Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thái Bình với tiếng nói của người trí thức trẻ giữa lòng nước Mỹ

Liệt sĩ Nguyễn Thái Bình sinh ra trong một gia đình nghèo tại xã Trường Bình, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Vốn thông minh, hiếu học và giàu nghị lực, sau khi đỗ tú tài xuất sắc tại Sài Gòn, anh trúng tuyển học bổng du học do Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tài trợ. Năm 1968, anh sang Mỹ theo học ngành Thủy sản và Nông nghiệp tại Đại học Washington (Seattle) và sau đó là Đại học Nam Illinois (Carbondale). Giữa một môi trường học tập hiện đại và tương lai xán lạn ở phương Tây, người thanh niên trẻ tuổi ấy không chọn cho mình một cuộc sống an nhàn riêng tư, mà luôn đau đáu nỗi đau của một đất nước đang bị bom đạn cày xới từng ngày.

Khi làn sóng phản đối chiến tranh Việt Nam lan rộng trong giới sinh viên và nhân dân tiến bộ Mỹ đầu thập niên 1970, Nguyễn Thái Bình đã dũng cảm trở thành một trong những gương mặt tiên phong, tích cực tham gia các phong trào hòa bình. Anh tích cực viết bài trên các tờ báo sinh viên, xuất bản tài liệu, diễn thuyết tại các cuộc tuần hành, vạch trần bản chất tàn bạo của cuộc chiến tranh xâm lược mà chính quyền Washington đang theo đuổi tại quê hương mình. Ngày 27/5/1972, tại buổi lễ trao bằng tốt nghiệp đại học ở Carbondale trước sự chứng kiến của hàng ngàn sinh viên, giáo sư và quan chức, Nguyễn Thái Bình đã có một hành động táo bạo làm rung chuyển khán phòng. Khi lên bục nhận bằng, anh từ chối bắt tay các quan chức đại diện chính quyền Mỹ, dõng dạc đọc bản tuyên bố lên án tội ác chiến tranh và rải truyền đơn kêu gọi nhân dân Mỹ đoàn kết chấm dứt cuộc chiến phi nghĩa tại Việt Nam. Hành động dũng cảm ấy đã khiến chính phủ Mỹ ra lệnh cắt học bổng, tước thị thực và ép buộc trục xuất anh về nước vào tháng 7 năm 1972.

Biết trước việc bị trục xuất về Sài Gòn dưới chế độ chính quyền Nguyễn Văn Thiệu sẽ đối mặt với sự giam cầm, tra tấn và cái chết, trên chuyến bay Boeing 747 số hiệu 841 của hãng Pan Am từ San Francisco về Sài Gòn, Nguyễn Thái Bình đã thực hiện một hành động mang tính biểu tượng phản kháng. Anh gửi một lá thư yêu cầu phi hành đoàn chuyển hướng máy bay sang Hà Nội để phản đối sự can thiệp của Mỹ vào Việt Nam. Khi máy bay buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống sân bay Tân Sơn Nhất, dù anh không mang theo vũ khí nguy hiểm (chỉ có hai quả chanh bọc giấy bạc giả làm lựu đạn nhằm gây sức ép tinh thần), anh đã bị một nhân viên an ninh Mỹ trên máy bay và cảnh sát đối phương nổ súng ám sát một cách tàn nhẫn, sau đó ném thi thể xuống đường băng sân bay ngày 2/7/1972. Người sinh viên yêu nước ấy đã ngã xuống khi tuổi đời vừa tròn 24, để lại trong hành lý bức tâm thư xúc động gửi cho mẹ và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới với lời thề kiên định: "Nếu tôi phải chết, tôi sẽ chết cho hòa bình và tự do của dân tộc tôi".

Sự hy sinh của Nguyễn Thái Bình đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ sâu sắc trong giới học sinh, sinh viên tại các đô thị miền Nam cũng như các phong trào phản chiến quốc tế lúc bấy giờ. Năm 2010, để ghi nhận tấm lòng yêu nước nồng nàn và tinh thần xả thân vì độc lập dân tộc, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đã truy tặng liệt sĩ Nguyễn Thái Bình danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của anh ngày nay được trang trọng đặt cho nhiều trường học, giải thưởng sinh viên và tuyến đường lớn tại TP. Hồ Chí Minh, Long An, Hà Nội và nhiều địa phương trên cả nước.

Nhìn lại cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ của Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thái Bình, chúng ta nhận ra một bài học sâu sắc về nhân cách và trách nhiệm của người trí thức. Anh không cầm súng trên chiến trường khói lửa, nhưng đã dùng chính tri thức, lòng trung thực và sự can trường của mình để đối diện với bạo quyền ngay tại sào huyệt của kẻ xâm lược. Sự hy sinh của anh là minh chứng mộc mạc và cảm động cho thấy ngọn lửa yêu nước luôn âm ỉ cháy trong tâm khảm của người con đất Việt, dù ở bất cứ nơi đâu trên địa cầu. Nhắc nhớ câu chuyện của Nguyễn Thái Bình hôm nay là một dịp để thế hệ trẻ thành kính tri ân một người anh, một người trí thức đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân và danh dự bản thân cho khát vọng hòa bình của dân tộc.