Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi – người thợ điện và những lá thư từ nhà giam

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 trong một gia đình lao động. Ông vào Sài Gòn làm nghề thợ điện. Cuộc sống của một người công nhân đưa ông tiếp xúc với phong trào đấu tranh trong thành phố.

Trong những năm chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi tham gia lực lượng biệt động hoạt động bí mật ở nội thành Sài Gòn – Gia Định.

Ông là một người lao động bình thường nhưng đã bước vào một cuộc chiến đấu mà mỗi nhiệm vụ đều có thể là nhiệm vụ cuối cùng.

Tháng 5-1964, khi được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara cùng một phái đoàn Mỹ sẽ đến Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi xin nhận nhiệm vụ đánh vào đoàn xe của phái đoàn.

Cây cầu Công Lý

Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội đặt mìn tại cầu Công Lý, nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi.

Ngày 9-5-1964, trong khi chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ, ông bị phát hiện và bắt giữ.

Bị đưa vào nhà lao Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi phải đối mặt với án tử hình.

Nhưng thời gian trong tù không chỉ có những cuộc thẩm vấn. Đó còn là thời gian ông viết thư cho người vợ trẻ Phan Thị Quyên và gia đình.

Chiếc khăn tay

Một trong những kỷ vật cảm động nhất còn được lưu giữ là chiếc khăn tay do Phan Thị Quyên thêu tặng Nguyễn Văn Trỗi.

Trên khăn có những câu thơ thể hiện tình cảm của người vợ đối với chồng và mong ước đất nước thống nhất.

Nguyễn Văn Trỗi nhận được chiếc khăn trong nhà tù. Sau khi đọc, ông gửi lại cho vợ vì nghĩ rằng nếu mình hy sinh thì người vợ sẽ còn giữ được kỷ vật ấy.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ nhiều kỷ vật liên quan đến Nguyễn Văn Trỗi, trong đó có những lá thư ông gửi từ nhà giam, chiếc khăn tay, thiếp cưới và cây đàn mandolin.

Những phút cuối

Ngày 15-10-1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại Sài Gòn.

Trước giờ xử bắn, ông không đồng ý để bịt mắt.

Ông hy sinh khi mới 24 tuổi.

Sau khi Nguyễn Văn Trỗi qua đời, câu chuyện về người thợ điện trẻ tuổi trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc và báo chí. Cuốn Sống như anh góp phần đưa câu chuyện của ông đến với đông đảo thanh niên Việt Nam.

Những lá thư, chiếc khăn tay và cây đàn không chỉ là những vật dụng riêng tư của một người đã mất. Chúng giúp người sau nhìn thấy phía sau một cái tên lịch sử là một con người bằng xương bằng thịt: một người chồng trẻ, một người thợ điện, một người chiến sĩ và một người đã biết mình có thể không trở về nhưng vẫn lựa chọn nhận nhiệm vụ