ANH HÙNG LIỆT SĨ NGUYỄN QUỐC HUY (1933–1967) – NGƯỜI CÁN BỘ HẢI QUÂN KIÊN TRUNG CỐNG HIẾN TRỌN ĐỜI CHO SỰ NGHIỆP BẢO VỆ TỔ QUỐC
Đồng chí Nguyễn Quốc Huy sinh năm 1933 trong một gia đình trung nông tại xóm Yên Thịnh, xã Phúc Thành (nay là xã Gia Lạc), huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An.
Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, Nguyễn Quốc Huy tham gia các phong trào thiếu nhi và sớm bộc lộ tinh thần yêu nước, giác ngộ cách mạng. Thuở nhỏ, ông được ông bà nội gửi theo học chữ Nho với một thầy đồ trong xóm – người về sau trở thành cha vợ của ông.
Năm 1948, ông dừng việc học chữ Nho để xin vào làm ở xưởng giấy của Huyện đội Yên Thành. Do thể trạng còn nhỏ và yếu, ông được phân công về làm liên lạc cho du kích xã. Vừa lao động phụ giúp mẹ, vừa tham gia công tác xã, Nguyễn Quốc Huy tỏ rõ tinh thần trách nhiệm, đặc biệt có năng khiếu hội họa, trang trí nên thường góp mặt trong các sự kiện của xã Giai Lạc (Yên Thành, Nghệ An).
Năm 1951, ông học chữ Quốc ngữ; đến năm 1952, vừa học cấp II vừa đi làm theo hình thức “ngày lao động, đêm học tập”, và hoàn thành chương trình lớp 7 – một thành tích hiếm thấy ở vùng quê lúc ấy. Cuối năm 1952, ông lập gia đình. Đầu năm 1953, ông được UBND xã Giai Lạc mời về làm văn phòng ly-tô (lý lịch – tổ chức).
Tháng 6/1953, giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn ác liệt, chiến dịch Điện Biên Phủ sắp diễn ra, Nguyễn Quốc Huy – khi ấy mới cưới vợ được sáu tháng – đã tình nguyện nhập ngũ, được biên chế vào Trung đoàn 44 (E44). Sau huấn luyện, ông được phân công làm Tiểu đội trưởng, rồi bổ sung về Trung đoàn 57, Sư đoàn 304. Ông thuộc Đại đội trực chiến của Tiểu đoàn 265.
Tháng 9/1953, ông cùng đơn vị hành quân ra Phú Thọ tham gia trận đánh đầu tiên, sau đó góp mặt trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Đơn vị ông vây ép Hồng Cúm, đào công sự, chiến đấu với không quân Pháp và cùng khẩu đội pháo bắn rơi một máy bay Dakota.
Theo tư liệu để lại, ông còn tham gia các trận đánh tại bản Long Nhai, đánh chặn quân viện binh, đột kích vào sân bay Mường Thanh. Giữa chiến dịch, ông được bổ sung vào Đại đội chủ công C60. Cuối chiến dịch, ông tiếp tục truy kích địch ở Thượng Lào, Ninh Bình, Hòa Bình, Hà Đông, Sơn Tây...
Sau chiến thắng, ông tham gia tiếp quản thị xã Sơn Tây và được điều về Đoàn 22 để luyện tập duyệt binh, đón Chính phủ và Bác Hồ trở về Thủ đô. Sau khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, ông trở lại đơn vị cũ – Đại đội C60, Tiểu đoàn 418, Trung đoàn 57, Sư đoàn 304.
Trong thời gian công tác, ông liên tiếp lập nhiều thành tích, được khen thưởng và tháng 3/1955 chính thức đứng vào hàng ngũ Đảng Lao động Việt Nam, giữ chức Tổ trưởng Tổ mũi nhọn của Đại đội. Tháng 4/1955, ông được cử đi học kỹ thuật ra-đa tại Bạch Mai, nhưng vì thừa quân số, ông được chuyển sang Hải quân và được cử sang Hạm đội Nam Hải (Trung Quốc) học tập. Từ đây, cuộc đời ông gắn bó trọn vẹn với lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam.
Ngày 7/5/1955, khi Cục Phòng thủ Bờ biển (tiền thân của Quân chủng Hải quân Việt Nam) được thành lập, Nguyễn Quốc Huy là một trong 141 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên. Sau thời gian học tập tại Trung Quốc, tháng 11/1956, ông về nước công tác tại Trường Huấn luyện Bờ biển (C45) ở Hải Phòng, giữ chức Tiểu đội phó phụ trách máy điện. Tại đây, ông vừa giảng dạy vừa trực tiếp tuần tra mặt biển, lập nhiều thành tích.
Cuối năm 1958, ông được Bộ Tổng tham mưu tặng bằng khen, đồng thời đơn vị bổ nhiệm ông làm Tiểu đội trưởng cơ điện. Trong dịp về phép, vợ ông hạ sinh con trai đầu lòng – ông đặt tên con là Hải, để ghi nhớ Hải quân nhân dân Việt Nam và thành phố Hải Phòng nơi mình công tác. Người con này – Nguyễn Khắc Hải – sau này tốt nghiệp Đại học Hàng hải Hải Phòng, đúng như mong ước của người cha.
Thời gian Nguyễn Quốc Huy chiến đấu ở Điện Biên, vợ ông cũng là dân công hỏa tuyến, phục vụ chiến dịch tại Thanh Hóa nên hai vợ chồng không thể gặp nhau. Khi hòa bình lập lại, ông lại tiếp tục được cử đi học tập nước ngoài, mãi đến năm 1958 mới có dịp trở về quê.
Tháng 4/1960, ông tham gia thành lập Đại đội tàu săn ngầm đầu tiên của Hải quân Việt Nam (C200) và được cử sang Hạm đội Thái Bình Dương của Liên Xô để học tập, tiếp nhận những chiếc tàu săn ngầm đầu tiên. Lúc này, ông được giao nhiệm vụ Trưởng ngành cơ điện.
Công tác ở bất cứ lĩnh vực, đơn vị nào, ông cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được tặng nhiều giấy khen, bằng khen và là Chiến sĩ thi đua các năm 1959, 1961, 1962. Đặc biệt, năm 1962, ông là đại biểu Đại hội Anh hùng – Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ III tại Quảng trường Ba Đình – Hà Nội. Gia đình vẫn trân trọng lưu giữ những tấm ảnh chụp ông trong dịp đặc biệt này, nhất là ảnh chụp cùng Bác Hồ.
Khi đế quốc Mỹ leo thang chiến tranh, dựng lên sự kiện Vịnh Bắc Bộ và ném bom miền Bắc ngày 5/8/1964, Nguyễn Quốc Huy vẫn công tác tại Đại đội tàu săn ngầm C200. Trong trận đánh ở Cửa Lục (Hòn Gai), đơn vị ông đã bắn rơi một máy bay Mỹ. Với chiến công này, ông được Bộ Quốc phòng tặng bằng khen.
Ngày 18/1/1965, Bộ Tư lệnh Hải quân thành lập đơn vị X48 chuyên sửa chữa tàu chiến. Đầu năm 1966, do yêu cầu bổ sung cán bộ kỹ thuật từ tàu chiến cho X48, ông – khi đó là Trưởng ngành cơ điện tàu săn ngầm – được điều động lên làm Quản đốc Phân xưởng máy. Vừa xây dựng đơn vị, vừa chiến đấu và sản xuất, ông gắn bó sâu nặng với X48.
Tuy nhiên, chiến tranh ngày càng khốc liệt, X48 trở thành mục tiêu bị đánh phá. Sáng 7 giờ 15 phút ngày 29/7/1967, máy bay Mỹ tập trung oanh tạc khu vực sản xuất của X48, gây tổn thất nặng nề. Chín cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh, trong đó có Trung úy Nguyễn Quốc Huy – Quản đốc Phân xưởng máy – cùng phần lớn ban lãnh đạo X48.
Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Quốc Huy đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, trở thành tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần tận tụy, ý chí kiên cường và sự cống hiến không ngừng nghỉ của người chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam.
