Anh hùng, liệt sĩ Trần Can
Người chiến sĩ kiên cường từ những trận đánh đầu tiên
Nhập ngũ năm 1951 vào Đại đoàn 312, Trần Can sớm bộc lộ tinh thần dũng cảm và ý chí quyết tâm. Trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, khi đơn vị đánh địch ở Bản Hoa, anh đã dùng thủ pháo tiêu diệt ụ súng của địch, rồi dẫn đầu tổ xung kích đánh thẳng vào sở chỉ huy, bắt sống 22 tên địch và thu về 17 súng các loại. Chính những chiến công đó đã đưa Trần Can trở thành một tiểu đội trưởng xuất sắc của Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209 .
Cuộc chiến với những khẩu pháo giữa bom đạn
Để chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, nhiệm vụ đầu tiên của Trần Can và đồng đội là kéo pháo vào trận địa. Trong suốt 10 ngày đêm, hàng trăm chiến sĩ cùng nhau kéo từng khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua những con đèo, triền núi cheo leo, giữa lúc máy bay địch liên tục thả bom phong tỏa đường đi. Họ dùng dây tời, dùng sức người, có khi phải dùng cả thân mình để giữ cho pháo không bị tuột xuống vực .
Nhưng khó khăn chưa dừng lại ở đó. Ngày 27-1-1954, Bộ chỉ huy Chiến dịch quyết định chuyển từ phương án "đánh nhanh, giải quyết nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc", và toàn bộ số pháo vừa kéo vào lại phải kéo ra. Đây là một thử thách vô cùng gian khổ, thậm chí còn nguy hiểm hơn cả lúc kéo vào.
Trong lúc kéo pháo ra, một tình huống nguy cấp xảy đến: 5 khẩu pháo của Tiểu đoàn 130 do Trần Can chỉ huy đang nằm ở lưng chừng dốc thì bị máy bay địch phát hiện. Chúng ném bom napalm xuống, cỏ cháy đỏ rực, đại bác từ xa bắn chặn đường rút. Trong tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", tiểu đội trưởng Trần Can đã không chút do dự, dẫn đầu trung đội lao ra giữa làn bom đạn để kéo pháo vào nơi an toàn. Bình thường một khẩu pháo cần 40 người mới kéo nổi, nhưng trong thời khắc nguy nan đó, chỉ 30 người đã cùng nhau kéo được pháo vượt dốc. Khi thoát khỏi vòng vây, nhiều đồng chí bật cả móng chân, móng tay vì sức lực đã dồn đến kiệt cùng .
Toàn bộ số pháo đã được bảo toàn, nhưng cũng phải đánh đổi bằng 25 đồng chí hy sinh và 95 đồng chí bị thương. Riêng Đại đội 366, đại đội của Trần Can, đã được Tổng tư lệnh Chiến dịch Võ Nguyên Giáp tặng Huân chương Chiến công hạng Ba vì thành tích xuất sắc trong việc kéo pháo .
Cắm cờ trên đỉnh Him Lam
Ngày 13-3-1954, trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu. Sau 30 phút pháo binh dội lửa xuống cứ điểm Him Lam của địch, bộ binh xung phong. Tiểu đoàn 130 của Trần Can được giao nhiệm vụ đánh chiếm mỏm 3 – một trong những vị trí kiên cố nhất .
Sau 7 phút mở đường bằng bộc phá, Đại đội 366 của Trần Can xung phong lao lên. Giữa làn mưa đạn của quân Pháp trong các lô cốt, Trần Can cùng đồng đội đánh từng mét đất, tiêu diệt từng ụ súng. Khi chiếm được nóc lô cốt chỉ huy của địch, Trần Can không chút nghĩ ngợi, cắm lá cờ "Quyết chiến - Quyết thắng" do Bác Hồ trao tặng lên cao. Lá cờ tung bay phấp phới giữa khói lửa, đánh dấu chiến thắng đầu tiên của quân ta tại Điện Biên Phủ .
Giây phút cuối cùng của chiến dịch
Sau chiến thắng Him Lam, Trần Can tiếp tục chiến đấu suốt 56 ngày đêm của chiến dịch. Anh có mặt trong những trận đánh khốc liệt nhất, dũng cảm đến giây phút cuối cùng.
Ngày 7-5-1954, chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giờ phút quyết định. Tướng De Castries cùng toàn bộ quân Pháp trong tập đoàn cứ điểm đã bị bao vây, chỉ chờ giờ đầu hàng. Trong lúc chiến đấu để giành những vị trí cuối cùng, Trần Can đã anh dũng hy sinh, ngay trước giây phút khải hoàn. Anh đã "đi trọn một vòng chiến dịch" – từ trận mở màn đến tận giây phút cuối cùng của chiến dịch lịch sử .
Ngày nay, tên tuổi Trần Can cùng những người đồng chí như Phan Đình Giót, Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn vẫn được nhắc đến như những biểu tượng của tinh thần quả cảm, ý chí quyết tâm và sự hy sinh vô bờ bến của quân đội nhân dân Việt Nam .
