ANH HÙNG, LIỆT SĨ NGUYỄN THÁI BÌNH – NGƯỜI SINH VIÊN VIỆT NAM GIỮA PHONG TRÀO PHẢN CHIẾN NĂM 1972

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bên cạnh những người trực tiếp cầm súng trên chiến trường còn có một mặt trận đặc biệt: mặt trận đấu tranh chính trị và dư luận quốc tế. Trên mặt trận ấy, nhiều người Việt Nam ở nước ngoài đã lên tiếng phản đối chiến tranh, góp phần đưa sự thật về cuộc chiến tranh Việt Nam đến với nhân dân thế giới. Trong số những gương mặt tiêu biểu của phong trào sinh viên Việt Nam tại Hoa Kỳ, Nguyễn Thái Bình là một cái tên đặc biệt. Anh ra đi khi mới 24 tuổi nhưng đã để lại dấu ấn sâu đậm về lòng yêu nước, khát vọng hòa bình và tinh thần dấn thân của tuổi trẻ.

Nguyễn Thái Bình sinh ngày 14/1/1948 tại xã Trường Bình, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Từ nhỏ, anh nổi tiếng thông minh, học giỏi và có ý thức hướng về quê hương. Năm 1968, Nguyễn Thái Bình được cấp học bổng sang Hoa Kỳ học tập. Sau thời gian học tại Đại học Cộng đồng Fresno, anh chuyển đến Đại học Washington và trở thành một sinh viên có thành tích học tập nổi bật.

Nhưng càng học tập và tiếp xúc với xã hội Mỹ, Nguyễn Thái Bình càng quan tâm đến cuộc chiến tranh đang diễn ra tại quê hương mình. Mùa hè năm 1970, anh trở về Việt Nam. Chuyến đi giúp anh trực tiếp chứng kiến những hậu quả của chiến tranh đối với cuộc sống của người dân. Sau khi trở lại Hoa Kỳ, Nguyễn Thái Bình không lựa chọn cuộc sống yên ổn của một du học sinh mà tham gia ngày càng tích cực vào phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam trong sinh viên và trí thức Mỹ. Báo Quân đội nhân dân cho biết anh đã cùng các du học sinh Việt Nam tổ chức nhiều hoạt động, xuống đường phản đối sự can thiệp quân sự của Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Năm 1972, phong trào đấu tranh của Nguyễn Thái Bình diễn ra mạnh mẽ hơn. Ngày 10/2/1972, anh cùng một số sinh viên tham gia chiếm giữ tòa lãnh sự của chính quyền Sài Gòn tại New York nhằm phản đối chiến tranh và yêu cầu quân đội Mỹ rút khỏi miền Nam Việt Nam. Ngày 19/5/1972, giữa thủ đô Washington, anh cùng những sinh viên yêu nước tổ chức hoạt động kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những hoạt động ấy cho thấy Nguyễn Thái Bình không chỉ phản đối chiến tranh bằng suy nghĩ mà còn biến nhận thức của mình thành những hành động chính trị công khai.

Có thể xem năm 1972 là cao điểm trong cuộc đấu tranh của Nguyễn Thái Bình trên “mặt trận” dư luận và chính trị. Cũng trong năm này, cuộc tiến công chiến lược của quân và dân ta diễn ra trên nhiều chiến trường miền Nam, trong đó có Chiến dịch Trị - Thiên, Chiến dịch Nguyễn Huệ và các chiến dịch trên những hướng chiến lược khác. Tuy Nguyễn Thái Bình không trực tiếp tham gia các chiến dịch quân sự ấy, những hoạt động của anh tại Hoa Kỳ lại diễn ra trong chính thời điểm cuộc chiến tranh đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Vì thế, câu chuyện của anh cần được đặt trong bối cảnh rộng lớn của cuộc đấu tranh chống chiến tranh và vận động dư luận quốc tế năm 1972, chứ không nên gán anh với một trận đánh cụ thể.

Tháng 5/1972, tại lễ trao học vị ở Đại học Washington, Nguyễn Thái Bình công khai lên tiếng tố cáo cuộc chiến tranh Việt Nam. Sau đó, anh bị buộc phải rời Hoa Kỳ. Đối với một sinh viên đang có tương lai học tập rộng mở, đây là một bước ngoặt lớn. Nhưng Nguyễn Thái Bình đã lựa chọn trở về quê hương.

Ngày 2/7/1972, chuyến bay đưa Nguyễn Thái Bình từ Hoa Kỳ về Sài Gòn hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất. Anh đã không thể trở về trong vòng tay gia đình. Nguyễn Thái Bình bị sát hại ngay khi máy bay đáp xuống sân bay. Khi ấy, anh mới 24 tuổi. Tin anh hy sinh nhanh chóng gây chấn động trong phong trào sinh viên và dư luận phản đối chiến tranh.

Điều khiến câu chuyện Nguyễn Thái Bình trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở cái chết của một người thanh niên trẻ tuổi, mà còn ở lựa chọn của anh trước đó. Anh đang có cơ hội học tập và xây dựng tương lai tại một đất nước phát triển, nhưng vẫn hướng về quê hương và lựa chọn lên tiếng trước những điều mà anh cho là bất công. Với Nguyễn Thái Bình, tri thức không chỉ để phục vụ lợi ích cá nhân mà còn phải gắn với trách nhiệm đối với cộng đồng và dân tộc.

Nhìn từ góc độ lịch sử, Nguyễn Thái Bình là hình ảnh tiêu biểu cho một thế hệ sinh viên Việt Nam đã biến tuổi trẻ, tri thức và tiếng nói của mình thành một hình thức đấu tranh vì hòa bình. Phong trào của những sinh viên Việt Nam tại nước ngoài, trong đó có Nguyễn Thái Bình, đã góp phần đưa vấn đề chiến tranh Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. Báo Nhân Dân cũng ghi nhận Nguyễn Thái Bình là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào thanh niên, sinh viên Việt Nam đấu tranh chống chiến tranh và được nhắc đến trong các hoạt động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Ngày 21/2/2010, Chủ tịch nước truy tặng Nguyễn Thái Bình danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc của anh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trước đó, ngày 30/4/2010, anh được công nhận là liệt sĩ. Tên tuổi Nguyễn Thái Bình ngày nay được đặt cho nhiều công trình, trường học và không gian tưởng niệm; đầu năm 2026, công viên - tượng đài Anh hùng LLVT nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Thái Bình tại Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh tiếp tục được nâng cấp, trở thành một địa chỉ giáo dục truyền thống cho sinh viên.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, câu chuyện Nguyễn Thái Bình vẫn mang ý nghĩa đặc biệt. Anh không để lại một chiến công trên chiến trường bằng những trận đánh cụ thể, mà để lại một chiến công của lòng yêu nước trên mặt trận chính trị và dư luận. Từ giảng đường đại học nơi đất khách đến hành trình trở về quê hương, Nguyễn Thái Bình đã lựa chọn đứng về phía đất nước và khát vọng hòa bình.

Câu chuyện thời hoa lửa của Nguyễn Thái Bình vì thế là câu chuyện về một người trẻ dám lựa chọn trách nhiệm thay vì sự an toàn, dám biến tri thức thành hành động và dám sống vì những giá trị lớn hơn bản thân mình. Đó cũng là bài học dành cho thế hệ hôm nay: hòa bình không phải là điều tự nhiên có được, mà là thành quả được vun đắp bằng biết bao hy sinh, trong đó có những người trẻ đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình cho quê hương, đất nước.