ANH HÙNG, LIỆT SĨ PHAN NGỌC HIỂN – NGỌN LỬA CÁCH MẠNG TRÊN ĐẤT MŨI
Có những con người đã đi vào lịch sử không phải vì sống một cuộc đời dài lâu, mà bởi những việc làm và lý tưởng họ để lại có sức sống vượt qua năm tháng. Phan Ngọc Hiển là một người như thế. Nhà giáo, nhà báo, chiến sĩ cộng sản ấy đã gắn bó với vùng đất Cà Mau, trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai ngày 13 tháng 12 năm 1940 và hiên ngang hy sinh trước họng súng của thực dân Pháp. Tên tuổi ông trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, khí phách bất khuất và khát vọng độc lập của nhân dân vùng cực Nam Tổ quốc.
Phan Ngọc Hiển sinh năm 1910 trong một gia đình nghèo. Trong thời gian học tại Trường Trung học Sư phạm Sài Gòn, ông tích cực tham gia các phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên. Sau khi tốt nghiệp vào cuối năm 1931, ông đến dạy học tại Rạch Gốc, Cà Mau. Nghề giáo giúp ông gần gũi với nhân dân, hiểu cuộc sống cơ cực của người lao động và chứng kiến những bất công dưới chế độ thực dân.
Không chỉ là một nhà giáo, Phan Ngọc Hiển còn tham gia hoạt động báo chí. Năm 1935, ông làm phóng viên cho tuần báo Tân Tiến tại Sa Đéc. Qua các bài viết và hoạt động tuyên truyền, ông góp phần phản ánh đời sống xã hội, bảo vệ quyền lợi của nhân dân và truyền bá tinh thần đấu tranh. Năm 1936, ông trở lại Cà Mau hoạt động cách mạng và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ đó, con đường của người thầy giáo trẻ gắn chặt với phong trào giải phóng dân tộc.
Năm 1937, ông được giao phụ trách cơ quan báo chí công khai của Đảng tại thị xã Cà Mau. Công việc đòi hỏi sự nhạy bén, bản lĩnh và khả năng vận động quần chúng trong điều kiện chính quyền thực dân tăng cường kiểm soát. Năm 1938, ông được điều động về hoạt động tại địa bàn Bạc Liêu. Đến tháng 6 năm 1940, ông nhận nhiệm vụ chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai, một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử cách mạng Cà Mau.
Đêm 13 tháng 12 năm 1940, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Phan Ngọc Hiển, lực lượng khởi nghĩa tiến công tại đảo Hòn Khoai, tiêu diệt tên sếp đảo Ô-li-vi-ê và làm chủ đảo. Thắng lợi ấy thể hiện tinh thần chủ động, sự chuẩn bị và lòng quả cảm của những người chiến sĩ cách mạng. Sau đó, ông cùng đồng đội tiếp tục hoạt động tại khu vực Tam Giang, đồng thời giúp người dân Rạch Gốc sơ tán vào rừng để tránh sự khủng bố của quân địch.
Thực dân Pháp tổ chức truy lùng ráo riết. Ngày 22 tháng 12 năm 1940, Phan Ngọc Hiển cùng các đồng chí bị bắt tại bãi Khai Long. Trong thời gian giam giữ, ông phải chịu nhiều hình thức tra tấn và thẩm vấn. Tuy nhiên, những đòn roi không thể làm lung lay ý chí của người chiến sĩ đã đặt lý tưởng giải phóng dân tộc lên trên sự an nguy của bản thân.
Ngày 12 tháng 7 năm 1941, Phan Ngọc Hiển cùng chín đồng chí bị thực dân Pháp hành quyết tại sân vận động thị trấn Cà Mau. Sự hy sinh của mười chiến sĩ trở thành một dấu son đau thương nhưng bất khuất trong lịch sử cách mạng địa phương. Cuộc đời ông khép lại khi mới ngoài ba mươi tuổi, nhưng tinh thần đấu tranh mà ông đại diện không bị dập tắt.
Ngày nay, tên Phan Ngọc Hiển được đặt cho địa danh, trường học và nhiều tuyến đường. Những địa điểm tưởng niệm cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai trở thành nơi giáo dục truyền thống, nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của lòng yêu nước và sự hy sinh.
Nhớ về Phan Ngọc Hiển, chúng ta nhớ đến một người thầy đã vượt khỏi khuôn khổ lớp học để phụng sự nhân dân, một nhà báo dùng ngòi bút đấu tranh cho lẽ phải và một chiến sĩ kiên cường trước kẻ thù. Cuộc đời ông khẳng định rằng sức mạnh của cách mạng bắt nguồn từ niềm tin vào nhân dân và khát vọng tự do. Ngọn lửa ấy vẫn còn cháy trong lòng người dân Cà Mau, soi sáng trách nhiệm của mỗi thế hệ đối với quê hương, đất nước.
