Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Đình Xô – ngọn lửa bất khuất giữa nhà tù Phú Quốc
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhà tù Phú Quốc là một trong những nơi giam giữ tù binh lớn và khắc nghiệt nhất của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Nơi đây, nhiều chiến sĩ cách mạng phải chịu đựng những hình thức tra tấn tàn bạo, sự đàn áp và những âm mưu nhằm khuất phục ý chí đấu tranh. Tuy nhiên, giữa hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, nhiều người vẫn giữ vững khí tiết, kiên quyết bảo vệ đồng đội và lý tưởng cách mạng. Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Đình Xô là một tấm gương tiêu biểu về tinh thần bất khuất của người chiến sĩ cộng sản trong chốn lao tù.
Nguyễn Đình Xô sinh tại xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1965, ông nhập ngũ vào Trung đoàn 88A. Sau thời gian huấn luyện, năm 1966, ông được điều động vào miền Nam chiến đấu. Đây là giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ngày càng quyết liệt, nhiều chiến trường liên tục có những trận đánh lớn. Người chiến sĩ trẻ Nguyễn Đình Xô đã cùng đồng đội tham gia chiến đấu, thực hiện nhiệm vụ của đơn vị trong điều kiện thiếu thốn và nguy hiểm.
Ngày 28 tháng 7 năm 1966, Nguyễn Đình Xô bị địch bắt tại Kon Tum. Sau khi bị bắt, ông lần lượt bị đưa qua nhiều nhà lao như Pleiku, Biên Hòa, Cần Thơ và cuối cùng là nhà tù Phú Quốc. Việc bị chuyển qua nhiều nơi giam giữ không chỉ nhằm cô lập người tù mà còn khiến họ khó liên lạc, tập hợp và tổ chức đấu tranh. Tuy nhiên, Nguyễn Đình Xô vẫn giữ vững tinh thần của người chiến sĩ cách mạng, không để hoàn cảnh tù đày làm lung lay ý chí.
Tại nhà tù Phú Quốc, ông nhanh chóng trở thành chỗ dựa tinh thần cho nhiều tù binh. Bằng sự bình tĩnh, nghị lực và tinh thần đoàn kết, ông góp phần động viên đồng đội giữ vững lập trường. Ông được bí mật bầu làm Bí thư chi đoàn, đảm nhiệm việc tập hợp lực lượng, giữ gìn kỷ luật nội bộ và tổ chức đấu tranh đòi nhà cầm quyền tôn trọng Công ước Geneva về đối xử với tù binh. Đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, bởi mọi hoạt động tổ chức trong nhà tù đều có thể bị cai ngục phát hiện và đàn áp.
Ngày 7 tháng 3 năm 1969, sau một cáo buộc vô cớ, cai ngục gọi Nguyễn Đình Xô cùng hai chiến sĩ khác đến khu điều hành trại A3 để thẩm vấn. Chúng tìm cách buộc ông khai báo về tổ chức bí mật và hoạt động đấu tranh của tù binh. Khi không đạt được mục đích, chúng sử dụng những hình thức bạo lực tàn nhẫn. Dù bị đánh đập, ông vẫn kiên quyết không tiết lộ bất kỳ thông tin nào có thể gây nguy hiểm cho đồng đội.
Ngày 12 tháng 4 năm 1969, Nguyễn Đình Xô tiếp tục bị gọi ra tra khảo. Cai ngục sử dụng những thủ đoạn tra tấn vô cùng tàn độc, trong đó có việc nhốt ông vào bao bố và đổ nước sôi lên người. Những trận đòn kéo dài đã khiến ông không thể tiếp tục chống chọi. Nguyễn Đình Xô hy sinh trong nhà tù Phú Quốc, nhưng tinh thần đấu tranh của ông không bị dập tắt. Đồng đội đã ghi nhớ tấm gương của ông, lấy đó làm động lực tiếp tục đấu tranh chống chế độ nhà tù hà khắc.
Năm 2026, Báo Quân đội nhân dân tiếp tục giới thiệu câu chuyện về cuộc đời và sự hy sinh của Nguyễn Đình Xô, nhấn mạnh vai trò của ông trong phong trào đấu tranh của tù binh tại Phú Quốc. Tên tuổi ông được ghi nhận trong các tư liệu về những chiến sĩ cách mạng kiên trung, hy sinh trong nhà tù của đối phương.
Tấm gương Nguyễn Đình Xô là bài học sâu sắc về lòng trung thành, ý chí và tinh thần đoàn kết. Ông đã chứng minh rằng dù bị giam cầm trong hoàn cảnh khắc nghiệt, con người vẫn có thể giữ vững phẩm giá và niềm tin. Thế hệ trẻ hôm nay cần học tập ở ông sự kiên định, lòng dũng cảm và trách nhiệm với tập thể. Khi gặp khó khăn trong học tập, lao động hay cuộc sống, chúng ta cần biết vượt qua thử thách, không dễ dàng bỏ cuộc và luôn sống trung thực, có lý tưởng. Sự hy sinh của Nguyễn Đình Xô nhắc nhở chúng ta trân trọng giá trị của tự do, hòa bình và phẩm giá con người.
