ANH HÙNG LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN TRỖI CHÍ KHÍ HIÊN NGANG PHÁP TRƯỜNG VÀ NHỮNG KỶ VẬT THỜI HOA LỬA
"Có cái chết hóa thành bất tử / Có những lời hơn mọi bài ca" – những vần thơ xúc động của nhà thơ Tố Hữu đã khắc họa trọn vẹn tầm vóc của người chiến sĩ biệt động Sài Gòn, người đoàn viên kiên trung Nguyễn Văn Trỗi. Cuộc đời và những phút giây cuối cùng trên pháp trường của anh đã làm chấn động dư luận thế giới, trở thành biểu tượng sáng ngời của tuổi trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Sinh ra tại mảnh đất Điện Bàn (Quảng Nam) giàu truyền thống cách mạng, chàng thanh niên Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn lập nghiệp, làm thợ điện tại nhà máy đèn Chợ Quán và sớm giác ngộ, tham gia lực lượng Biệt động thành Sài Gòn – Gia Định. Tháng 5/1964, khi vừa kết hôn với người vợ trẻ Phan Thị Quyên chưa đầy một tháng, hay tin phái đoàn quân sự cao cấp của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sang Sài Gòn nhằm hoạch định kế hoạch leo thang chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi đã tha thiết xin nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý để tiêu diệt tên trùm hiếu chiến.
Không may kế hoạch bị bại lộ trước giờ hành động, đêm 09/5/1964, anh bị địch bắt giữ. Suốt những tháng ngày bị giam cầm tại khám Chí Hòa, kẻ thù dùng mọi thủ đoạn từ tra tấn dã man đến mua chuộc, dụ dỗ nhưng vẫn không khai thác được nửa lời từ người chiến sĩ biệt động. Giữa chốn lao tù tăm tối, anh vẫn gửi về cho người vợ trẻ 10 bức thư chan chứa yêu thương cùng lời nhắn nhủ sắt son với cách mạng, và trân trọng gửi trả lại chiếc khăn tay chị Quyên thêu tặng bốn câu thơ thủy chung vì sợ nếu mình hy sinh sẽ làm mất kỷ vật.
Ngày 15/10/1964, chính quyền Sài Gòn đưa Nguyễn Văn Trỗi ra xử bắn tại pháp trường khám Chí Hòa trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên quốc tế. Trước họng súng kẻ thù, anh kiên quyết giật phăng mảnh băng đen bịt mắt để được nhìn mảnh đất quê hương đến giây phút cuối cùng, nhìn thẳng vào quân thù và hô vang: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!". Tiếng hô của người anh hùng tuổi 24 vang vọng giữa đất trời, biến pháp trường thành nơi xét xử tội ác quân xâm lược. Hôm nay, nhìn lại những kỷ vật của anh tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, thế hệ trẻ càng thêm thấm thía giá trị của độc lập, tự do được đánh đổi bằng máu xương của cha anh.
