữ chiến sĩ năm xưa, trong những giây phút cuối cùng vẫn giữ trọn khí phách và niềm tin, sẽ còn là ngọn lửa truyền cảm hứng cho các thế hệ mai sau: sống có lý tưởng, có bản lĩnh, có tình yêu thương và biết cống hiến cho quê hương, đất nước.